In het Haagse stadhuis zijn regelmatig wisseltentoonstellingen te zien.
Op dit moment is dat de tentoonstelling ‘Haagse virtuozen.’ En deze tentoonstelling start met bijgaande foto van Theo van der Pas (1902- 1986), Haags musicus.
Theo van der Pas kwam uit een muzikale familie en was de jongste van zes kinderen. Reeds op 4- jarige leeftijd kreeg hij zijn eerste pianolessen. In 1921 startte zijn muziekcariere in de Pulchri-studio in Den Haag. Zijn grote solistische carrière werd door het uitbreken van de oorlog onderbroken.
In 1926 werd hij op 24-jarige leeftijd benoemd tot hoofdleraar piano aan het Conservatorium te Rotterdam en enige jaren later aan het Koninklijk Conservatorium te Den Haag waaraan hij verbonden bleef tot zijn pensioengerechtigde leeftijd.
One Day I Broke a Mirror is de naam van de tentoonstelling die van 5 mei tot 2 juli 2017 te zien is in de Villa Medici te Rome. Het betreft hier een duo-tentoonstelling van Yoko Ono & Claire Tabouret. De titel van de tentoonstelling is gekozen door Yoko Ono voor een tentoonstelling die vooral de uitvoer van een eclectische multidisciplinaire kunstenaar uit de jaren 60 en 1970 bestudeerde die zeer actief was op de ondergrondse scene van New York.
Onder de werken die Yoko Ono voor de tentoonstelling leverde is ook het werk “Play by trust” een schaakspel met alleen maar witte schaakstukken op het bord. Dit werk is in de tuin van de Villa Medici opgesteld (foto.)
Voor Yoko Ono is dit geen nieuw concept. De eerste versie van “Play by trust” stamt al uit 1966. En zo kennen we ook een filmpje uit 1972 waar Yoko Ono en John Lennon met een dergelijk spel met alleen maar witte schaakstukken tegen elkaar spelen. En ook later (bijvoorbeeld in East Hampton, New York, in het Longhouse) heeft Yoko Ono met dit concept van alleen maar witte schaakstukken gespeeld.
Filosofie van Yoko Ono is om het schaakspel om te vormen tot een spel dat oproept tot de vrede. In “Play by trust” zijn de stukken van de beide tegenstanders niet per kleur te onderscheiden. Dit moet er – volgens de filosofie van Yoko Ono – toe leiden dat de spelers gaan beseffen dat beide partijen gelijk zijn. Daarmee is dan met een traditioneel een oorlogsspel aangetoond dat er alternatieven zijn om te vechten en dat wanneer mensen hun gelijkenissen herkennen, ze nieuwe manieren kunnen vinden om te spelen, samen te werken en in vrede te leven.
Ook presenteerde Yoko Ono in 2015 een app met een schaakspel waarin alle schaakstukken door honden vervangen waren. Hiermee werden per land goede doelen gesteund. In Nederland was dat de Dierenbescherming.
In het Nationale Militaire Museum, Verlengde Paltzerweg 1, 3768 MX Soest wordt tot 27 augustus 2017 een bijzondere tentoonstelling gehouden over Genghis Khan (Turks:Timucin) (1162 – 18 augustus 1227)
Er zijn meer dan 200 topstukken uit het Inner Mongolia Museum in Hohhot (China, Binnen Mongolië). Onder meer een gouden zadel uit de tijd van Genghis Khan, zoals alle getoonde objecten, maakt deel uit van de tentoonstelling, alsmede fluitende pijlen, een compositen boog (uit twee materialen vervaardigd), gouden sieraden en een schaakbord en schaakstukken. De objecten zijn nooit eerder vertoond buiten China, het NNM heeft de primeur. Ze maken deel uit van de tentoonstelling “Genghis Khan, wereldveroveraar te paard”.
Genghis Khan.
Hij volgde zijn vader Yesükhei op als leider van een Mongoolse stam en verenigde later de Mongoolse en Turkse stammen tot een confederatie. Na de onderwerping van vele stammen van Mongolië en het vestigen van zijn hoofdstad in Karakoroem, hield hij een grote vergadering, een khuriltai, waarbij hij de leiding van de Mongolen op zich nam en zijn titel Genchis Khan aannam. Hij stelde een gedragscode in, de yasak, en reorganiseerde zijn legers.
Zijn jeugd was niet gemakkelijk. Toen hij negen jaar oud was, huwelijkte zijn vader hem uit. Hij moest bij de familie van zijn toekomstige vrouw wonen tot hij de huwbare leeftijd van 14 zou bereiken. Met deze vrouw , Börte, is hij getrouwd en kreeg hij meerdere kinderen, waaronder vier zonen: Jochi, Chaqatai, Ögedei en Tolui.
Dzjengis Khan geloofde in meritocratie, leiders die werden gekozen op grond van prestaties en capaciteiten. Dzjengis Khan was godsdienstig en de Mongolen respecteerden in gelijke mate de „Eeuwige Blauwe Hemel“ (Munkh Huh Tenger) en de berg in centraal Mongolië, „Burhan Haldun Uul“, waar hij vaak vóór veldslagen bad.
In de praktijk keek hij bij zijn veroveringen, zoals andere “grote`leiders, niet op een paar levens meer of minder. Op het hoogtepunt van zijn macht heerste hij vanaf China tot en met Polen. Vlak voor zijn dood verdeelde Dzjengis Khan zijn imperium onder zijn vier zonen. Het einde van één van de grootste rijken ter wereld.
Mongools schaakspel. 1644-1911 (Qing-dynastie)
Sommige mensen doen naast Mongools worstelen, paardrijden en boogschieten mee aan lokale wedstrijden en spelen tijdens Naadam, zoals kameelracen en Mongools schaken. Mongools schaken is erg populair bij de Mongolen. De stijl en stukken van het Mongools schaken lijken op die van gewoon schaken, maar er zijn wel wat kleine verschillen. Het wordt in het Mongools Shatela genoemd en is een oud en uniek spel dat op de steppen werd gespeeld.
Deze porseleinen schaakstukken verbeelden mensen die op leeuwen en paarden rijden. De combinatie van de symbholiek van het paard en het typisch Chinese porselein is een goed voorbeeld van de samenkomst van de Mongoolse en de Chinese Han-beschaving tijdens de Yuan-dynastie.
De foto’s boven zijn van Rob Spaans. Deze zijn gemaakt tijdens zijn bezoek aan het museum.
Het begint al een traditie te worden; op 1 januari zijn alle musea dicht, maar niet het Schaakstukkenmuseum in Rotterdam. Dit museum gelegen in de Kubuswoningen in Rotterdam, is op 1 januari juist extra gezellig met gratis frisdrank, hapjes en ook nog eens de livemuziek van ‘De Balcony Players.’ Daarbij heeft het schaakstukkenmuseum op 1 januari de prijsuitreiking van de jaarlijkse schaakstukkenontwerpwedstrijd.
Om circa 14.00 uur begon het ‘officiële gedeelte. Eerst liet de jarige directeur Ridder Dijkshoorn de kunstenaar Felix Albers aan het woord te laten. Felix heeft (buiten de ontwerpwedstrijd om) een nieuwe variant van het schaakspel ontworpen, ‘Paco Saco’, hetgeen in het Esperanto ‘vredesschaak’ betekent. Paco Saco is een schaakvariant met nieuwe spelregels, waarbij de stukken elkaar niet slaan (en van het bord verwijderen), maar samen in omhelzing verder gaan. (zie afbeelding hiernaast.) Felix is op dit moment bezig met het laten produceren van dit schaakspel en hoopt komende voorjaar dit spel op de markt te kunnen brengen.
Daarna was het tijd voor de prijsuitreiking van de schaakstukkenontwerpwedstrijd. De eerste prijs ging dit jaar naar het puzzelontwerp van Yanna Pelser. Met 283 van de 850 stemmen was zij een overtuigende winnaar. Het winnende ontwerp ‘puzzelschaak’ is een fraai uitgevoerd schaakspel waarbij alle schaakstukken gemaakt zijn van puzzelstukjes. En dat vormgegeven op een ook uit puzzelstukjes opgebouwd schaakpuzzelbord. Daarbij is het Yanna gelukt om alle schaakstukken, vanaf de koning met een duidelijk kroontje, via het moeilijk met puzzelstukjes in elkaar te zetten paard, tot aan de pionnen er herkenbaar uit te laten zien. En voor wie ook graag een puzzelschaakspel wil: Yanna denkt nog na over een optie om het puzzelschaakspel als bouwpakket te kunnen leveren.
Het winnende ontwerp krijgt een plaatsje in het Schaakstukkenmuseum, zodat het naast de winnaars van de eerdere edities van de schaakstukkenontwerpwedstrijd te bewonderen is.
Yanna Pelser won met ruime voor-sprong met 283 stemmen (33%) van de 850 uitgebrachte stemmen. De 2e plaats was voor het schaakspel ‘USB Chess’ van Kiki van der Heiden met 189 stemmen (22%), 3e werd ‘fantasiespel met waterelfjes’ van Ivanka Kovacs, (de winnares van vorig jaar) met 161 stemmen (19%), 4e werd ‘Andalusië’ van Jan de Visser met 93 stemmen (11%), 5e ‘Aluminium Chess’ van F.G. Mellink met 72 stemmen (8%) en 6e ‘Super Mario’ van Daniël Kaper met 52 stemmen (6%). Overigens werden er dit jaar ruim meer stemmen uitgebracht dan in 2015. Dit keer waren er 850 stemmen, in 2015 maar 625.
En ook in 2017 is er een schaakstukkenontwerpwedstrijd, dan ook weer met een eerste prijs van € 1000,- De zelfgemaakte schaakspellen kunnen nog tot 4 maart 2017 bij het schaakstukkenmuseum afgeleverd worden. Diezelfde avond, tijdens de Rotterdamse Museumnacht, zullen alle inzendingen dan voor het eerst te zien zijn. En vanaf de museumnacht tot eind 2017 kunnen de bezoekers dan op hun favoriete ontwerp stemmen. En schrijf maar alvast in uw agenda: 1 januari 2018 is de prijsuitreiking van de schaakstukkenontwerpwedstrijd 2017. Zie voor meer informatie de site van het schaakstukkenmuseum op www.schaakstukkenmuseum.nl
In 2010 gaf de Motiefgroep het themanummer ‘Het Senetspel in het oude Egypte’ (Schaakkoerier nummer 107) geschreven door Jan Koek uit. Nu in 2016 is er in het rijksmuseum van Oudheden (RMO) in Leiden de tentoonstelling Koninginnen van de Nijl. Deze tentoonstelling vertelt het verhaal van beroemde Egyptische koninginnen, de vrouwen van de farao’s, als Ahmose Nefertari, Hatsjepsoet, Teje, Nefertiti en Nefertari.
De tentoonstelling bestaat uit ruim driehonderdvijftig topstukken, waaronder zeldzame beelden, prachtige juwelen en luxe gebruiksvoorwerpen. Met kettingen, ringen, glazen parfumflesjes, beschilderde vazen en bronzen spiegels laat de tentoonstelling ons kennismaken met het weelderige leven aan het Egyptische hof. Een uniek onderdeel van de tentoonstelling is de reconstructie van de kamers uit het graf van koningin Nefertari (foto.) Rechts op de foto zien we hoe de bekende afbeelding van het Senetspel in het graf gesitueerd is.
Jan Koek geeft in het kader van de tentoonstelling ook nog 2 lezingen: Op 28 december 14.00 over Teje, de grote koninklijke echtgenote en op 15 maart 2017 om 14.00 over Hatsjepsoet en haar tempel te Deir el Bahri.
In het Boymans van Beuningen museum in Rotterdam vindt vanaf 7 februari tot mogelijk aan het eind van het jaar de tentoonstelling “In Scene” plaats. Het is een samengestelde tentoonstelling uit depotstukken van het museum die normaal niet opgesteld staan.
De tentoonstelling wordt gepresenteerd als een onconventionele ontmoeting tussen design en beeldende kunst, met vragen als “Hoe verhouden beeldende kunst en design zich tot elkaar?” en “Wat zijn de raakvlakken binnen de praktijk van de kunstenaar en de ontwerper?” Het Museum Boijmans Van Beuningen arrangeert in deze tentoonstelling een onconventionele ontmoeting tussen de beide disciplines design en beeldende kunst. Dit met werk van onder anderen Barry Flanagan, Joep van Lieshout, Jan Schoonhoven, Ettore Sottsass, Walter van Beirendonck en Scholten & Baijings.
Één van de objecten van de tentoonstelling is het werk Chess uit 1971 van Barry Flanagan. Het betreft hier een schaakbord met twee gelijksoortige witte en zwarte stukken (weinig kleurverschil) koningshoogte 12,6 cm. allebei in lichtblauw (katoen, vilt en aluminium) een bruin geel gekleurd bord 47,5 cm x 47,5 cm van kurk en zand. Barry Flanagan laat hierbij het gangbare onderscheid tussen vormgeving en beeldende kunst vervagen door in deze sculptuur ‘Chess’ de schaakstukken te vervangen door zandzakken.
Barry Flanagan (1941-2009) was een Britse beeldhouwer, die vooral bekendheid kreeg door zijn grote bronzen beelden van hazen. Hij studeerde aan het Birmingham College of Art and Crafts van 1957 tot 1958. In 1961 volgde hij een avondcursus bij de beeldhouwer Anthony Caro. Hij vervolgde zijn kunstopleiding in 1964 bij onder anderen Phillip King (nu bekend als Central Saint Martins College of Art and Design) in Londen.
Flanagan volgde een opleiding aan de St. Martins School of Art en gaf vervolgens les aan dezelfde School of Arts van 1967 tot 1971.Flanagan had tentoongesteld werk in Kassel bij documenta 5 (in 1972) en 7 (in 1982), bij de Biënnale van Venetië in 1982, bij de Fundación ‘La Caixa’ in Madrid in 1993 en in het Musée des Beaux-Arts in Nantes in 1994.
Flanagans bronzen hazen werden op veel plaatsen in de openbare ruimte tentoongesteld, zoals op Park Avenue in New York City in 1995 en in het Grant Park van Chicago in 1996. In 1999 had hij een eenmanstentoonstelling in Brussel gevolgd door een expositie in de Tate Liverpool in 2000. In 2002 stonden beelden van hem op het Lange voorhout in den Haag. Ook in 2002 volgde een belangrijke tentoonstelling van zijn werk in de Kunsthalle Recklinghausen. Deze expositie was later ook nog te zien in het Musée d’Art Moderne et d’Art Contemporain (Nice).
Het in het het Boymans van Beuningen opgestelde schaakspel is niet het enige schaakspel van de hand van Barry Flanagan. De kunstenaar heeft in 1972 en 1973 nog minstens 2 andere schaakborden gemaakt; zie foto’s hieronder. Het linker schaakbord bevind zich in de nieuwe opstelling van het Van Abbemuseum in Eindhoven. Van het rechter schaakbord, met een bord van 121.9 cm x 129,9 cm en een koningshoogte van 40,6 cm is de locatie onbekend.
Na onderzoek op internet blijkt Flanagan meerdere schaakborden gemaakt te hebben in 1972 en 1973. Zo’n zelfde bord staat in de nieuwe opstelling van het Van Abbemuseum in Eindhoven (links onder). Rechtsonder een eerdere versie, groot koningshoogte 40,6 cm en bord 121.9 cm x 129,9 cm, locatie onbekend!
Van 10 t/m 27 november 2013 vond er in het Cultureel Centrum D’n Bogerd in Druten een Schaakkunstexpositie plaats. Alle deelnemende kunstenaars hadden zich laten inspireren door het schaakspel, hetgeen leidde tot schaakschilderijen, schaakspellen, schaaktafels en andere kunstwerken. Dit met de deelnemende kunstenaars Berry, Henk Boon,,Jan Langendam, Peter de Leeuwe, Karin Miedema, Govert Muijs, Anna Troost, Henryette Weijmar Schultz, Bram de Winter en Tjerk Zijlstra.
Op 10 november vond de opening van deze Schaakkunstexpositie plaats. Deze
opening kon zich verheugen in de aanwezigheid van een behoorlijk aantal leden van onze Motiefgroep. De opening werd verder opgeluisterd door Hans Böhm die iets vertelde over schaakkunst, over de geschiedenis van het schaakspel, en vooral over de pion in het schaakspel. Daarna vertelde wethouder Lepoutre iets over de relatie tussen schaken en politiek, waarna het lint dat de toegang tot de expositie afsloot door de wethouder samen met organisator Margreet Wevers doorgeknipt werd. Hierna konden de aanwezige belangstellenden de tentoongestelde kunstwerken gaan bekijken. Daarbij waren ook veel van de kunstenaars op de openingsdag aanwezig, hetgeen de unieke mogelijkheid gaf om van hun een toelichting op hun tentoongestelde werk te krijgen. Daarbij was er ook de gelegenheid om de tentoongestelde kunstwerken te kopen. Iets waar al op de openingsdag veelvuldig gebruik van werd gemaakt.
Verder vond er op dezelfde locatie het Eerste Schaakkunst schaaktoernooi plaats.
Een rapidtoernooi, waarbij ook nog eens de nodige schaakkunstprijzen te winnen waren. Een toernooi met maar liefst 52 deelnemers, waaronder ook weer de nodige leden van de Motiefgroep Schaken (Gert van Tongeren, Joris Leijten, Leo Hovestadt, Marcel van Niftrik.)
Het Schaakspel is een bijzonder kunstwerk van de Belgische kunstenaar Vic Gentils (1919-1997). Tot 1 september 2013 is dit monumentale schaakspel te bewonderen in het Middelheimmuseum te Antwerpen. Daar maakt het deel uit van de Collectiepresentatie Vic Gentils en Rezsö Berczeller 1 + 1 = 33 in het Braempaviljoen. Hoe dat rekensommetje in elkaar steekt zult u als schaakliefhebber wel begrijpen. De andere kunstenaar kunt u gelijk weer vergeten, die heeft niets op schaakgebied gedaan…
Gentils maakte dit kunstwerk in 1966/67. Het begon ermee dat hem werd gevraagd een stoel als kunstvoorwerp te maken. Gentils besloot een stoel te vervaardigen die met de mens zou zijn versmolten, een mens-stoel. Hij nam een stoel, verwijderde de poten, zette er pianopoten onder, een klokkenkast op en zo nog het een en ander. Het resultaat deed hem denken aan de (zwarte) koningin van een schaakspel op haar troon.
Hij had er zo’n plezier in dat hij nog een tweede figuur, een zwarte koning, creëerde. Als materiaal gebruikte hij voornamelijk afgedankte meubelstukken en piano’s. Gentils ging vrolijk verder manshoge schaakstukken te assembleren, maar wat begonnen was als een spel werd steeds meer een gevecht en zelfs, in zijn eigen woorden, een nachtmerrie. De 32 stukken zijn uiteindelijk wel tot stand gekomen. Als hij al een schaker was, zal hij na dit project, dat dus twee jaar heeft geduurd, het schaken wel een tijdje zat zijn geweest.
Voor Gentils was kleur van nog groter belang dan de vorm. De zwarte stukken heeft hij met een brander hun donkere kleur gegeven, de witte stukken danken hun kleur aan de techniek van het zandstralen. De stukken zijn tot ruim twee meter groot, zodat de toeschouwer zich snel in het strijdtoneel voelt opgenomen. Elk stuk heeft zijn eigen unieke dynamiek en expressie.
Koning en koningin van zwart (foto hiernaast) staan symbool voor de oude orde. Gentils heeft hen van bepaalde attributen voorzien zoals een ijzeren duikershelm en een schermmasker om hun zwakte te benadrukken. In Gentils symboliek wordt kracht namelijk onder meer uitgebeeld door eenheid van materiaal.
Het witte leger dat uitsluitend uit hout bestaat heeft dan ook een agressievere en krachtigere uitstraling. Zowel het witte koningspaar als de witte torens staan op wielen, hetgeen hen een veel grotere dynamiek geeft dan hun zwarte tegenstrevers.
De zwarte lopers zijn potsenmakers die op hun handen staan, terwijl de witte lopers ijdel (spiegel) en muzikaal (harp) overkomen. De zwarte torens lijken op pilaren en de witte torens (foto onder) hebben meer weg van de primitieve tanks zoals die in de Eerste Wereldoorlog hun entree deden. De zwarte paarden lijken op Mesopotamische dieren, voor de witte paarden werden oude carrouselpaarden gebruikt. En zelfs de pionnen zijn allemaal verschillend vormgegeven. Het is een fantastisch werk!
Van de stelling wordt geschreven in het tentoonstellingsboekje dat het uit een partij van Genna Sosonko zou zijn. Dat lijkt me niet geheel correct want er valt eenvoudig te reconstrueren dat wit in deze stelling aan zet is en met Pxf7 de partij wel heel erg simpel wint.
Op de IXe Biënnale van Sao Paolo (Brazilië) in 1967 werd Het Schaakspel voor het eerst als geheel tentoongesteld. Gentils kreeg voor zijn creatie (o schande, slechts) de 2e prijs toegekend.
