Motiefgroep Schaken

Categorie: Museum

  • Het Schaakstukkenmuseum in de Museumnacht Rotterdam 2014

    Het Schaakstukkenmuseum in de Museumnacht Rotterdam 2014

    door Henk Alberts

    In veel grote steden is de museumnacht een jaarlijks terugkerend evenement. Zo vind er museumnachten plaats in steden als Amsterdam, Rotterdam, den Haag, Utrecht, Leiden, Delft enz.  De museumnacht in Rotterdam is altijd begin maart en dit jaar op zaterdag 8 maart 2014 van 19.00 tot 2.00 uur ’s nachts. (en daarna de party’s tot in de kleine uurtjes.) Dit jaar deden de grote jongens (Boymans van Beuningen, de Kunsthal) niet mee aan de museumnacht. Maar wel natuurlijk het schaakstukkenmuseum, gesitueerd in de kubuswoningen in Rotterdam.

    Tijdens de museumnacht is het in het schaakstukkenmuseum altijd extra gezellig met een gratis frisdrank, hapjes en ook nog eens live muziek. En natuurlijk met de uitreiking van de prijzen aan de prijswinnaars van de jaarlijkse schaakstukken-ontwerpwedstrijd. Helaas kon directeur Ridder Dijkshoorn dit jaar niet aanwezig zijn voor de prijsuitreiking, maar daarom had hij zijn ‘alter ego’ de koning van het schaakspel gestuurd om die taak van hem over te nemen (zie foto’s).

    Winnaar van de  schaakstukkenontwerpwedstrijd  (met 135 van de 515 uitgebrachte stemmen) werd dit jaar het schaakspel ‘gezond versus ongezond’ (foto hiernaast) van drie elfjarige leerlingen van basisschool de Pijler uit Rotterdam-Zuid. De hoofdprijs een geldkist met een inhoud van € 1000,-, ging naar de school, maar de leerlingen krijgen wel inspraak waar het geld aan uitgegeven zal worden (een openluchtschaakspel?.

    Het winnende ontwerp krijgt een plaatsje in de eregalerij van het Schaakstukkenmuseum, zodat dit voor alle bezoekers te bewonderen is naast de winnaars van de eerdere edities van de schaakstukkenontwerpwedstrijd.

    De 2e plaats was voor het schaakspel ‘schotten versus Engelsen’ (107 punten), 3e werd ‘Recycling’ (106 punten), 4e Fantasy (84 punten) en 5e Plee Chess, een geheel uit Wc-rolletjes opgebouwd schaakspel, met 83 punten.

    Na afloop van de prijsuitreiking kregen de aanwezigen de al weer 3e bundel artikelen over bijzondere schaakspelen; een bundeling van de dit jaar op de site van het schaakstukkenmuseum ( www.schaakstukkenmuseum.nl ) gepubliceerde artikelen over bijzondere schaakspelen in de collectie van het schaakstukkenmuseum. Een heel lezenswaardige bundel met artikelen over een Japans manga-schaakspel, een smurfenschaakspel, een vilten schaakspel uit Mongolië, een M&M-schaakspel (wist u dat dit snoepgoed ooit ontwikkeld werd als energiebron voor het Amerikaanse leger in de tweede wereldoorlog?), een Asterix-schaakspel, een Kruisridderschaakspel en nog veel meer.

    Ik zou zeggen, noteert u alvast in uw agenda:

    zaterdag 7 maart 2015;
    – Rotterdamse museumnacht 2015
    – Prijsuitreiking schaakstukkenontwerpwedstrijd
    – Verschijning 4e bundel artikelen over bijzondere schaakspelen

    Ik hoop u daar in grote getale tegen te komen!

  • Levensgroot schaakspel in Groninger Museum

    Levensgroot schaakspel in Groninger Museum

    Het huidige Groninger Museum is in 1994 gebouwd op en rondom een nieuw gebouwde brug in de gracht voor het NS station Groningen. Aldus ontstond er een directe looproute van het station naar de Groninger binnenstad. Het destijds controversiële gebouw werd ontworpen door de Italiaanse architect Allessandro Mendini. In 2010 werd het Museumgebouw verbeterd en uitgebreid met nieuwe ruimtes. De Spaanse designer Jaime Hayon ontwierp toen het nieuwe informatiecentrum van het museum.

    Het Groninger Museum is Jaime Hayon de jaren daarna blijven volgen en kocht in die periode af en toe werk van hem aan. Nu heeft het museum een levensgroot keramiek schaakspel ‘THE TOURNAMENT’ van Jaime Hayon aangekocht. Dit schaakspel is onderdeel van de overzichtstentoonstelling FUNTASTICO, welke gaat over het werk van Jaime Hayon in de afgelopen 10 jaar.

    Want de Spaanse ontwerper Jaime Hayon (Madrid, 1974) is één van de opvallendste ontwerpers van zijn generatie. Hayon werkte eerder bij een research center van het Italiaanse kledingmerk Benetton. Maar in 2000 begon hij voor zichzelf. Hij heeft een aantal jaren in Londen gewoond, maar op dit moment woont hij met zijn vrouw, de Nederlandse fotografe Nienke Klunder,  in het Spaanse Valencia.  

    Het werk van Jaime Hayon lijkt voort te komen uit de onstuitbare drang tot het scheppen van een eigen wereld. Met zijn werk manifesteert hij zich op verschillende terreinen zoals keramiek, meubels en interieurontwerp. Zijn werk combineert fantastische / humoristische elementen met een groot oog voor detail en afwerking. Daarbij lijkt het werk dat hij maakt te moeten glimmen, glanzen en schitteren. En het moet groot zijn, megalomaan groot. Blikvangers op de tentoonstelling zijn dan ook een megalomaan grote groene kip en een overdimensionaal paars worstje. 

    Maar het opvallendste werk op de tentoonstelling blijft THE TOURNAMENT, dat bestaat uit een levensgroot schaakspel van gedraaid hout en handbeschilderd keramiek. Het zijn manshoge keramieken stukken en pionnen met allemaal verschillende gezichtjes.

    Hayon maakte dit schaakspel in 2009 in opdracht van het Design Festival Londen. Het schaakspel stond dat jaar op (het plein) Trafalgar Square in Londen. De schaakstukken zijn volgens de kunstenaar geïnspireerd op de slag bij Trafalgar. De Slag bij Trafalgar (21 oktober 1805) was de belangrijkste zeeslag tussen Groot Brittannië en een Frans / Spaanse vloot, waarbij de laatste vernietigend werd verslagen en Groot Brittannië de heerschappij over de wereldzeeën veroverde.

    Op zaterdag 12 oktober woonden zo’n 250 genodigden de opening van de tentoonstelling FUNTASTICO bij. De tentoonstelling werd geopend met een partij tussen Jan Werle, Europees Kampioen, en zijn vriendin Iosefina Paulet, Roemeens vrouwengrootmeester. De partij werd van deskundig commentaar voorzien door Hans Böhm. Het verzetten van de stukken gebeurde daarbij door twee dames met handschoenen en op kousenvoeten die voorzichtig de stukken heen en weer rolden.

    Het museum is van plan om van tijd tot tijd schaakpartijen met dit bijzondere schaakspel THE TOURNAMENT te organiseren. Zie hiervoor de site van het Groninger museum. De tentoonstelling FUNTASTICO is van 12 oktober 2013 tot en met 30 maart 2014 in het Groninger museum te zien.

  • Hermitage Amsterdam : Tentoonstelling Peter de Grote

    Hermitage Amsterdam : Tentoonstelling Peter de Grote

    Het jaar 2013 staat in het teken van de bijzondere relatie tussen Nederland en Rusland; het Rusland-jaar. Onder andere hebben Nederland en Rusland een bijzondere band met elkaar omdat Tsaar Peter de Grote (1672-1725) in 1697 een uitgebreide studiereis – incognito onder zijn schuilnaam Pjotr Michajlov – naar het door hem bewonderde Nederland ondernam. Hier leerde hij de kneepjes van het scheepsbouwen en deed hij een grote hoeveelheid andere wetenschappelijke kennis op, van geneeskunde tot schilderkunst.  Later terug in Rusland moderniseerde Peter de Grote Rusland naar Westers voorbeeld. Peter hervormde het leger, de kerk, handel, nijverheid, onderwijs en volksgezondheid en versterkte Rusland tot een Europese grootmacht. En hij verliet de oude hoofdstad Moskou en stichtte een nieuwe hoofdstad Sint Petersburg.


    De band tussen Nederland en Rusland werden in 2009 verstevigd door de opening van de Hermitage Amsterdam, een satellietmuseum van de Hermitage in Sint. Petersburg. En in het Ruslandjaar 2013 is er in de Hermitage Amsterdam een tentoonstelling onder de titel “Peter de Grote, een bevlogen tsaar.’ De tentoonstelling duurt van 9 maart tot 13 september 2013

  • Walewein in het stedelijk museum De Lakenhal in Leiden

    Walewein in het stedelijk museum De Lakenhal in Leiden

    door Sjoerd C. van Ketel

    Tot en met 30 juni 2013 is er in het Leidse stedelijk museum De Lakenhal (aan de Oude Singel gelegen)een bijzondere tentoonstelling getiteld Wereldschatten met als ondertitel Van Cicero tot Erwin Olaf. Ontdek de bijzondere collecties van de Universiteit Leiden ingericht.

    Ongetwijfeld kent u de middeleeuwse ridderroman van Walewein en het zwevende schaakbord, een handschrift op perkament uit West-Vlaanderen (±1350). De Maatschappij der Nederlandse Letterkunde kreeg het in 1789 van ene Alewijn (nomen est omen?) als legaat.

    Onder nummer 9 bevindt zich het origineel van dit handschrift. Ik neem de korte omschrijving uit het begeleidende boekje in zwartwit – Er bestaat ook een foldertje in kleur – over deze tentoonstelling over:

    “Dit beroemde manuscript in het Middelnederlands ligt opengeslagen op de miniatuur met ridder Walewein die het zwevende schaakbord achtervolgt. Volgens het verhaal volgt Walewein dit mysterieuze schaakbord nadat koning Arthur zijn ridders had uitgedaagd het voor hem op te halen. De miniatuur is opvallend door zijn rode achtergrond. Opmerkelijk is ook het schaakbord zelf; het heeft 56 velden in plaats van 64. Dit is mogelijk niet zozeer het resultaat van een fout van de tekenaar alswel een vroege poging om perspectief te suggereren. Waarschijnlijk was de miniatuur oorspronkelijk geheel ingekleurd; her en der zijn nog resten van andere kleuren te ontdekken. De tekst op de rechterpagina opent met een met fijn pen­werk versierde letter.”

    Hieronder ziet u een afbeelding van een kaart uit een door de universiteitsbibliotheek van Leiden uitgeven mapje (van de zestiger jaren) met zes oude reproducties.

    Op 3 mei 1966 werd er een Nederlandse zomerpostzegel van uitgegeven met een cultuurbarbaarse verminking (door de ontwerper W. A. van Stek), afgesneden onder het schaakbord en dwars door de boom heen. Zie ook mijn catalogus Geschiedenis van de Schaakfilatelie in Neder­land en (voormalige) Overzeese Gebiedsdelen op de blad­zijden 1-10/13 onder 1.2.5.1.

    En laten wij vooral ook de roman van Louis Couperus Het zwevende schaakbord niet vergeten. Ik heb een uitgave van de Wereldbibliotheek uit 1950. Er bestaat ook een prismaboekje (nummer 2150) van uit 1983 Roman van Walewein van Penninck & Pieter Vostaert.

    Als Leidenaar (slechts) sinds 1986 meen ik deze informatie met enige trots aan u te moeten doorgeven. Leiden wordt immers niet voor niets de museumstad genoemd; dit blijkt maar weer eens. Mocht voor de sluitingsdatum misschien Leiden (centrum) aandoen, dan is een bezoek aan dit museum stellig de moeite waard. Ik ging er alléén al heen om de miniatuur te bewon­deren naar toe.

  • Het Rijksmuseum in Amsterdam

    Het Rijksmuseum in Amsterdam

    door Henk Alberts

    De hele vaderlandse pers heeft het er al weken over. En uiteraard kan de Motiefgroep Schaken dan ook niet achterblijven. Op 13 april opent– na een sluiting van zo’n 10 jaar – het Rijksmuseum in Amsterdam haar deuren voor het publiek. Natuurlijk was er al die tijd wel de noordvleugel van het museum geopend en was de nachtwacht te zien, maar nu is het vernieuwde Rijksmuseum dan eindelijk weer in zijn totaliteit te bezoeken.

    Het Rijksmuseum bezit – net als veel grote museum – de nodige zaken op schaakgebied. Maar omdat een museum altijd veel meer objecten heeft dan ruimte worden de meeste van deze zaken zelden tentoongesteld. Het rijksmuseum bezit bijvoorbeeld het oudste complete schaakspel in Nederland (16e eeuw). Zie de afbeelding hiernaast.

    Het Rijksmuseum bezit ook het tot de verbeelding sprekende schaakstuk van Adriaen van der Werff (17e eeuw)Zie de afbeelding links.

    En er is een ivoren schaakspel uit circa 1850 en zo zijn er nog wel een paar zaken te noemen. Welke van deze objecten zullen straks vanaf 13 april tentoongesteld worden? Wij weten het niet en het is dus aan eenieder om zelf te gaan kijken!

    Wat we wel weten – uit de berichten van de afgelopen weken – is dat er op de afdeling vaderlandse geschiedenis een schaakspel te zien zal zijn. Hier wordt het verhaal van de vaderlandse geschiedenis aan de hand van objecten verteld. En voor de 2e Wereld-oorlog zijn dat precies 2 objecten; een (concentratie) kampjas als symbool voor de slachtof-fers van het Naziregime en een schaak-spel als symbool voor de agressie van het Naziregime. De schaakstukken op het bord representeren alle landen die de Nazi’s in 1939-1940 zijn binnengevallen, te beginnen met Polen en met als laatste Engeland. En in de rand van het schaakspel valt te lezen: Polen … ..  Engeland usw (und so weiter) – 1939 Schaakmat – 1940 Schachmatt.

  • Kastjes kijken – beeldend werk van Buddingh’ in het Dordrechts museum

    Kastjes kijken – beeldend werk van Buddingh’ in het Dordrechts museum

    Van 25 november 2012 tot 24 maart 2013 is er in het Dordrechts museum (in Dordrecht) een tentoonstelling met beeldend werk van de Dordtse dichter Cees Buddingh’ (1919-1985). Dit onder de titel “Kastjes kijken.’

    Deze tentoonstelling van 25 november tot en met 24 maart 2013 is de aanloop naar het verschijnen van een Buddingh- biografie.

    Cees Buddingh’ (1918-1985) is Dordrechts beroemdste schrijver en daarnaast een van de populairste dichters van zijn generatie. Buddingh’ brak vooral als door als humoristisch dichter. Zijn stem is tevens verbonden met het eerste verborgen cameraprogramma Poets dat door Buddingh’ gepresenteerd werd.

    Minder bekend is dat hij van 1971 tot en met 1974 ook werkzaam was als beeldend kunstenaar. Buddingh’ gebruikte voor zijn objecten oude sigarenkistjes, die hij verfde en beplakte en waarin hij ‘waardeloze’ spullen, afgedankt speelgoed en reclamemateriaal verwerkte. ‘Kijkkastjes’ of ‘droomkastjes’ werden deze objecten ook wel genoemd. Tussen 1971 en 1974 maakte Buddingh’ bijna honderd van zulke kastjes. Dit afgewisseld met andere objecten en schaakbordcollages. Ze kregen meestal een literaire titel. Zelf zag hij ze meer als driedimensionale gedichten; hij sprak dan ook over ‘dichten in een ander medium’. Buddingh’ liet zich in zijn beeldend werk meermalen inspireren door het schaken. Één van de kastje bevat een zakschaakspelletje met als dubbele titel: “de droom van een damschijf.”  Behalve de kastjes worden in de tentoonstelling collages, documenten en archivalia getoond.

    Een ander onderdeel van de tentoonstelling vormt het televisie- en filmprogramma:

    1.  POËZIE IN EEN ANDER MEDIUM

    Deze film van Annemarie Strijbosch en Jeanne van der Horst wordt speciaal voor de tentoonstelling uitgebracht. Het is een film over de begin zeventiger jaren, de tijd waarin dichters en schrijvers zich op televisie begonnen te vertonen. Buddingh’ werkte enthousiast mee aan programma’s als Poëzie in Carré, schreef teksten voor Hadimassa en was de eerste presentator van Poets, het programma met de verborgen camera onder redactie van beeldend kunstenaar en schrijver Armando. Deze film kijkt terug op die tijd en bezoekt daarnaast een aantal eigenaars van de kastjes. Aan het woord komen ook Armando, Buddinghs zoon Sacha en biograaf Wim Huijser.

     

    2.  DE VIJFDE WINDSTREEK      (televisiedocumentaire BRT, 45 min., 23 juni 1975)

    Op 30 en 31 mei 1975 werd Cees Buddingh’ gefilmd in zijn geliefde Dordrecht. In zijn woning aan de Bankastraat komt hij uitgebreid aan het woord over zijn leven, voetbal en DFC, zijn belangstelling en passie voor Engeland, het maken van zijn kastjes en zijn inspiratie door Man Ray. We krijgen een kijkje in zijn werkkamer met de boekenkasten, in de achtertuin speelt hij met de poes. Daarnaast zien we ook prachtige historische beelden van de Dordtse binnenstad. Buddingh’ kijkt tv samen met de BRT verslaggever Gerd de Ley op tv naar de wedstrijd Joegoslavië – Nederland die op zaterdag 31 mei gespeeld werd. En er werd gefilmd tijdens een optreden van Buddingh’ tijdens de Tweede Nacht van de Poëzie, op 17 mei 1975 in Kortrijk, waar hij zijn gedicht ‘Onbestorven weduwnaar’ voordraagt.

    Ter gelegenheid van de tentoonstelling verschijnt ook het boek: ‘Kastjes kijken – beeldend werk van C. Buddingh,’ geschreven en samengesteld door Wim Huijser. 

    Verder zal het blad MATTEN in het eerste nummer in 2013 aandacht besteden aan de beeldende kunst van Cees Buddingh’. Wim Huijser, de biograaf van Buddingh’, schrijft het artikel in MATTEN.

    En op vrijdagavond 22 februari zal er in het museum speciaal aandacht voor de schaaksport zijn. Nadere informatie daarover zal t.z.t. verschijnen op www.tomsschaakboeken.nl. 

    Zie ook een eerder artikel over Cees Buddingh

  • Wereldschaakstukken in Streekmuseum Reeuwijk

    Wereldschaakstukken in Streekmuseum Reeuwijk

    In Reeuwijk is er in het Streekmuseum Reeuwijk een tentoonstelling met een leuke collectie schaakstukken van Simon Post uit Bodegraven te zien.

    Simon Post is al bijna 40 jaar lid van de Schaakclub Bodegraven en terugkomend van diverse reizen kwam hij vaak met een mooi schaakspel thuis.

    “Overal kom je schaakspellen tegen en dat maakt het leuk om te verzamelen”, aldus Simon Post.

    Het bezoekadres van het Streekmuseum Reeuwijk is Oudeweg 3, 2811 NM Reeuwijk.
    De Openingstijden zijn zaterdag 10.00 uur tot 17.00 uur, zondag 13.00 uur tot 17.00 uur.
    De schaakstukken zijn tot eind november te zien.
     

  • Prachtig portret van twee schaakkampioenen

    Prachtig portret van twee schaakkampioenen

    In het Stedelijk Museum Alkmaar is er tot 4 september de tentoonstelling Prachtig portret. Deze tentoonstelling draait om de familie Van Foreest die een vooraanstaande rol heeft gespeeld in de geschiedenis van deze regio. Zo schreef de Alkmaarse stadspensionaris Nanning van Foreest over zijn eigen ervaringen in Kort verhaal van het beleg van Alkmaar.

    Voor de schakers is deze tentoonstelling ook interessant, want op de tentoonstelling is er aandacht voor de schakende broers Dirk van Foreest en Arnold Engelinus van Foreest.  

    Dirk (1862-1956) was Nederlands kampioen schaken in 1885, 1886 en 1887. We hebben het hier dan wel over het onofficiële Nederlands kampioenschap, want pas vanaf 1909 was er een officieel Nederlands Kampioenschap schaken. Vanaf 1889 richtte hij zich op zijn maatschappelijke carrière en pas na zijn pensionering in 1928 zette hij zich weer achter het bord. In de tussentijd hield hij zich wel bezig met correspondentie- en probleemschaak. En van 1893 tot 1896 was hij voorzitter van de Nederlandse Schaakbond. 

    Door het terugtreden van Dirk kreeg jongere broer Arnold (1863-1954) de gelegenheid om ook eens Nederlands kampioen schaken te worden. Aldus geschiedde in 1889, 1893 en 1896. Ook op bestuurlijk gebied deed Arnold niet onder voor Dirk: hij was voorzitter van de Nederlandse Schaakbond (1906-1907) en hij was een van de organisatoren van het eerste internationale schaaktoernooi in Nederland, Amsterdam 1889.

    Deze Arnold is de betovergrootvader van de jonge hedendaagse Groningse schaaktalenten Jorden van Foreest en Lucas van Foreest.

    Aan beiden is een boek gewijd. Voor Dirk schreef Lodewijk Prins het boek Hulde aan Jhr. Dr. Dirk van Foreest. Het boek dat voor Arnold werd geschreven, Gedenkboek n.a.v. de 90e verjaardag van Jhr. A.E. van Foreest, is overigens een stuk moeilijker te vinden dan het eerstgenoemde boek. Bij de naam Foreest moest ik echter als eerste denken aan het boek 20 Grote denkers binnen Neerlands grenzen. Dat blijkt echter door een Jhr. Peter van Foreest te zijn geschreven, maar over deze Foreest heb ik geen verdere informatie kunnen vinden. Als iemand meer weet hoor ik dat graag! 

    Op de tentoonstelling zien we van beide kampioenen geschilderde portretten. Verder de zilveren medaille die Arnold op het Staunton toernooi van 1896 won als eerste (!) prijs. En er staat een schaaktafeltje met daarop een stelling uit een partij die ik niet heb kunnen achterhalen. Ongetwijfeld zal het een partij zijn van een van de of zelfs beide Van Foreests.

Mis de nieuwsberichten van de Motiefgroep Schaken niet!

De Motiefgroep Schaken spamt niet!
Lees ons privacybeleid voor meer info.