Op 25 mei 2003 stelde Willem Broekman in wat hij noemde “de komkommertijd op de site van de SV Promotie” de volgende vraag:
“Fotografie bestaat al bijna twee eeuwen. De oudste foto stamt uit 1825. Ik ben op zoek gegaan naar de oudste foto op het aspect schaken. Het kan zijn een foto van een bekende schaker of een foto in relatie met het schaakspel, bijvoorbeeld schakende mensen. Uiteraard is een goede bronvermelding belangrijk om voor een record in aanmerking te komen. Ik zal niet verraden hoever uw webmaster is gekomen. Bij deze de uitdaging: wat is de oudste schaakfoto?”
Als eerste optie werd door Ruud Kunnen bijgaande foto voorgesteld:
First American Chess Congress, New York, november 1857. Morphy doet een zet tegen Louis Paulsen.
Morphy was de grootte winnaar van dit toernooi. Op de (geconstrueerde) foto zit hij aan de rechterkant achter het schaakbord, terwijl aan de linkerkant achter het schaakbord de verliezend finalist Paulsen zit. Om hen heen staan de andere deelnemers van het toernooi.
Later werd n.a.v. deze foto lithografie gemaakt:
Het betreft hier een lithografie van Smith en Wester. Je zou hier bijna een opdracht van kunnen maken: Zoek de verschillen met de foto uit 1857. Bv de vierde persoon staand vanaf rechts is op de lithografie een ander persoon. Wie stond op de foto en waarom is de lithografie afwijkend? Waarom staan op de foto slechts 17 personen en zijn op de rand 18 afgebeeld. Ik weet overigens dat er slechts 16 spelers waren.
Een andere afbeelding die passeerde was een tabaksreclame (toen mocht dat nog), uit 1857 waarmee de tabaksfirma “Kaichen & Rothschild” reclame maakt middels de populariteit van Morphy.
De reclame stamt uit 1857, namelijk na de terugkomst van Morphy uit Europa. Indien die datering juist is, is deze foto vrijwel zeker ouder dan de foto van het First American Chess Congress in New York. Die stamt namelijk uit november 1857 (en dat is ook te rechtsonder op de foto op de collage.)
Anderzijds: deze tabaksreclame is een lithografie en er moet hiervoor een originele achterliggende schaakfoto geweest zijn. Maar we hebben die betreffende foto (niet) meer.
Maar toen kwam Henk Alberts met de volgende oudste foto:
Als datering werd in diverse boeken het jaartal 1840 gegeven, alsmede de volgende beschrijving:
“In 1840 fotografeerde Fox Talbot twee schakers en liet daarmee een van de eerste in Groot Brittanië vervaardigde Daguerro-typen na. De pionier van de fotografie is er schitterend in geslaagd de spanning vast te leggen die er tijdens een partij ontstaat.”
Later dook er ook nog een tweede foto op van William Fox Talbot op.
Martien de Bock vond deze tweede foto. Ook hier was de gegeven datering 1840.
Overigens was de datering 1840 inmiddels al wat twijfelachtig geworden. Er doken ook allerlei andere jaartallen op, zoals;
- 1845 ; achterop een ingelijste kopie, Prentenkabinet Leiden
- 1846 ; achterop een ansichtkaart “The Chess Players 1846”
- en heel vaak; “Fox Talbot, calotopie 1842-1850”