Museum De Lakenhal in Leiden presenteert in samenwerking met het Rijksmuseum de grootschalige tentoonstelling Lucas van Leyden en de Renaissance. Voor het eerst wordt de belangrijkste kunstenaar van de renaissance in de Noordelijke Nederlanden getoond in de context van zijn tijdgenoten.
Lucas van Leyden is de schilder van het bekende schilderij “de Schaak spelers” dat normaal in de Gemäldegalerie in Berlijn hangt. Eigenlijk wordt er ‘koerierschaak’ als variant gespeeld.
“Helaas kon het schilderij met schaakspelers niet uit Berlijn komen” aldus PR medewerkster van Iterson. “We hebben wel “de Kaartspelers” van Lucas van Leyden….” ter vergelijking!!
De meer dan 250 werken van de allerhoogste kwaliteit zijn afkomstig uit Nederlandse en buitenlandse musea als het Louvre, British Museum en Metropolitan Museum en zijn grotendeels voor het eerst in Nederland te zien.
De tentoonstelling is te zien van 20 maart 2011 tot en met 26 juni 2011.
In het Hoogovensmuseum op het Corus terrein is de ‘Stichting Industrieel Erfgoed Hoogovens’ (SIEHO), actief om objecten, delen van installaties, boeken, documenten etc., te verzamelen, te behouden en ten toon te stellen (www.hoogovensmuseum.nl).
Vanwege het 72e Hoogoven/ Corus schaaktoernooi in Wijk aan Zee is in dit museum een (kleine) tentoonstelling opgesteld. Het betreft bierviltjes, boeken, posters, lotingstukken etc. Er zijn ook voorwerpen te zien die Piet Zwart, die jarenlang de toernooidirecteur was, heeft nagelaten.
Hieronder geheel rechts enige lotingstukken die bij het begin van een toernooi gebruikt worden om een speelschema vast te stellen.
Onder links de vaas die Karpov, ter ere van het 70e Corus Chess Tournament (zoals het tegenwoordig heet), aan divisiedirecteur Marjan Oudeman overhandigde met de felicitaties.
Onder in het midden het Makkumerbord dat Piet Zwart kreeg ter gelegenheid van de 25 jaar dat hij toernooidirecteur was.
Het Hoogovensmuseum is geopend op dinsdagen en donderdagen, entree € 2,00 p.p., en op speciale zondagen waarop ook met de stoomtrein van de Hoogovens wordt gereden.
De Schaaktentoonstelling is zeker nog tot eind april a.s. te zien.
Nummer Twaalf is de titel van de nieuwste film van kunstenaar Guido van der Werve. Deze videoartiest kiest voor opmerkelijke projecten. Zo zien we hem in Nummer acht onverstoorbaar vlak voor een ijsbreker over het ijs lopen en liet hij zich voor Nummer twee door een auto aanrijden. Toch zou ik nooit van deze man hebben gehoord als ik niet van een collega een artikel van het NRC Handelsblad had gekregen. In dit artikel blijkt dat in Nummer twaalf een hoofdrol voor het schaakspel is gereserveerd.
Van der Werve heeft met dit project een drieluik gecreëerd, waarbij het 1e deel zich afspeelt in de Marshall Chess Club in New York. Bobby Fischer en Marcel Duchamp waren vaste bezoekers van deze schaakclub.
Hier zien we de kunstenaar een partij spelen tegen grootmeester Leonid Yudasin. Niet op een gewoon schaakbord, maar op een zogenaamde schaakpiano. Dit instrument is door Van der Werve zelf bedacht en geconstrueerd. Elk veld op het schaakbord van de schaakpiano correspondeert met een muzieknoot. Dus als een stuk verplaatst wordt, klinkt een muzieknoot. In dit deel van de film zien en horen (!) we hoe de partij zich in de beginfase ontwikkelt.
Het 2e en 3e deel van de film hebben geen schaakinhoud, behalve dan dat de zetten van de partij, die nog steeds gaande is, rechts onder in beeld worden weergegeven. De partij is overigens gecomponeerd door Yudasin en eindigt in een remise. Van der Werve, al van jongs af aan een schaakliefhebber, had wel aan Yudasin een aantal eisen gesteld: de opening moest het Koningsgambiet zijn, het moest een kwalitatief hoogstaande partij zijn en de partij moest eindigen in een briljante patstelling. Van der Werve over zijn keuze voor het Koningsgambiet: “Ik vind het Koningsgambiet mooi omdat het een van de meest romantische openingen is. Een soort halve zelfmoord.” (citaat NRC Handelsblad van 14-03-09).
Helaas heb ik de zetten van de partij nog niet kunnen verzamelen
OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Waarom het schaakspel als metafoor?
Van der Werve geeft ook een toelichting waarom het schaakspel een hoofdrol in Nummer twaalf heeft gekregen. Hij laat de nietigheid van de mens zien tegenover de oneindigheid van de wereld om hem heen. Dit wordt geïllustreerd in het eerste deel door het immense aantal verschillende schaakpartijen dat mogelijk is.
In deel 2 en deel 3 buigt Van der Werve zich over andere oneindigheidsvraagstukken: het schier oneindige aantal sterren en het stemmen van een piano. De beelden zijn geschoten op Mount St. Helens en ergens op de St. Andreas breuklijn. Van der Werve’s motivatie om voor een drieluik te kiezen zit in een analogie met de drie fasen van een schaakpartij: opening, middenspel en eindspel.
Tentoonstelling museum De Hallen (Haarlem)
Tot 1 juni 2009 is de film Nummer Twaalf te bezichtigen in museum De Hallen, in Haarlem. Daar is een tentoonstelling rond Guido van der Werve die als titel Minor Pieces (“lichte stukken”) heeft meegekregen en waar de films Nummer twaalf, Nummer zes, Nummer vier en de schaakpiano worden vertoond.
Zie ook het artikel uit 2022 over Guido van der Werve in het filmmuseum Eye (Amsterdam). Daarbij is een Youtube video ingesloten met de gecomponeerde muziek en schaakzetten die op de schaakpiano worden uitgevoerd. Het is jammer dat de spelers tijdens de partij op een aantal momenten de draad kwijt raken. De partij eindigt als ook de laatste muzieknoot aanhoudt. Er is dan zeker geen sprake van een briljante pat stelling.
De bezoekers van de laatste contactdag in Gouda zal het zeker niet ontgaan zijn; een kleuren zeefdruk van Corneille fier naast de prijzenkast van de SV Messemaker (zie foto boven.)
Uit een veilingcatalogus van Christie’s Amsterdam uit december 1996 ontleen ik de volgende details over het kunstwerk:
Naam: “HET SCHAAKBORD – THE CHESS BOARD” Maker: Corneille (1922)
Guillaume Cornelis van Beverloo, beter bekend als Corneille werd op 3 juli 1922, als kind van Nederlandse ouders, geboren in Luik. Hoewel grotendeels autodidact, volgde hij cursussen aan de Amster-damse Kunstacademie. In 1946 hield hij in Groningen zijn eerste expositie. Corneille was met Appel en Constant medeoprichter van de Nederlandse Experimentele Groep, welke later in de Cobra-beweging opging. In 1950 verhuisde hij van Amsterdam naar Parijs. Vanaf de late jaren zestig krijgt Corneille´s werk (schilderijen, gouaches, tekeningen) een figuratief karakter en treden de grote kleurvlakken op de voorgrond. Inmiddels is hij uitgegroeid tot een populaire Nederlandse schilder en geniet zijn werk grote internationale bekendheid. In 2006 is een recordbedrag van € 215.000 betaald voor een schilderij van Corneille. Momenteel leeft Corneille in Parijs.
Van de zeefdruk is door Art Unlimited uit Amsterdam in 2003 ook nog een (thans niet meer verkrijgbare) ansichtkaart uitgegeven. Op de ansichtkaart zie ik rechtsboven nog wel de datering van de zeefdruk, namelijk middels een handtekening “Corneille 90” Verrassend, want op de foto boven is die handtekening er niet (maar staat rechts onder de afbeelding.).
Het Schaakstukkenmuseum in Rotterdam gaat dit jaar zijn derde seizoen in. Dat betekent ook dat er voor de derde maal een schaakstukken-ontwerpwedstrijd wordt georganiseerd. Hieraan kan iedereen deelnemen die zelf een schaakspel ontworpen heeft.
In 2006 werd als winnaar gekozen het prachtige uit karton gevouwen ontwerp van Herbert Schouten. Onder de naam van Herberts’s Kartonnages is hij zijn hele beroepscarriere al bezig geweest met ontwerpen van karton. Zo werden er van zijn hand ook kartonnen huizen in China gebouwd.
In 2007 brachten 360 bezoekers van het museum hun stem uit. Het museum kende meer bezoekers, maar vaak was het te moeilijk om aan buitenlandse bezoekers uit te leggen wat de wedstrijd inhield en dat de bezoekers zelf als jury fungeerden door een stem uit te brengen.
Winnaar van het jaar 2007 werd Duncan Allen zijn spel “Its all in the game”. Deze was samengesteld uit speelkaarten, waarbij de Koning en Koningin hun eigen volk hadden: de Boeren fungeerden als raadsheren (lopers): de Jokers vanwege hun onverwachtte bewegingen als paard en de Azen als torens. Veel bezoekers kozen dit spel vanwege de orginialiteit ervan: “Dat had ik zelf kunnen bedenken!” was een veel gehoorde reactie. Maar ook de zeer goed verzorgde afwerking kreeg veel lof. Een nadeel werd gevonden dat het bord bestond uit rechthoekige i.p.v. vierkante vakken. Maar al met al behaalde dit schaakspel 91 van de 360 uitgebrachte stemmen, waarmee Duncan Allen in aanmerking kwam voor de hoofdprijs.
Lange tijd gingen de nummers 1 en 2 tijdens de telling op de nieuwjaarsborrel in het Schaakstukkenmuseum ongeveer gelijk op, hetgeen de uitslag extra spannend maakte.
De tweede prijs was voor het Schaakspel “Het spel der Religies” van Alie Kalverda. Dit spel is waarschijnlijk al bij veel leden van de Motiefgroep Schaken bekend: het heeft ook tentoongesteld gestaan in het Cultureel centrum “D’n Bogerd” te Druten (zie ook de Schaakkoerier nr. 86 feb. 2007). Dit schaakspel waarbij het christendom en de islam vredig met elkaar spelen, behaalde 75 punten.
De derde prijs was weggelegd voor het “Rotterdam Schaakspel” van Henry Hoek. Hij behaalde 34 punten, waarbij aangetekend moet worden dat hij zichzelf twee “handicaps” had bezorgd: zijn inzending kwam pas halverwege de wedstrijd in de race en bezorgde zichzelf concurrentie door er ook een variant (een abstracte vorm) naast te zetten, die nog 13 punten wegsnoepte.
Door een computerstoring in het schaakmuseum kunnen we helaas niet alle foto’s plaatsen van de winnende schaakspelen, maar daarover niet getreurd: reden te meer om zelf te gaan kijken.
En als u zelf deel wilt nemen aan de wedstrijd: U kunt uw inzending inbrengen tot 29 april 2008.
Het Schaakstukkenmuseum is tot 1 mei uitsluitend in de weekends geopend van 14.00 tot 17.00 uur.
In de periode 1 mei t/m 1 september 2008 zal het museum dagelijks geopend zijn. In die periode kunnen de bezoekers zelf ook weer als jury fungeren door hun stem uit te brengen op een van de deelnemende schaakspelen. Daarnaast zijn de vaste collectie, aangevuld met een wisseltentoonstelling ook nog steeds de moeite van het bezoeken ten zeerste waard.
Het schaakstukkenmuseum is gemakkelijk te bereiken met het Openbaar vervoer: uitstappen op NS station Blaak, trapjes op naar de passage over de Blaak heen en daar staan op nummer 94 van de Overblaak ongeveer 300 schaakspelen te wachten om door u bewonderd te worden!! En vanuit uw luie stoel kunt u alvast een voorproefje nemen via de site van het schaakstukkenmuseum
Adres: Overblaak 94 3011 MH Rotterdam
Zie ook het eerdere artikel op deze site door Ridder Dijkshoorn
In het Duitse Elfenbeinmuseum in Erbach (tussen Darmstadt en Mannheim) is er van 21 april tot 19 september 2007 een tentoonstelling van bijzondere schaakspelen uit de collectie van Dr. Thomas Thomsen te zien. Dit alles onder de titel “Stille Schlachten.” De naam van de tentoonstelling “Stille Schlachten” is moeilijk letterlijk te vertalen (“stille veldslagen?”) Doch deze titel slaat enerzijds op de gebruikelijke voorstelling van het schaakspel als een militair spel, een oorlogsspel.
En het slaat anderzijds terug op de verschillende historische veldslagen die middels de diverse in de tentoonstelling aanwezige schaakspelen uitgebeeld worden. Zo is er een schaakspel met de antieke Grieken van Pericles tegen het Perzische leger van Koning Xerxes I, een schaakspel met de Kruisridders tegen de Saracenen, de Indiërs tegen de koloniale troepen en Napoleon tegen de Pruisische Keizer Frederik Wilhelm III. Ja zelfs is er een schaakspel van Winston Churchill tegen Adolf Hitler te zien.
Te zien zijn in totaal 70 schaakspelen uit zeer verschillende landen en uit tijdperken. Zo zijn er kostbare oude schaakstukken uit Perzië, Syrië en Egypte alsmede schaakstukken uit de vroege middeleeuwen te zien. Daarnaast zijn er fraaie stukjes kunstnijverheid zowel uit Europa, maar ook uit landen als India, China en Japan. Verder zijn er nog fraaie staaltjes van moderne kunst, een schaakspel van Mickey Mouse, alsmede het schaakspel dat door de acteurs uit de film „Ruimteschip Enterprise“ als tijdverdrijf gebruikt is.
Het materiaal waaruit de verschillende schaakspelen gemaakt zijn, is uiteraard voor een belangrijk deel ivoor. Maar ook zijn er schaakspelen gemaakt van hout, metaal, barnsteen, glas. En zelfs een schaakspel gemaakt van schelpen is op de tentoonstelling te bewonderen.
Naast de getoonde schaakspelen is er aandacht voor de geschiedenis van het ontstaan van het schaakspel, alsmede voor de ontwikkeling van het schaakspel door de eeuwen heen.
En er is aandacht voor de techniek van het maken van schaakspelen (van ivoor), voor schaken in de kunst, schaken in de literatuur, schaken in de schilderkunst, schaken in de psychologie en voor de geschiedenis van het wereldkampioenschap schaken. En tenslotte kan er ook nog een schaakpartijtje tegen de computer gespeeld worden. Maar voor dat laatste hoeft u niet perse naar Erbach af te reizen.
Links: de Kruisridders uit het schaakspel de Kruisridders tegen de Saracenen, ivoor, polychromeer, Frankrijk, 1e helft 19e eeuw. Midden: De Indiërs uit het schaakspel de Indiërs tegen de koloniale troepen, ivoor, rood geschilderd, India, rond 1780. Rechts: „Meesterstuk“-Schaakspel, gemaakt door J.E.F. Leykomm in 1847 ter verkrijgen van de meestertitel bij het gilde van de houtdraaiers, hout, Brambach im Vogtland, 1847.
Het schaakstukkenmuseum organiseert in 2007 voor de tweede maal een schaakstukken ontwerpwedstrijd. Hierbij kan iedereen zijn/haar zelf ontworpen schaakspel mee laten dingen naar de hoofdprijs van Euro 1.000,- De schaakspelen dienen uiterlijk 29 april 2007 te worden ingeleverd bij het schaakstukkenmuseum. De ingezonden ontwerpen worden tentoongesteld in de periode van 1 mei t/m 31 december 2007, waarbij de bezoekers van het Schaakstukkenmuseum als jury fungeren. Desgewenst kan de winnaar samen met het schaakstukkenmuseum de keuze maken om het winnende schaakspel in consignatie te koop aan te bieden.
De bekendmaking van de winnaar en de prijsuitreiking zal plaatsvinden tijdens de Nieuwjaarsborrel op 1 januari 2008 (van 14.00 tot 17.00)
Op de foto hieronder het winnende ontwerp uit 2006 (thans tentoongesteld in het schaakstukkenmuseum.
Gouverneur-generaal Duymaer van Twist (1809-1887) werd beroemd door de rol die Multatuli hem gaf in de Max Havelaar. Een dubbeltentoonstelling in twee Deventer Musea toont zowel zijn leven en werken in Indië alsook een blik in het landhuis waar hij naar terugkeer in Deventer woonde.
Het Historisch Museum Deventer geeft een kleurrijk beeld van zijn leven en werk als gouverneur-generaal in Indië. Het Speelgoedmuseum Deventer toont op speelse wijze het leven van het echtpaar na hun terugkeer naar Deventer in Huis Nieuw Rande.
Duymaer van Twist (1809-1887) speelde als lid van de Eerste en Tweede Kamer een belangrijke rol aan het Binnenhof. In 1851 werd hij benoemd tot gouverneur-generaal van Nederlands-Indië. Daar bleek hij reislustiger dan de meeste van zijn voorgangers. Bijna geen plek in Indië liet hij onbezocht, ondanks de slechte
reiscondities. Zijn vrouw Mie doet hiervan levendig verslag in brieven aan haar zuster Cecilia. Voor de kleurrijke tentoonstelling zijn vele kostbaarheden van Duymaer uit Indië bijeengebracht: portretten, onder meer van Raden Saleh, koloniaal meubilair, krissen, handschriften, snijwerk en andere exotische voorwerpen.
Na hun terugkeer naar Deventer, liet het echtpaar de fraaie buitenplaats Nieuw Rande ontwerpen door vader en zoon Zocher, toonaangevende (tuin)architecten uit die tijd. Op de tentoonstelling krijgt u een beeld van dit fraaie landgoed. Ondermeer zien we een voorstelling van een schaakpartij in huiselijke kring (onder.) In het sfeervolle negentiende-eeuwse interieur is Duymaers originele imposante Indische bibliotheek te bewonderen. Hun pleegdochter Anna kwam regelmatig met haar zes kinderen op Nieuw Rande logeren. Er is dan ook een ruime keuze van negentiende-eeuws speelgoed te zien. Duymaer bleef als politicus en als adviseur in Indische zaken maar ook als regionaal bestuurder, tot op hoge leeftijd zeer actief. Hij overleed in 1887.
27 januari t/m 20 mei 2007
Lokatie: Historisch Museum Deventer en Speelgoedmuseum Deventer Openingstijden: di t/m za 10.00-17.00 uur; zo/feestdgn 13.00-17.00 uur
