De Motiefgroep Schaken hield afgelopen 28 april weer een contactdag in ‘Het Poelhuys’ in Lisse. Van deze goed bereikbare locatie, met de geurende bollenvelden en de Keukenhof en het winkelcentrum binnen bereik voor de dames, werd in het verleden reeds meerdere malen gebruik gemaakt. De ruimte met gratis parkeergelegenheid werd ook deze keer weer geregeld door onze veilingmeester Nico van der Plas. De opkomst was met circa 20 aanwezigen aan de lage kant, er waren afzeggingen van negen leden door ziekte en andere oorzaken.
Na de gebruikelijke opbouw van de zaal konden verkopende leden hun waren uitstallen en werden verzamelingen aangevuld. Een verrassing was het verschijnen van medelid Henk Strating die met een bijzonder sigarendoosje op de proppen kwam (zie het artikel van Henk Alberts). Rob Spaans hield ‘s ochtends een lezing met onderwerpen uit zijn boek ‘Reisgids voor Schaakliefhebbers’. De onderwerpen werden door hem wat verder uitgediept.
Na de lunch kon de veiling beginnen. De 212 items werden door veilingmeester Nico van der Plas weer voortvarend afgehandeld. Hij emailt me: ‘Het was weer een ouderwets gezellige veiling. Naast schriftelijke bieders uit Nederland, waren er ook schriftelijke bieders uit Frankrijk, Duitsland, Spanje, België, Rusland, Colombia, het midden-Oosten……..ze waarderen allemaal het uitgangspunt van de vereniging: “van verzamelaars, voor verzamelaars en vaak met hele aantrekkelijke inzetprijzen. Één item verwisselde zelfs voor 0,10 van eigenaar, goedkoper verzamelen kan bijna niet! Dus kunt u onverhoopt niet komen in november?, vraag de veilingmeester hoe u makkelijk schriftelijk kunt bieden zodat u toch uw verzameling aantrekkelijk kunt uitbreiden’.
Hierna werd eerst de traditionele groepsfoto gemaakt. Na de groepsfoto werd de jaarlijkse Algemene Ledenvergadering gehouden waarbij, onder andere, een nadere toelichting op het (positieve) financiële resultaat van 2017 werd gegeven. Zie voor een volledig overzicht de ‘Notulen van de Algemene Leden-vergadering te Lisse op 28 april 2018’.
Na afloop van de dag heeft nog een groep van 12 personen de plaatselijke Griek bezocht; ondertussen een traditie.
Van 23 februari t/m 3 juni 2018 wordt in het Museum Catharijneconvent de tentoonstelling Magische miniaturen gehouden. Deze tentoonstelling toont minutieus geschilderde illustraties (zogenoemde miniaturen) uit middeleeuwse handschriften. Daarop zijn in vele heldere kleuren allerlei tot in detail uitgewerkte bloemen, dieren, fantasiewezens, ridders en jonkvrouwen, en nog veel meer te zien.
En in de tentoonstelling worden middeleeuwse handschriften uit wel vijftien verschillende Nederlandse collecties samengebracht. Daaronder middeleeuwse handschriften en boeken uit de Koninklijke Bibliotheek, uit het Rijksmuseum, uit Museum Meermanno en uit de universiteitsbibliotheken van Utrecht, Groningen en Leiden.
Bijzonder voor de schaakverzamelaars is dat op deze tentoonstelling ook de roman Walewein en het zwevende schaakspeluit de Universiteitsbibliotheek van Leiden te zien is. Dit exemplaar is het enige nog bestaande volledige exemplaar van deze middeleeuwse ridderroman. Daarnaast bestaat er slechts een incompleet exemplaar van later datum in de universiteitsbibliotheek van Gent.
De roman Walewein en het zwevende schaakspel is geschreven door de schrijvers Penninc en Pieter Vostaert. Penninc begon het boek rond 1250 en heeft de eerste circa 8000 versregels geschreven. Men vermoedt dat Penninc, wat waarschijnlijk een artiestennaam was iemand die kennelijk geregeld een tekort aan geld had, vanwege gezondheidsredenen het werk niet kon afmaken. Pieter Vostaert heeft de roman daarna voltooid, namelijk door er nog zo’n 3300 verzen aan toe te voegen. Het bewaard gebleven exemplaar is door een kopiist gedateerd op M CCC en de L.
Dit laatste exemplaar van de roman Walewein en het zwevende schaakspel is zelden voor het publiek te zien. De laatste keer dat dit gebeurde was 5 jaar terug, in 2013 in Leids stedelijk museum De Lakenhal (aan de Oude Singel gelegen) in een tentoonstelling Wereldschatten, met de ondertitel Van Cicero tot Erwin Olaf; Ontdek de bijzondere collecties van de Universiteit Leiden.
Bij die tentoonstelling uit 2013 hoorde ook een begeleidende boekje, waarin het volgende over de roman Walewein en het zwevende schaakspel geschreven werd:
“Dit beroemde manuscript in het Middelnederlands ligt opengeslagen op de miniatuur met ridder Walewein die het zwevende schaakbord achtervolgt. Volgens het verhaal volgt Walewein dit mysterieuze schaakbord nadat koning Arthur zijn ridders had uitgedaagd het voor hem op te halen. De miniatuur is opvallend door zijn rode achtergrond. Opmerkelijk is ook het schaakbord zelf; het heeft 56 velden in plaats van 64. Dit is mogelijk niet zozeer het resultaat van een fout van de tekenaar alswel een vroege poging om perspectief te suggereren. Waarschijnlijk was de miniatuur oorspronkelijk geheel ingekleurd; her en der zijn nog resten van andere kleuren te ontdekken. De tekst op de rechterpagina opent met een met fijn penwerk versierde letter.” (Zie artikel uit 2013).
De tentoonstelling in Utrecht is een goede kans om dit laatste exemplaar te gaan bekijken. En het boek ligt nog ook nog eens open op de pagina van met het miniatuur van het zwevende schaakspel (afbeelding boven).
Overigens zien we dit zwevende schaakspel ook afgebeeld in het Koopmanshuis in het Archeon in Alphen aan de Rijn (zie daarvoor de onlangs verschenen ‘Reisgids voor schaakliefhebbers’ van de hand van Rob Spaans.) En in 1966 is er een Nederlandse postzegel verschenen voor deze middeleeuwse roman (in een serie over Nederlandse literatuur). Echter op die postzegel was, om welke reden dan ook, nog slechts Walewein te zien en was het zwevende schaakspel dat rechts boven de ridder te zien zou moeten zijn er simpelweg ‘afgeknipt’.
Net als in 2012 hield de Motiefgroep afgelopen 22 april weer een voorjaarscontactdag in Centrum de Baanveger in Ermelo. Deze, goed bereikbare, locatie was evenals de vorige keer geregeld door ons lid Hans Kok. De opkomst lag met circa 30 aanwezigen op het gemiddelde, maar wanneer ik kijk naar de veelzijdige veiling, het uitgebreide (goedkope) aanbod van verkopende leden, de uitgewisselde nieuwtjes, de gezelligheid, etc., roep ik al onze leden op om een keer zo’n contactdag te bezoeken.
Na opbouw van de zaal konden verkopende leden hun waren uitstallen en werden verzamelingen aangevuld. Zo zag ik bijvoorbeeld dat er, naast het velletje uit 2016, ook een boekje bestaat van ‘jaar van het boek 2016’ met telkens 2 zegels waarbij de schrijvers toegelicht worden; leuk… meteen gekocht … natuurlijk voor de pagina’s met de ‘Euwe beschrijving en zegels’.
Na de lunch werd de jaarlijkse leden-vergadering gehouden waarbij, onder andere, een nadere toelichting op het (meevallende) financiële resultaat van 2016 werd gegeven.
Hierna werd eerst de traditionele groepsfoto gemaakt en kon de veiling beginnen. De 255 items werden door veilingmeester Nico van der Plas in een vlot tempo afgehandeld. Dit was de eerste veiling waarbij zowel aan de koper als de verkoper 10% veilingkosten in rekening werd gebracht, hetgeen geen enkele invloed op de biedingen leek te hebben, daar de veiling wederom een groot succes was. In de veiling werden ook 11 items geveild uit de nalatenschap van Martien de Bock, waarvan de opbrengst ( € 116,=) ten goede komt aan de Motiefgroep.
In het Nationale Militaire Museum, Verlengde Paltzerweg 1, 3768 MX Soest wordt tot 27 augustus 2017 een bijzondere tentoonstelling gehouden over Genghis Khan (Turks:Timucin) (1162 – 18 augustus 1227)
Er zijn meer dan 200 topstukken uit het Inner Mongolia Museum in Hohhot (China, Binnen Mongolië). Onder meer een gouden zadel uit de tijd van Genghis Khan, zoals alle getoonde objecten, maakt deel uit van de tentoonstelling, alsmede fluitende pijlen, een compositen boog (uit twee materialen vervaardigd), gouden sieraden en een schaakbord en schaakstukken. De objecten zijn nooit eerder vertoond buiten China, het NNM heeft de primeur. Ze maken deel uit van de tentoonstelling “Genghis Khan, wereldveroveraar te paard”.
Genghis Khan.
Hij volgde zijn vader Yesükhei op als leider van een Mongoolse stam en verenigde later de Mongoolse en Turkse stammen tot een confederatie. Na de onderwerping van vele stammen van Mongolië en het vestigen van zijn hoofdstad in Karakoroem, hield hij een grote vergadering, een khuriltai, waarbij hij de leiding van de Mongolen op zich nam en zijn titel Genchis Khan aannam. Hij stelde een gedragscode in, de yasak, en reorganiseerde zijn legers.
Zijn jeugd was niet gemakkelijk. Toen hij negen jaar oud was, huwelijkte zijn vader hem uit. Hij moest bij de familie van zijn toekomstige vrouw wonen tot hij de huwbare leeftijd van 14 zou bereiken. Met deze vrouw , Börte, is hij getrouwd en kreeg hij meerdere kinderen, waaronder vier zonen: Jochi, Chaqatai, Ögedei en Tolui.
Dzjengis Khan geloofde in meritocratie, leiders die werden gekozen op grond van prestaties en capaciteiten. Dzjengis Khan was godsdienstig en de Mongolen respecteerden in gelijke mate de „Eeuwige Blauwe Hemel“ (Munkh Huh Tenger) en de berg in centraal Mongolië, „Burhan Haldun Uul“, waar hij vaak vóór veldslagen bad.
In de praktijk keek hij bij zijn veroveringen, zoals andere “grote`leiders, niet op een paar levens meer of minder. Op het hoogtepunt van zijn macht heerste hij vanaf China tot en met Polen. Vlak voor zijn dood verdeelde Dzjengis Khan zijn imperium onder zijn vier zonen. Het einde van één van de grootste rijken ter wereld.
Mongools schaakspel. 1644-1911 (Qing-dynastie)
Sommige mensen doen naast Mongools worstelen, paardrijden en boogschieten mee aan lokale wedstrijden en spelen tijdens Naadam, zoals kameelracen en Mongools schaken. Mongools schaken is erg populair bij de Mongolen. De stijl en stukken van het Mongools schaken lijken op die van gewoon schaken, maar er zijn wel wat kleine verschillen. Het wordt in het Mongools Shatela genoemd en is een oud en uniek spel dat op de steppen werd gespeeld.
Deze porseleinen schaakstukken verbeelden mensen die op leeuwen en paarden rijden. De combinatie van de symbholiek van het paard en het typisch Chinese porselein is een goed voorbeeld van de samenkomst van de Mongoolse en de Chinese Han-beschaving tijdens de Yuan-dynastie.
De foto’s boven zijn van Rob Spaans. Deze zijn gemaakt tijdens zijn bezoek aan het museum.
Zo’n 25 leden zijn op 9 april jl. afgereisd naar de Biljart- en Denksportcentrum Boko in Zaandam om collega verzamelaars te ontmoeten. Deze prima locatie was geregeld door Frank Tijdeman. De vraag wie nu het verst had gereisd om deze Contactdag bij te wonen, u zou in eerste instantie kunnen denken aan Ger Dekker uit Deurne of Simon Prins uit Veendam, was ook deze keer dankzij Paul Goerens uit Obercorn (Luxemburg) eenvoudig te beantwoorden.
Kennismaken, ruilen & bijkletsen
Na een rondje begroetingen en de eerste handel in de meest uiteenlopende schaakitems was het tijd voor een lezing door Leo Hovestadt. Leo heeft al eerder lezingen verzorgd over diverse aspecten van de schaakgeschiedenis. Daarom was het des te verrassender dat hij ditmaal inging op het schoonmaken van oude schaakmaterialen m.n. schaakborden en schaakstukken.
Leo Hovestadt richt zijn schaakmuseum in
Leo is druk bezig met het inrichten van een schaakmuseum in Veenendaal en om zijn collectie mooi ten toon te kunnen stellen moet hij zijn museumstukken ook kunnen schoonmaken en conserveren. Het werd een boeiend verhaal over het succesvolle en ook wel eens minder succesvolle gebruik van terpentine, groene biotex en heel veel andere schoonmaakmiddelen. Er was zelfs nuttig advies voor de dames in het gezelschap: gebruik haarlak zonder siliconen, want anders wordt het haar dof…
Lunch en Algemene ledenvergadering
Na de lunch was er de jaarlijkse ledenvergadering, waarin m.n. op financieel vlak spijkers met koppen moesten worden geslagen. Het werd een vruchtbare vergadering in een gemoedelijke sfeer.
Daarna was het tijd voor de traditionele groepsfoto (zie hieronder; foto gemaakt door Truusje Couwenbergh) en vervolgens de nog veel traditionelere veiling. Het duurste veilingitem was dit keer een zeldzame schaakkaart van Groningen 1946 dat voor € 75,- van eigenaar wisselde.
Een derde traditie, die in de afgelopen jaren ter ziele leek te gaan, het snelschaken, werd dit jaar dankzij de nodige Zaanse inbreng nieuw leven ingeblazen. Winnaar van deze competitie werd Cor Roet. En daarmee werd deze Contactdag afgesloten.
Snelschaaktoernooi
En voor het eerst in lange tijd werd er ook weer eens een snelschaaktoernooi tijdens de contactdag gehouden. Cor Roet won het snelschaaktoernooi voor op de gedeelde tweede plaats Paul Groot, Freddy de Raad en Simon Prins.
