door Henny van Essen (foto’s Henk Alberts en Joris Leijten)
Op zaterdag 16 april werd in Bunschoten – Spakenburg de voorjaarscontactdag van de Motiefgroep Schaken gehouden. Dit gebeurde in het denksportcentrum ‘En Passant’ waar de plaatselijke schaakvereniging met dezelfde naam haar onderkomen heeft. Omdat we hier in 2004 ook reeds een contactdag organiseerden wisten we dat het een prachtige gelegenheid was, op een mooie locatie met een ruime parkeergelegenheid.
Op de eerste verdieping hadden twee zalen ter beschikking zodat er voldoende ruimte was voor de leden om hun spullen uit te stallen, te ruilen, te kopen, te verkopen of te praten over hun gezamenlijke verzamelhobby. Op de begane grond was een bar aanwezig waar men drank, broodjes en andere versnaperingen kon kopen. Kortom, voor de aanwezigen was er meer dan voldoende te zien en te doen.
Tentoonstelling Schaakborden/-stukken van ‘Historische schaakvarinaten’
In een van de zalen werd de gehele dag een tentoonstelling ingericht van schaakborden/-stukken die verband hielden met de presentatie die Klaus Bodlaender gaf betreffende ‘Historische Schaakvarianten’. Heeft u ooit gehoord van b.v.: Cirkel schaak, Boeren schaak, Koerier schaak, Vier seizoenen schaak, Chaturanga ? en er zijn nog vele andere varianten.
Lezing Leo Hovestadt
Om ca. 11.30 uur begon een lezing door Leo Hovestadt over het ontstaan, de uitleg van de spelregels en enkele voorbeelden van situaties in een moderne schaakvariant: het ‘Raindropchess’. In Schaakkoerier 111 staat een artikel met een meer uitgebreide omschrijving. De steekwoorden bij dit spel zijn: recent ontwikkeld, reeds te koop, kinderen vinden het eenvoudig, kansfactor aanwezig maar ….. bij het spelen van oefenpartij bleek toch ook dat het (schaak)denkwerk uiteindelijk een belangrijke rol speelt.
Na een korte pauze i.v.m. de lunch werd door Bas de Haas de analyse gepresenteerd van twee schaakproblemen: “Het Schaakprobleem 75 jaar Euwe – Aljechin”, zoals weergegeven in Schaakkoerier 110. Bij het probleem “E – A” was de sleutelzet: Db6 x e3. Bij het probleem “75” was de sleutelzet: Dg5 – g7.
Er waren 4 inzenders met de goede oplossingen.
Na loting kwam onze voorzitter Henk Alberts als winnaar uit de bus; hij kreeg het boek “Het schaakprobleem” van Weenink overhandigd. De overige drie inzenders: P. du Chatinier, T. Huijzer en J. de Jong kregen een jaarboek van de Nederlandse bond van probleemvrienden.
Algemene ledenvergadering
Om circa 13.30 uur begon de Algemene Ledenvergadering. In de notulen kunt u lezen dat dit een geanimeerde vergadering was met veel discussie.
Veiling
Als laatste werd om 15.00 uur weer de gebruikelijke veiling gehouden. De veilingmeester handelde de 205 kavels voortvarend af. Naast de ontvangen schriftelijke biedingen werd er door de in de zaal aanwezige leden werd enthousiast meegeboden. De commissieopbrengst van de veiling, bestemd voor de Motiefgroep, bracht ongeveer het begrote bedrag op.
Al met al een zeer geslaagde dag die, wat mij betreft, door meer deelnemers bezocht zou mogen worden. De wegblijvers hebben beslist ongelijk gehad.
Op zaterdag 24 april werd in Bennekom de voorjaars-contactdag van de Motiefgroep Schaken gehouden. Dit gebeurde in ‘De Commanderij’ waar de Bennekomse Schaakvereniging haar onderkomen heeft. Een prachtige gelegenheid op een mooie locatie met een ruime parkeergelegenheid. De plaatselijke organisatie werd geregeld door de leden Bodlaender, de Bock en van Raan.
In de grootste zaal was er voldoende ruimte voor de leden om hun spullen uit te stallen, te ruilen, te kopen, te verkopen of te praten over hun gezamenlijke verzamelhobby. In de zaal was een bar aanwezig waar men drank, broodjes en andere versnaperingen kon kopen. Kortom, voor de aanwezigen was er meer dan voldoende te zien en te doen.
Lezing Leo Hovestadt
Om ca. 11.00 uur begon een lezing door Leo Hovestadt over het ontstaan van het ruitjespatroon van schaakbord/-spel en de verspreiding hiervan over onze contreien. Leo heeft veel onderzoek gedaan en een eigen theorie ontwikkeld die hij met vele aanwijzingen ondersteunt. Het werd een indrukwekkende voordracht met heel veel informatie (de spreker vertelde me later: “dit was nog maar het topje van de ijsberg”).
Tentoonstelling: Puzzels met Schaakmotief
In een kleinere zaal werd de gehele dag een tentoonstelling ingericht van puzzels met schaakmotief; het betrof een verzameling van circa 20 puzzels en werd verzorgd door Godfried Couwenberg en Henk Alberts.
Veiling
Als laatste werd weer een veiling gehouden. De veilingmeester handelde de 247 kavels voortvarend af. Naast de ontvangen schriftelijke biedingen werd er door de in de zaal aanwezige leden werd enthousiast meegeboden.
Hierna was er voor de in de agenda aangekondigde “Schaak verrassingsvertoning” geen tijd en aandacht meer. Dit zal wellicht een volgende keer terugkomen.
Al met al een zeer geslaagde dag die, wat mij betreft, door wat meer deelnemers bezocht zou mogen worden.
Op zaterdag 4 april werd er in het centraal gelegen Amersfoort de voorjaarscontactdag van de Motiefgroep Schaken gehouden. Dit gebeurde in denksportcentrum Labyrinth – de Drietand, tevens de speelzaal van SG Amersfoort, de grootste schaakvereniging in Amersfoort. Het evenement werd gehouden samen met het Masterproject Amersfoort en 4 april was tevens de start van het masterproject Amersfoort.
Masterproject
Wat is een Masterproject? De KNSB wil graag 50+ers in heel Nederland die niet lid zijn van een schaakverenigingen maar wel belangstelling voor het schaken hebben middels de masterprojecten aan het schaken binden. Daarbij worden allerlei andere, niet club verbandschappen, activiteiten in verband met schaken maar ook met gezelligheid, aangeboden. Er zijn inmiddels 9 masterprojecten opgezet, in Amersfoort, Elburg, Groningen, Leeuwarden, Leiden, Meppel, Rivierenland (Druten, Beneden Leeuwen), Rotterdam en Utrecht. Trekker van het Masterproject Amersfoort is Motiefgroep lid Wim Lamme.
Tijdens deze gezamenlijke dag in Amersfoort was er informatie over het Masterproject Amersfoort, over de Bond van Schaakprobleemvrienden en over de Bond van Correspondentieschakers middels folders, was er een schaakboekenverkoper uit Amersfoort en vanuit de Motiefgroep was er een tafel met de diverse oude schaakkoeriers, tasje, ansichtkaarten, onze mappen met uitvergrootte A3-kopieën van schaakstrips, postzegels, foto’s en telefoonkaarten, andere schaakverzamelitems en wat dies meer zij, en natuurlijk met de geheel vernieuwde folder van de Motiefgroep Schaken.
Onderling ruilen, verkopen
En in deze mooie grote zaal in het denksportcentrum Labyrinth – de Drietand was er meer dan voldoende ruimte voor de leden om naast de bovengenoemde zaken hun spullen uit te stallen, om te ruilen, te kopen en verkopen en om gewoon wat te praten over onze verzamelhobby. En de zaal was voorzien van een bar, waar men de gehele dag drank, broodjes en andere versnaperingen kon kopen. Kortom voor de tientallen aanwezigen was er meer dan voldoende te zien en te doen.
Lezing Jan Koek over het Senetspel uit het oude Egypte
Om 11 uur was er de interessante lezing van Jan Koek over het Senetspel in het oude Egypte. Zo leerde we dat het Senetspel eigenlijk toch geen voorloper is van ons schaakspel, maar meer op het backgammonspel lijkt, we leerden het verschil tussen het 30-en het 20-veldenbord, we leerden de (mogelijke) spelregels van het Senetspel, we leerde de betekenis van het Senetspel voor de religie van de oude Egyptenaren en we zagen een onverwachte veelheid aan afbeeldingen van het spel. Dit alles werd door Jan Koek met een aantal powerpoint-sheets zeer boeiend verteld.
Algemene ledenvergadering en Veiling
Na de lunch en na de Algemene Ledenvergadering, volgde een volgende hoogtepunt van de dag; de veiling. Deze veiling bestond uit maar liefst 289 veilingkavels, waarvan de eerste 250 nummers afkomstig uit de verzamelnalatenschap van de heer van der Kooij. De opbrengst van zijn kavels kwam ten gunste van het Max Euwe Centrum, en bovendien bleken deze kavels allemaal verkocht te worden. Na afloop van de veiling bleek deze voor het Max Euwe Centrum ca 4500 euro op te leveren.
De veilingcheque werd door Paul van der Kooij, een neef van de heer van der Kooij, symbolisch aan Eddy Sibbing namens het Max Euwe Centrum aangeboden.
Snelschaaktoernooi
De geslaagde dag werd afgesloten met het traditionele snelschaak-toernooi. Deze werd gewonnen door Henk Alberts voor Paul van de Kooij en Kees Koudijs.
Totale eindstand: 1. Henk Alberts 4 2/3. Paul van de Kooij, Kees Koudijs 3 4/5 Wouter Gerritsen, Joris Leyten 2 6/7 Hans Blokland, Wim lamme 1 8. Hennie van Essen 0
Hierna kreeg als einde van een geslaagde dag het grootste deel van de deelnemers aan het toernooitje nog een prijsje (bestaande uit schaakboeken en schaakspelletjes) mee naar huis ging. Het einde van weer een geslaagde voorjaarscontactdag.
Nummer Twaalf is de titel van de nieuwste film van kunstenaar Guido van der Werve. Deze videoartiest kiest voor opmerkelijke projecten. Zo zien we hem in Nummer acht onverstoorbaar vlak voor een ijsbreker over het ijs lopen en liet hij zich voor Nummer twee door een auto aanrijden. Toch zou ik nooit van deze man hebben gehoord als ik niet van een collega een artikel van het NRC Handelsblad had gekregen. In dit artikel blijkt dat in Nummer twaalf een hoofdrol voor het schaakspel is gereserveerd.
Van der Werve heeft met dit project een drieluik gecreëerd, waarbij het 1e deel zich afspeelt in de Marshall Chess Club in New York. Bobby Fischer en Marcel Duchamp waren vaste bezoekers van deze schaakclub.
Hier zien we de kunstenaar een partij spelen tegen grootmeester Leonid Yudasin. Niet op een gewoon schaakbord, maar op een zogenaamde schaakpiano. Dit instrument is door Van der Werve zelf bedacht en geconstrueerd. Elk veld op het schaakbord van de schaakpiano correspondeert met een muzieknoot. Dus als een stuk verplaatst wordt, klinkt een muzieknoot. In dit deel van de film zien en horen (!) we hoe de partij zich in de beginfase ontwikkelt.
Het 2e en 3e deel van de film hebben geen schaakinhoud, behalve dan dat de zetten van de partij, die nog steeds gaande is, rechts onder in beeld worden weergegeven. De partij is overigens gecomponeerd door Yudasin en eindigt in een remise. Van der Werve, al van jongs af aan een schaakliefhebber, had wel aan Yudasin een aantal eisen gesteld: de opening moest het Koningsgambiet zijn, het moest een kwalitatief hoogstaande partij zijn en de partij moest eindigen in een briljante patstelling. Van der Werve over zijn keuze voor het Koningsgambiet: “Ik vind het Koningsgambiet mooi omdat het een van de meest romantische openingen is. Een soort halve zelfmoord.” (citaat NRC Handelsblad van 14-03-09).
Helaas heb ik de zetten van de partij nog niet kunnen verzamelen
OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Waarom het schaakspel als metafoor?
Van der Werve geeft ook een toelichting waarom het schaakspel een hoofdrol in Nummer twaalf heeft gekregen. Hij laat de nietigheid van de mens zien tegenover de oneindigheid van de wereld om hem heen. Dit wordt geïllustreerd in het eerste deel door het immense aantal verschillende schaakpartijen dat mogelijk is.
In deel 2 en deel 3 buigt Van der Werve zich over andere oneindigheidsvraagstukken: het schier oneindige aantal sterren en het stemmen van een piano. De beelden zijn geschoten op Mount St. Helens en ergens op de St. Andreas breuklijn. Van der Werve’s motivatie om voor een drieluik te kiezen zit in een analogie met de drie fasen van een schaakpartij: opening, middenspel en eindspel.
Tentoonstelling museum De Hallen (Haarlem)
Tot 1 juni 2009 is de film Nummer Twaalf te bezichtigen in museum De Hallen, in Haarlem. Daar is een tentoonstelling rond Guido van der Werve die als titel Minor Pieces (“lichte stukken”) heeft meegekregen en waar de films Nummer twaalf, Nummer zes, Nummer vier en de schaakpiano worden vertoond.
Zie ook het artikel uit 2022 over Guido van der Werve in het filmmuseum Eye (Amsterdam). Daarbij is een Youtube video ingesloten met de gecomponeerde muziek en schaakzetten die op de schaakpiano worden uitgevoerd. Het is jammer dat de spelers tijdens de partij op een aantal momenten de draad kwijt raken. De partij eindigt als ook de laatste muzieknoot aanhoudt. Er is dan zeker geen sprake van een briljante pat stelling.
Op zaterdag 12 april hield de Motiefgroep Schaken haar voorjaarscontactdag 2008 met Algemene Ledenvergadering in Gouda. Locatie was het Sportcentrum De Mammoet, dat een mooie grote zaal ter beschikking had gesteld en er was voldoende gratis parkeerruimte nabij. De zaal was voorzien van een bar, waar men de gehele dag drank, broodjes en andere versnaperingen kon kopen.
De contactdag had ook dit keer het bekende recept met een lezing, de veiling, en het snelschaaktoernooi. Bovendien uiteraard verder gelegenheid tot ruilen, kopen/verkopen en het weerzien van verzamel vrienden.
Spassky – Fischer parafernalia
Verder lag de gehele dag ter inzage een map boordevol met uitgiften verschenen bij de match Spassky-Fischer, Reykjavik 1972 van Godfried Couwenbergh. Naast veel verschillende FDC’s waren er ook veel grootformaat kaarten en zelfs penningen uitgegeven en nu dus ook hier te zien. Een opmerkelijke FDC was daarbij met een mooie weergave van de periode voorafgaande aan die match, waarin onze voorman Max Euwe de belangrijkste rol vervulde. Dat de toenmalige voorzitter van de FIDE destijds een bijna onmogelijk zware taak had wordt uitmuntend weergegeven door de IJslandse kunstenaar Halldór Pétursson. Op zijn tekening zien we Euwe bengelen aan het “zijden draadje”, waarbij verschillende belanghebbenden van verschillende kanten aan het trekken waren.
Lezing Ridder Dijkshoorn
Om 11 uur was er de interessante lezing van Ridder Dijkshoorn over zijn hobby het verzamelen van schaakspellen, dat uiteindelijk het ontstaan van een eigen “Schaakstukken Museum“ tot gevolg had. Hij bracht een schitterende diversiteit aan schaakspellen met een powerpoint presentatie “op de muur”, want er was helaas geen echt scherm aanwezig die dag. Bij de meeste spellen wist hij de bijzondere kenmerken aan te duiden met inhoudelijke achtergrondinformatie. De aandachtige toehoorder kon geen betere presentatie meemaken om op het idee te komen zelf eens een keer een bezoek te brengen aan zijn museum.
Algemene ledenvergadering
Na de lunch was er eerst de algemene ledenvergadering, die een vlot verloop had met als meest uitspringende agendapunten het voorstel tot contributieverhoging en de bestuurswisseling van de secretaris.
Vlnr: Henny van Essen (nieuwe secretaris), Rob Bijpost (penningmeester.), Henk Alberts (voorzitter), Godfried Couwenbergh (aftredend secretaris), Nico van der Plas (veilingmeester) en Joris Leijten (redacteur De Schaakkoerier)
Veiling
Daarna ± 14.00 uur de veiling, waarbij er tussen circa 14.00 en 15.00 uur zo’n 140 bijzondere schaak verzamel items geveild werden.
Blik op de veiling met achter de tafel Joris Leijten en veilingmeester Nico van der Plas
Hiernaast enkele voorbeelden van hetgeen er “onder de hamer” ging.
Tijdens de gehele dag had Nico van der Plas allerlei curiosa uitgestald. Verder had hij twee postermappen op de balie ter inzage gelegd. Daarin allerlei zaken die door de leden zoal verzameld worden, maar dan uitvergroot tot poster. In de mappen o.a. strips, postzegels, foto’s en telefoonkaarten.
Snelschaaktoernooi
Een geslaagde dag werd afgesloten met het traditionele snelschaaktoernooi.
Eindstand: punten 1. Henk Alberts 6 2. Wil Woudenberg 4 3./4. Hennie van Essen, Joris Leijten 1
