De leden van de Motiefgroep kregen deze ansichtkaart in december 2020 bij de Schaakkoerier Special 171 ‘Schaakfilms’ toegestuurd.
Tag: 2020
-
De Schaakkoerier 171, december 2020
Er zijn duizenden films waarin fragmenten met schaakmotief voorkomen. Het is echter vrijwel ondoenlijk om daaruit films te destilleren waarin schaken de rode draad in het verhaal vormt.
Rob Spaans, de auteur van deze Schaakkoerier Special, waagt in deze Special ‘Schaakfilms’ een poging een lijst van films samen te stellen die zich ‘echte schaakfilms’ mogen noemen in plaats van slechts ‘films met schaken’. Films met louter schaaktechnische inhoud, bijvoorbeeld verhandelingen over schaakopeningen, blijven buiten beschouwing.
De nadruk ligt op schaakfilms die in een Nederlandse, Engelse of Duitse versie zijn uitgebracht. Alle films zijn door de samensteller van deze Special bekeken en op hun schaakmerites beoordeeld.
Bij de films staat achtereenvolgens beschreven; jaar, land, duur, genre en de wijze waarop de film beschikbaar is voor de schaakfilmliefhebbers. Na deze gegevens volgt een beschrijving van de inhoud van de film, meestal aangevuld met achtergrondinformatie over de film. Een regelmatig besproken aspect van de films betreft bijvoorbeeld de schaaktechnische correctheid van de schaakscenes.
Bij deze Special ontvingen de leden van de Motiefgroep Schaken de ansichtkaart ‘Kijk met Kerst eens een schaakfilm’
-
Tentoonstelling Bezieling in het schaken in Amersfoort
Expositie ‘Bezieling in het schaken’
Bij Kunstkader, Nijverheidsweg-Noord 90 in Amersfoort, is van 11 oktober tot en met 6 november de expositie “Bezieling in het schaken” te zien. Het betreft een tentoonstelling van 14 schaakschilderijen van de kunstenaar Tjerk Zijlstra.
Tjerk Zijlstra kennen wij van zijn eerdere tentoonstellingen, bijvoorbeeld in Druten 2008 en Amersfoort 2001De tentoonstelling zou oorspronkelijk in maart plaatsvinden. Dit werd door corona verschoven naar april, en uiteindelijk werd de tentoonstelling pas in oktober.
Boek bij tentoonstelling
Bij de tentoonstelling hoort ook een boek. In dit boek, ook onder de titel ‘Bezieling in het schaken’, worden de schilderijen van Tjerk Zijlstra vergezeld van een tekst en/of een schaakstelling van Ronald Staal. Hierin wordt de ene keer door Ronald een verhaal verteld dat bij een reeds geschilderd werk van Tjerk hoort, de andere keer laat de schilder zich inspireren door een schaaksprookje of een boeiende schaakstelling van een grootmeester. Soms hebben schrijver en schilder elkaar al doende geïnspireerd. Het boek kost 20 Euro en is ook te verkrijgen via de site www.tjerkzijlstra.nl
Eveneens daar verkrijgbaar zijn de eerder verschenen boeken ‘De prenten van de os’ en ‘Schaakkuriosa in kleur’ waarin ook schaakschilderijen van Zijlstra staan afgebeeld.
De expositie is te bezichtigen t/m 6 november, op dinsdag tot en met zaterdag van 9.00 tot 17.00 uur en eventueel op afspraak. Op zondag 1 november is er een extra mogelijkheid tot bezoeken, waar schilder en schrijver in levende lijve aanwezig zullen zijn. U kunt zich hiervoor inschrijven via tjerkzijlstra.nl/reserveren. -
Najaarscontactdag oktober 2020, Woerden – verslag –
door Rob Spaans
Op 10 oktober 2020 hield de Motiefgroep een contactdag in Woerden.
Ondanks de corona-beperkingen (zie de mondkapjes) en de daarmee gepaard gaande geringere opkomst was het een geslaagde contactdag.Dit zal de vreemdste contactdag uit de geschiedenis van de Motiefgroep Schaken zijn geweest. In de grote zaal van Het Baken in Woerden kwamen ongeveer vijfentwintig schaakverzamelaars bijeen (verspreid over de dag). Bij de ingang van Het Baken stond een zuil met desinfecterend middel en in de zaal was voor iedereen een vers mondkapje beschikbaar plus een klein flesje desinfectiespul (goed geregeld Nico van der Plas!). De medewerkers van Het Baken hielpen om alles zo veel mogelijk conform de RIVM-richtlijnen te laten verlopen. Met de mondkapjes op werd er bijgepraat, geruild en gehandeld.
Lezing, vertoning schaakfilm
Om 11 uur stond een lezing gepland, die voornamelijk bestond uit de vertoning van de film De schaker en de dame uit 1989. De film werd vertoond als appetizer voor de special over schaakfilms die in december zal uitkomen. Esmé Lammers, kleindochter van Max Euwe, had deze film gemaakt als haar afstudeerproject aan de Filmacademie. Later zou ze het schaakthema nog eens gebruiken in de bekende film Lang leve de koningin (1996).
Na de film was het tijd om de catering van Het Baken te testen. Die bleek prima, met name de broodjes kroket waren populair. De Algemene Ledenvergadering, die in het voorjaar niet was gehouden vanwege de noodgedwongen afgelasting van de voorjaarscontactdag, verliep voorspoedig. Alleen het agendapunt over het Servicepunt voor leden werd niet behandeld wegens de afwezigheid van de indiener, Bas de Haas.
Later bleek dat Bas wel degelijk op weg naar de bijeenkomst was geweest, maar vlak voor aankomst een zeer lelijke val had gemaakt. Omstanders verleenden eerste hulp en een ambulance bracht hem naar het ziekenhuis voor verder onderzoek. De schade bleek te bestaan uit diverse niet al te ernstige verwondingen in het gezicht, stijve spieren en het verlies van een tand. Zeer vervelend, maar het had nog veel erger kunnen aflopen.
Helaas dus zonder de ongelukkige Bas werd na de ledenvergadering buiten, met zoveel mogelijk inachtneming van de anderhalve meter onderlinge afstand, een groepsfoto gemaakt. Daarna loodste veilingmeester Nico van der Plas met assistent Joris Leijten ons door de veiling van ruim 200 veilingstukken. Een unicum in misschien wel de gehele historie van de veiling is dat vooraf op alle items al een schriftelijk bod was uitgebracht; in elk geval is dit nog nooit het geval geweest in de meer dan 20 jaar dat Nico veilingmeester is. Ondanks de vele schriftelijke biedingen hebben de lijfelijk aanwezige bieders nog voldoende aanvullingen voor hun schaakcollectie kunnen binnenhengelen. Na de afwikkeling van de veiling werd nog enige tijd nagepraat en daarna ging ieder zijns weegs. Het gebruikelijke gezamenlijke etentje na afloop van de contactdag was ditmaal om evidente redenen geschrapt. Vanwege de bijzondere omstandigheden ditmaal een expliciet woord van dank aan alle aanwezigen voor hun komst (en aan Bas beterschap!).
Hieronder een kleine foto-impressie:
-
De Schaakkoerier 169, augustus 2020
In nummer 169 van de Schaakkoerier onder meer de volgende onderwerpen:
- Agenda
- Paradepaardje
- Contactdag in Coronatijd
- Contactdag 2020 op 1 oktober in Woerden
- Franse veiling in Coronatijd
- De Franse veiling (deel 2)
- Rouwadvertentie
- “FIDE-schaakverzamelingetje”: een pluraal
- Schaakpostzegelcatalogus
- De Tweede Vrouwen Olympiade 1963 in Split Joegoslavië
- Een studie van de ????????afstempelingen
- Voor de boekenkast (29)
- Schaakbeelden aan Zee
- Skák 17 (26)
- Zandsculptuur gevonden op internet
- Lucas van Leyden
-
GSM Sammlertreffen 2020 im Internet
door
Einige Bilder von das Sammlertreffen der GSM im Internet 2020:
-
Schaakbeelden aan Zee
Germaine Richier (1902-1959) was een Franse beeldhouwster, die enigszins in de vergetelheid dreigde te geraken maar nu door het Museum Beelden aan Zee in Scheveningen daarvan gered is met de tentoonstelling Mensbeeld – Mensbeest. Terecht, want ze heeft bijgedragen aan de cultuur van het schaakspel in de vorm van een beeldengroep met een schaakmotief. Het draagt de titel Het schaakbord, groot (L’Echiquier, grand) en Richier maakte het vlak voor haar dood in 1959. De bekendste versie van dit werk bevindt zich in de Jardin des Tuileries, Parijs. Het is niet ongebruikelijk om van een beeldhouwwerk meerdere exemplaren te vervaardigen. Tot ons geluk, want er staat dus ook een exemplaar van dit werk op de tentoonstelling in Scheveningen. Het is geplaatst in de Grote Zaal. Om een idee van de waarde te geven: in 2014 veilde Christie’s een exemplaar voor ruim anderhalf miljoen euro.
De beeldengroep bestaat uit vijf elementen die elk een schaakstuk voorstellen; alleen de pion heeft geen representant gekregen. De creaties van Richier worden gekenmerkt door zowel menselijke als dierlijke elementen. Dat verklaart de titel van deze tentoonstelling. Er is duidelijk enige gelijkenis met het bekende schaakbeeld van Max Ernst De koning spelend met de dame. Richiers schaakstukken zien er enerzijds zeer dreigend uit, maar tegelijkertijd zien ze er uit als veteranen gehavend door de vele keren dat ze aan de schaakstrijd hebben deelgenomen. Het donkergekleurde brons draagt bij aan die dreigende en sombere indruk. Of Richier dat ook zo bedoeld heeft is de vraag. Zelf heeft ze de donkere bronzen versies nooit gezien. Ze had alleen een lichte versie van gips gemaakt en die met kleurige verf beschilderd. Deze versie is eigendom van de Tate Gallery in Londen.
De titel Het schaakbord, groot suggereert dat er ook een kunstwerk van haar hand is met de titel Het schaakbord, klein (L’Echiquier, petit). Dat klopt, Richier heeft in 1955 een werk met die titel vervaardigd. De geschatte waarde daarvan is rond de vier ton, gebaseerd op een veiling van Christie’s in 2013. Het grote schaakbord lijkt sterk op het kleine schaakbord. Een verschil is dat het kleine kunstwerk een ondergrond heeft, zodat de schaakstukken een vaste opstelling hebben. De kleine versie is niet te zien op de tentoonstelling Mensbeeld – Mensbeest die u nog tot 6 september kunt bezoeken.
Bij mijn bezoek in juni was er overigens nog een tweede schaakkunstwerk in het museum te bewonderen. Het is gemaakt door Klaas Gubbels in 2016 en heeft als titel Max. De voor Gubbels kenmerkende tafel en koffiepot is aangevuld met een schaakpaard dat aan een ex libris van Euwe zou zijn ontleend.
Tot wanneer u dit werk in Museum Beelden aan Zee kunt zien is niet te zeggen, omdat het er stond (staat?) in afwachting van retour aan de eigenaar. Max was onderdeel van een eerdere tentoonstelling in Museum Beelden aan Zee. Het staat in de Lichthof (een plattegrond is bij de kassa verkrijgbaar). Dat deel van het museum kunt u vanaf het hooggelegen terras zien, maar u kunt die binnenplaats ook bezoeken. Daarvoor moet u wel met enige doortastendheid een weinig uitnodigend stalen hekwerk passeren. Voor degene die de tentoonstelling gaat bezoeken, hoop ik dat Max er nog steeds staat.
Rob Spaans
-
De Schaakkoerier 168, mei 2020
In nummer 168 van de Schaakkoerier onder meer de volgende onderwerpen:
- Van de Redactie
- Voorjaarscontactdag Boskoop voorlopig uitgesteld (II)
- GSM Sammlertreffen 2020 im Internet
- Middeleeuws Schaakstuk?
- Gravure “die Ermordung Phillipps von Schwaben”
- De schaakbloem bloeit maar wildelijk voort
- Rouwkaart
- Schaakpostzegelcatalogus
- Schaken (zelfs) in de marge
- Voor de boekenkast (28)
- Skák 17 (25)
- Nieuwe schaakboeken – K. Schippers
-
Middeleeuws Schaakstuk in Museum Het Valkhof in Nijmegen
Begin februari bezocht ik twee keer de tentoonstelling “Middeleeuws Vernuft” in Museum Het Valkhof in Nijmegen. Deze familietentoonstelling zou er nog staan (van 14-10-2019)tot 3 mei maar was vanaf half maart gesloten vanwege Corona. De tentoonstelling wordt helaas niet verlengd. Er zitten veel doe-opdrachten voor kinderen en volwassen in de tentoonstelling die heel leerzaam zijn.
Game pieces in tentoonstelling rechts mogelijk schaakstuk (Joris Leijten) 
Memory wand in Museum Bonn (internet) Middeleeuws schaakstuk?
Bijvoorbeeld van een grote wand met 24 kleine vitrines (8x 3 zie foto)die maar aan één zijde zichtbaar zijn, is een groot memoryspel gemaakt, waarbij met het drukken op lampjes de voorwerpen kunnen worden opgelicht. De bezoeker wordt gevraagd de 12 paren te zoeken van een middeleeuws voorwerp en een hedendaags evenbeeld. Eenmaal de juiste combi gevonden, blijven er twee lampjes branden. Bijvoorbeeld een olielamp en een moderne lamp; een schaats van bot en een moderne klapschaats. In één van de vitrines staat een klein ‘Gamestuk’ en een witte speelschijf met de vraag om daar een modern bordspel bij te zoeken. Op het tekstbordje noemen deze voorwerpen expliciet “gamestukken” van bijvoorbeeld een Schaakspel/en damspel of een ander bordspel uit de 12e eeuw“. De conservatoren zijn er niet uit wat voor speelstuk het is. Ik heb er een foto van gemaakt en die heb ik gestuurd (zie hierboven, door het glas heen met vaag licht je kon de andere zijde van het schaakstuk niet zien) naar Henk Alberts en Rob Spaans. Zij vonden het een schaakstuk. Bij een lezing over deze tentoonstelling werd gemeld dat de tentoonstelling een samenwerking betrof van 3 musea: Museon in Den Haag, Museum het Valkhof in Nijmegen en het LVR-Landesmuseum in Bonn (Duitsland).
Eerder had de tentoonstelling onder de naam “Ridders en kastelen” al gestaan in het Museon (tot 2-9-2018) en in Bonn (“Ritter en Burger“ 27-9-2018 – 25-8-2019) mij is niet duidelijk of het “schaakstuk” daar ook stond. De tentoonstelling had daar steeds namelijk een iets andere vormgeving. Later zal de tentoonstelling in ieder geval nog in het Landesmuseum Mainz (“Ritter, Bauer, edeldame” vanaf 5 juni – 18 april 2021)te zien zijn en mogelijk in een andere museum om de tentoonstellings-kosten te drukken.Het LVR Landesmuseum in Bonn heeft voor de tentoonstelling veel bruiklenen uitgeleend. Vanwege de lange tijd dat de bruiklenen reizen zijn niet hun topstukken uitgekozen. Dit mogelijke schaakstuk behoord niet tot hun topstuk. Schriftelijk heb ik het Museum het Valkhof meer informatie over deze bruiklenen gevraagd. Ze stuurde mij de collectienummers (E 112/68 und E 1968/119 ) met (vage) foto van bovenaanzicht van het gamestuk (zie foto vorige pagina) In de omschrijving staat te locatie waar het voorwerp is gevonden “Schloss Broich”. Op de foto zijn duidelijk twee extra knopjes aan bovenop het stuk te zien (deze zijn vanaf het glas voorzijde in de tentoonstelling niet waar te nemen). Vermeld staat dat het Stuk zowel 4 cm diameter als 4 cm hoogte is. Ik heb een poging gedaan om ook van het LVR Landesmuseum in Bonn meer informatie te krijgen over het “Gamestuk”. Hierop heb ik nog geen reactie mogen ontvangen. Henk Alberts heeft intussen informatie achterhaald over gevonden locatie Kasteel Broich. Het is een kasteel in het stadsdeel Broich van de Duitse stad Mülheim aan de Ruhr. Het is een heel oud nog bestaand kasteel, dat voor publiek geopend is, waar in de middeleeuwen zeker geschaakt en bordspelletjes gespeeld zouden kunnen zijn. Mogelijk betekend “1968” in de bruikleengegevens dat het stuk toen is opgegraven of gevonden is, en toen in de collectie van het LVR Landesmuseum in Bonn is opgenomen.
Ik dacht dat de twee knopjes de oren van een schaakspaard zouden zijn. Maar volgens Henk Alberts, Rob Spaans en Leo Hovestad Is het een loper van een zg. Nishapur schaakspel mogelijk verwijzend naar de slagtanden van een strijdolifant.
Volgens conclusie is het zeker is dat het ‘Gamestuk’ een schaakstuk is. Ik ben overtuigd dat het een abstract schaakloper. Het stuk kan niet in museumlijst van schaakspelen worden opgenomen omdat het niet permanent tentoongesteld staat. Ook niet in het LVR Landesmuseum in Bonn. Dank aan Henk Alberts en Rob Spaans voor meedenken en Odette van Straaten van Museum het Valkhof voor haar informatie.
Nishapur schaakstuk loper getekend 
Nishapur schaakstuk loper foto -
Schaakmuseum am Traunsee
door Henk Alberts
Afgelopen zomer was ik een aantal dagen in Salzburg.
Een goede gelegenheid om in het zo’n 80 kilometer verder op gelegen Altmünster eens het Schachmuseum am Traunsee te bezoeken. De Traunsee is een schitterend gelegen meer in Ober-Oostenrijk. En met een diepte van 191 meter is het ook nog eens het diepste meer van Oostenrijk. Ik overnachtte in het idyllische aan de Traunsee gelegen Ebensee om
de volgende ochtend naar het Schaakmuseum in het nabijgelegen Altmünster te rijden.
Het vriendelijk oudere echtpaar Hannelore en Karl Kramer geeft zelf een uitgebreide en zeer persoonlijke rondleiding door het schaakmuseum. Ze hebben – zoals ze in de rondleiding vertelden – een verzameling van circa 250 schaakspellen bijeengebracht, waarvan er op dit moment 219 in het schaakmuseum tentoongesteld worden. Veel schaakspelen uit Mexico (maar wel gemaakt voor de gehele wereld) en uit Hongarije, twee landen die beide meerdere malen bezocht hebben. Maar hun eerste schaakspel en het begin van de verzamelwoede was een schaakspel uit Egypte (foto onder.)
Overigens zijn Hannelore en Karl Kramer zelf niet eens schaakspelers, hun passie is volledig gericht op verzamelen. Dat heeft na zo’n 40 jaar verzamelen een museum op een oppervlakte van 100m² met schaakspelen uit de gehele wereld opgeleverd.
De schaakspelen zijn ingedeeld naar onderwerp, zoals kinderspelen / jeugd (waaronder ook
een aantal zelfgemaakte c.q. zelfgeschilderde schaakspelen), dieren, design, politiek, enz. Daarnaast zijn er indelingen naar landen en gebieden en naar belangrijke historische gebeurtenissen en periodes in de geschiedenis, zoals Napoleon versus Kutuzov, de Amerikaanse Burgeroorlog, de Azteken tegen de Spaanse Conquistadores, de Wehrmacht tegen geallieerden en een groot schaakspel Normandië 1944 (gemaakt in Mexico.).Een interessant museum voor iedere schaakverzamelaar die (toevallig of expres) eens een keer bij de Traunsee in de buurt is. Want in de zeer persoonlijke en sympathieke rondleiding door hun exposities, vertellen Hannelore en Karl Kramer bij elk schaakspel wat het verhaal is, alsmede waar ze het gekocht hebben.
Adresgegevens:
Schachmuseum Altmünster, Ebenzweierstrasse 10,
4813 Altmünster
http://www.schachmuseum.org
mail: office@schachmuseum.org
Tel: +43 (0) 6767513020Openingstijden zijn van 1 mei tot 31 oktober, maar in alle gevallen is het raadzaam om vooraf per mail of telefoon een afspraak te maken.