In nummer 126 van de Schaakkoerier onder meer de volgende onderwerpen:
door Rob Spaans
Het Schaakspel is een bijzonder kunstwerk van de Belgische kunstenaar Vic Gentils (1919-1997). Tot 1 september 2013 is dit monumentale schaakspel te bewonderen in het Middelheimmuseum te Antwerpen. Daar maakt het deel uit van de Collectiepresentatie Vic Gentils en Rezsö Berczeller 1 + 1 = 33 in het Braempaviljoen. Hoe dat rekensommetje in elkaar steekt zult u als schaakliefhebber wel begrijpen. De andere kunstenaar kunt u gelijk weer vergeten, die heeft niets op schaakgebied gedaan…
Gentils maakte dit kunstwerk in 1966/67. Het begon ermee dat hem werd gevraagd een stoel als kunstvoorwerp te maken. Gentils besloot een stoel te vervaardigen die met de mens zou zijn versmolten, een mens-stoel. Hij nam een stoel, verwijderde de poten, zette er pianopoten onder, een klokkenkast op en zo nog het een en ander. Het resultaat deed hem denken aan de (zwarte) koningin van een schaakspel op haar troon.
Hij had er zo’n plezier in dat hij nog een tweede figuur, een zwarte koning, creëerde. Als materiaal gebruikte hij voornamelijk afgedankte meubelstukken en piano’s. Gentils ging vrolijk verder manshoge schaakstukken te assembleren, maar wat begonnen was als een spel werd steeds meer een gevecht en zelfs, in zijn eigen woorden, een nachtmerrie. De 32 stukken zijn uiteindelijk wel tot stand gekomen. Als hij al een schaker was, zal hij na dit project, dat dus twee jaar heeft geduurd, het schaken wel een tijdje zat zijn geweest.
Voor Gentils was kleur van nog groter belang dan de vorm. De zwarte stukken heeft hij met een brander hun donkere kleur gegeven, de witte stukken danken hun kleur aan de techniek van het zandstralen. De stukken zijn tot ruim twee meter groot, zodat de toeschouwer zich snel in het strijdtoneel voelt opgenomen. Elk stuk heeft zijn eigen unieke dynamiek en expressie.
Koning en koningin van zwart (foto hiernaast) staan symbool voor de oude orde. Gentils heeft hen van bepaalde attributen voorzien zoals een ijzeren duikershelm en een schermmasker om hun zwakte te benadrukken. In Gentils symboliek wordt kracht namelijk onder meer uitgebeeld door eenheid van materiaal.
Het witte leger dat uitsluitend uit hout bestaat heeft dan ook een agressievere en krachtigere uitstraling. Zowel het witte koningspaar als de witte torens staan op wielen, hetgeen hen een veel grotere dynamiek geeft dan hun zwarte tegenstrevers.
De zwarte lopers zijn potsenmakers die op hun handen staan, terwijl de witte lopers ijdel (spiegel) en muzikaal (harp) overkomen. De zwarte torens lijken op pilaren en de witte torens (foto onder) hebben meer weg van de primitieve tanks zoals die in de Eerste Wereldoorlog hun entree deden. De zwarte paarden lijken op Mesopotamische dieren, voor de witte paarden werden oude carrouselpaarden gebruikt. En zelfs de pionnen zijn allemaal verschillend vormgegeven. Het is een fantastisch werk!
Van de stelling wordt geschreven in het tentoonstellingsboekje dat het uit een partij van Genna Sosonko zou zijn. Dat lijkt me niet geheel correct want er valt eenvoudig te reconstrueren dat wit in deze stelling aan zet is en met Pxf7 de partij wel heel erg simpel wint.
Op de IXe Biënnale van Sao Paolo (Brazilië) in 1967 werd Het Schaakspel voor het eerst als geheel tentoongesteld. Gentils kreeg voor zijn creatie (o schande, slechts) de 2e prijs toegekend.
Het themanummer is een jaarlijks uitkomend product van de Motiefgroep Schaken.
Dit themanummer is samengesteld en geschreven door Hans en Klaus Bodlaender. Het heeft als thema de Historische Schaakvarianten. Daarbij ligt de nadruk dus niet zozeer op hedendaagse schaakvarianten, maar meer op varianten van het schaakspel die in de geschiedenis zijn voorgekomen en daarmee hebben bijgedragen tot de ontwikkeling van het hedendaagse schaakspel.
Dit themanummer kon bovendien voor een belangrijk deel in kleur uitkomen, waarmee de afbeeldingen van de diverse schaakvarianten nog beter uitkomen.
De leden van de Motiefgroep Schaken krijgen dit themanummer automatisch toegestuurd, als een extraatje om de zomer door te komen. Voor niet leden is er beperkt de mogelijkheid om dit nummer aan te kopen.
In special 125 van de Schaakkoerier de volgende schaakvarianten:
door Bas de Haas
Zoals de meeste lezers bekend zal zijn wordt dit jaar herdacht dat de Vrede van Utrecht 300 jaar geleden werd gesloten, om precies te zijn op 11 april 1713. Deze Vrede was het resultaat van anderhalf jaar durende onderhandelingen tussen de verschillende Europese grootmachten om te komen tot een permanente staat van vrede in Europa en is daarmee te beschouwen als het begin van de moderne diplomatie.
In het Slot Zeist is in dit kader een bijzondere expositie te zien van 30 kunstenaars uit Zeist en omgeving die het thema van de Vrede van Utrecht hebben uitgebeeld. Naast schilderijen zijn ook andere kunstvormen op deze expositie te bewonderen.
De Zeister kunstenares Debby Frigge – van Zon heeft het schaakspel als vorm voor haar schilderij gekozen, waarbij de schaakstukken de verschillende landen symboliseren die bij de Vrede betrokken waren.
Bij het schilderij, evenals bij de andere objecten, is een gedicht van een dichter uit de regio Utrecht afgedrukt. Bij het doek van Debby Frigge is dit van de hand van Henjo Hekman. Het eerste couplet van dit gedicht, dat de titel “Aan het Vredesberaad” draagt, luidt:
Loper, Pion, Koning, Dame, Toren, Paard,
welkom in ons stadsjie, dat er wèl bij vaart!
Want met zes partijen op één bord duurt het even voor het vrede wordt.
De expositie duurt t/m 1 september 2013 en is te bezichtigen gedurende dinsdag t/m vrijdag van 11 – 17 uur en op zaterdag en zondag van 13 – 17 uur. ’s maandags gesloten.
Enkele foto’s van het GSM Sammlertreffen in Bad Salzufflen 2013:
Het jaar 2013 staat in het teken van de bijzondere relatie tussen Nederland en Rusland; het Rusland-jaar. Onder andere hebben Nederland en Rusland een bijzondere band met elkaar omdat Tsaar Peter de Grote (1672-1725) in 1697 een uitgebreide studiereis – incognito onder zijn schuilnaam Pjotr Michajlov – naar het door hem bewonderde Nederland ondernam. Hier leerde hij de kneepjes van het scheepsbouwen en deed hij een grote hoeveelheid andere wetenschappelijke kennis op, van geneeskunde tot schilderkunst. Later terug in Rusland moderniseerde Peter de Grote Rusland naar Westers voorbeeld. Peter hervormde het leger, de kerk, handel, nijverheid, onderwijs en volksgezondheid en versterkte Rusland tot een Europese grootmacht. En hij verliet de oude hoofdstad Moskou en stichtte een nieuwe hoofdstad Sint Petersburg.
De band tussen Nederland en Rusland werden in 2009 verstevigd door de opening van de Hermitage Amsterdam, een satellietmuseum van de Hermitage in Sint. Petersburg. En in het Ruslandjaar 2013 is er in de Hermitage Amsterdam een tentoonstelling onder de titel “Peter de Grote, een bevlogen tsaar.’ De tentoonstelling duurt van 9 maart tot 13 september 2013
Op 21 mei 2013 wordt er een postzegelvel gewijd aan 5 bekende schrijvers uitgegeven.
Die vijf bekende schrijvers zijn Louis Couperus, Simon Carmiggelt, Godfried Bomans, Adriaan Roland Holst en Gerrit Kouwenaar. Het velletje kost € 5,40 en is vanaf 21 mei te koop in alle Bruna-vestigingen.
Onder de postzegel van Godfried Bomans bevindt zich een tekstzegel eronder met daarop de volgende tekst:
‘Meester’, zo ving ik aan, ‘hoe kwaamt ge tot de beoefening van het schaakspel?’
‘Door den parketvloer van mijn vader’, antwoordde de wereldkampioen.
Wat zegt ge meester?’, vroeg ik ontsteld.
‘Door den parketvloer mijns vaders’, herhaalde Euwe, ‘op de ruiten hiervan bouwde ik mijn eerste theorieën.’
Uit Pf6-e4, Deel 7 van de werken van Godfried Bomans, ca 1937
Zie ook Nederlandse ‘Schaakpostzegel’ ter ere van Godfried Bomans