Themanummer ´´1e Schaakolympiade voor vrouwen te Emmen 1957´
“Een van de mooie dingen na afloop van een toernooi is het toernooiboek, waarin bij het doorlezen de beleving van “toen” wordt doorgemaakt. Van de schaakolympiade in Emmen 1957 is echter nooit een toernooiboek verschenen. Bijzonder; het was niet zomaar een Olympiade, maar in de historie van het schaken zelfs de 1e schaakolympiade voor dames. Hier werd de bakermat gelegd voor het volwaardige vrouwenschaak.”
Nico van der Plas heeft die omissie nu met veel verve ingevuld met een schaakkoerier van maar liefst 80 pagina’s over deze 1e schaakolympiade voor vrouwen in Emmen 1957.
In deze special over Emmen 1957 worden het toernooi en de dames breder en dieper voor het voetlicht te halen dan tot nu toe is gebeurd. Het was de tijd van net 10 jaar na de tweede wereldoorlog; vrouwen werden nog ontslagen of geacht ontslag te nemen wanneer ze trouwden en zwanger raakten. Kiesrecht voor vrouwen was er pas sinds 40 jaar. Het vrouwenschaak werd in de jaren ’50 ook niet als serieuze sport gezien voor dames en zo werd er ook over geschreven. In de media kwam dat naar voren met dubieuze verwijzingen naar sigaren rokende dames, handtasjes, de vrijgezelle scheidsrechter O’Kelly de Galway met 42 eva’s en ja, schaken in een dameskousenfabriek?!?!
Tot nu toe hebben we ca. 70 partijen weten te achterhalen. In deze special was daar geen plek voor, dus misschien komt er ooit ook nog een boek.
Daarbij is er nog veel te onderzoeken en te ontdekken over deze belangrijke maar bijna vergeten gebeurtenis in de geschiedenis van het schaakspel. Dus wie nog aanvullende informatie heeft, meldt zich alstublieft bij Nico van der Plas.
In 2019 viert de Motiefgroep Schaken haar 35 jarig jubileum. Daarom wordt op de Najaarscontactdag van de Motiefgroep Schaken op zaterdag 9 november in Arnhem onder andere een veiling met meer dan 350 items en prijzen van 0,35 cent gehouden.
De Najaarscontactdag wordt gehouden tegelijkertijd met een dag van de Neder-landse Bond van Schaakprobleemvrienden. En Bas de Haas, lid van beide verenigingen zal bij beide verenigingen en presentatie over de andere vereniging houden.
Ook componeerde Bas een drietal twee-zetten voor het 35 jarig jubileum van de Motiefgroep Schaken De tweezetten beelden respectievelijk de M (Motiefgroep), de S (Schaken) en het getal 35 uit. Voor alle drie de stellingen geldt Mat in twee zetten.
De Najaarscontactdag in Arnhem stond in het teken van het 35-jarig jubileum van de Motiefgroep Schaken. Ruud Wille had geregeld dat deze contactdag kon plaatsvinden in het ruime clubgebouw van schaakvereniging ASV. De ruimte was mooi, de catering was perfect, er was volop gratis parkeergelegenheid, kortom het was een prima locatie. Niet geheel toevallig was er tegelijkertijd in hetzelfde gebouw een bijeenkomst van de Nederlandse Bond van Schaakprobleemvrienden.
Bas de Haas, die van zowel de Motiefgroep als de Schaakprobleemvrienden lid is, hield bij beide verenigingen een informatief praatje over de wederzijdse verenigingen. Als dank daarvoor kreeg Bas het eerste exemplaar van een speciale munt officieel overhandigd. Deze munt is gemaakt ter gelegenheid van het 35-jarig jubileum van de Motiefgroep Schaken, die dus in 1984 werd opgericht. Op de voorkant staat het logo van de Motiefgroep, een afbeelding van Euwe zittend aan een schaakbord, het jaartal 2019, de vermelding ‘35 jaar‘ en een ‘1’ als waarde-aanduiding. Wat die waarde precies behelst blijft vooralsnog ongewis. De ‘2’ op de achterkant krijgt betekenis door de woorden ‘Mat in’ die eraan voorafgaan en het schaakprobleem dat daarboven is afgebeeld. Een zeer toepasselijk motief vanwege ons gezamenlijke evenement met de schaakprobleemvrienden. Het kostte Bas geen enkele moeite om het schaakprobleem op de munt op te lossen; misschien hielp het daarbij wel dat hij zelf ook de componist van dat schaakprobleem was. Het ontwerp en de totstandkoming van deze munt werd verzorgd door Henk Alberts en Henny van Essen.
’s Morgens was er verder alle gelegenheid voor ruil, koop en verkoop van allerhande zaken met schaakmotief. En natuurlijk voor het uitwisselen van schaaknieuwtjes of gewoon even bijpraten met de collega-schaakverzamelaars.
Veiling
De gehele middag was gereserveerd voor de veiling die eveneens in het teken van het 35-jarig jubileum stond. Veilingmeester Nico van der Plas had zichzelf een flinke klus op de hals gehaald door in plaats van de gebruikelijke 200 veilingitems zo’n 350 veilingitems op de veilinglijst op te nemen. Vaak was de inzetprijs ook weer een variant op die 35, dus bijvoorbeeld € 0,35, € 3,50 of de mooiste € 35. De bieders lieten in deze echter een steekje vallen, want geen enkele keer werd een verkoopprijs van € 350 gehaald. De hoogste opbrengst werd gelijk al bij het allereerste item van de veiling gehaald. Het betrof een briefomslag van Groningen 1946 met aantekenstrook nummer 1. Voor € 222,50 ging deze naar een nieuwe eigenaar. Het tweede item van de veiling zorgde voor de op een na hoogste opbrengst: € 202,50. Dat was voor een Nederlandse schaakpostzegel uit 1978 met verschoven opdruk.
Met wat extra assistentie werd de veiling vlotjes afgewerkt en afgewikkeld, zodat de zaal op tijd kon worden verlaten. Een elftal schaakverzamelaars en partners ging nog bij een lokale Chinees eten om weer een zeer geslaagde contactdag af te sluiten.
In Nijmegen is er van 12 oktober tot en met 6 januari 2019, geopend dinsdag t/m zondag van 11.00 tot 17.00, in het museum het Valkhof een tentoonstelling over Maria van Gelre te zien. Dit t.g.v. de restauratie van het middels crowdfunding gerestaureerde unieke 15e eeuwse gebedenboek van Maria van Gelre.
Naast het gebedenboek van Maria van Gelre zijn er op deze tentoonstelling ook belangrijke andere zaken uit Gelre uit haar tijd te zien. Daaronder 2 schaakitems:
1. De tegelvloer uit de Nederlands Hervormde kerk in Heukelum
2. De 14e-eeuwse kaarsenkroon uit de Walburgiskerk van Zutphen. Het schaakmotief daarin is door Rob Spaans in zijn Reisgids voor Schaakliefhebbers beschreven.
De tegelvloer uit Heukelum (door Rob Spaans / Joris Leijten)
De Nederlands Hervormde kerk in het Gelderse Heukelum (thans gemeente Limgewaal bij Gorinchem) was de oorspronkelijke verblijfplaats van een middeleeuwse tegelvloer met onder meer een schaakbordpatroon. Restauratiewerkzaamheden tussen 1963-1966 werden, zoals gebruikelijk, gecombineerd met archeologische opgravingen. Daarbij vond men de tegelvloer met schaakbordpatroon, welke eeuwenlang verborgen lag onder een later aangelegde vloer. Deze tegelvloer met schaakbordpatroon, gedateerd op de 1325-1375, belandde na de restauratie in het depot van het Rijksmuseum in Amsterdam.
Het betreft 10 verschillende delen alsmede nog een aantal losse tegels van deze tegelvloer bestaande uit rood-geel, zwarte en groene geglazuurde tegels met verschillende patronen. De vloer moet om en nabij 7 bij 7 meter hebben gemeten. Geheel in depot 385 cm x 320 cm. Overigens vond men onder deze tegelvloer ook nog een oudere (13e eeuwse) bakstenen vloer.
Joris Leijten was de verkondiger van het heuglijke nieuws dat een deel van die tegelvloer recentelijk dat depot heeft verlaten voor een tijdelijk verblijf op de tentoonstelling in Museum het Valkhof te Nijmegen (foto links, met op de achtergrond de kaarsenkroon uit Zutphen). Juist het deel met het schaakbordpatroon is daar tentoongesteld. Zowel het bijschrift op de tentoonstelling als in de catalogus verwijzen echter niet expliciet naar het schaakspel. De vraag is dan ook gerechtvaardigd of het schaakbord-patroon van de tegelvloer echt bedoeld was als een verwijzing naar het schaakspel. Die vraag kan met een volmondig ja worden beantwoord als we archieffoto’s (vorige pagina midden) van de rest van de tegelvloer bestuderen. Daarop zien we namelijk duidelijk ook contouren van een bord voor het zogenaamde molenspel. De conclusie kan niet anders luiden dan dat de makers van de tegelvloer bedoeld hebben een aantal verschillende bordspellen af te beelden, waaronder dus het schaakspel.
De kaarsenkroon uit de Walburgiskerk in Zutphen
De 14e-eeuwse kaarsenkroon die normaliter in de Sint Walburgiskerk in Zutphen hangt is gemaakt van verguld smeedijzer en heeft een doorsnede van 2,5 meter. De op de kroon afgebeelde figuren vormen een beeldverhaal en op twee plaatsen in dat verhaal zien we een man en een vrouw met tussen hen in een voorwerp waarvan de experts denken dat het een schaakbord zou kunnen zijn. In de middeleeuwse symboliek zou dit schaakspel symbool staan voor de hoofse, eerbare en trouwe liefde, voor de kerk één van de elementen voor een goed en vroom leven.
Voor meer details lees het boek de Reisgids voor schaakliefhebbers van Rob Spaans en voor een eigen oordeel: bezoek de tentoonstelling.
Tot 20 oktober 2019 wordt in museum De Casteelse Poortin Wageningen ( https://www.casteelsepoort.nl/) een tentoonstelling gehouden over het werk van de voor de oudere generatie nog bekende kunstenaar Eppo Doeve, die leefde van 1907 tot 1981
Eppo Doeve heeft 5 jaar in Wageningen gewoond en dat waren 5 doorslaggevende jaren voor de rest van zijn boeiende leven. Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid heeft samen met het museum met “Eppo Doeve terug in Wageningen” een boeiende tentoonstelling opgezet over deze veelzijdige kunstenaar.
Hij is bekend van zijn spotprenten voor de AVRO en in de Groene Amsterdammer maar daarmee doe je hem te kort. Hij was ook jazzmuzikant en toneelspeler en ontwierp in de jaren 50-70 onder andere bankbiljetten, affiches, boekomslagen en olieverfschilderijen.
De tentoonstelling legt de nadruk op zijn Wageningse periode. En laat daar nauw een schaakafbeelding tussen zitten. Jan Hein Donner tegen een robot. Of Eppo Doeve Jan Hein kende, weet ik niet, maar het ligt wel voor de hand. Doeve kende ook de kunst van het genieten en kende veel mensen uit het uitgaansleven.
De Motiefgroep heeft begin 2019 twee verschillende (!) gepersonaliseerde postzegels met Jan Hein Donner erop uitgeven. De afbeeldingen van deze beide zegels ziet u op deze pagina afgebeeld.
De enveloppe waarin Schaakkoerier 160 zat werd voor alle leden gefrankeerd met de twee verschillende Donner-postzegels.
Naast het frankeren van een Schaakkoerier heeft het bestuur gemeend voor de leden ook een aantal extra velletjes van de beide postzegels te moeten uitgeven. De velletjes zijn uitsluitend te koop voor de leden van de Motiefgroep Schaken (zo lang de voorraad strekt) en er geldt een maximum van 1 velletje per persoon. Een velletje bestaat uit 10 postzegels van dezelfde postzegel. Verdere informatie via de redacteur.
