Van 7 september 2019 tot en met 28 juni 2020 presenteert het Princessehof de tentoonstelling ‘Gezonken Schatten: geheimen van de Maritieme Zijderoute’
De tentoonstelling laat keramiek en andere voorwerpen zien die gevonden zijn aan boord van acht scheepswrakken uit de negende tot en met de negentiende eeuw. In het museum wordt van ieder schip waarvan keramiek tentoongesteld wordt tevens de achtergronden geschetst: waar is het schip aangetroffen, waar in het schip bevond de keramiek zich, hoe kon het geconserveerd worden, voor wie was het bestemd, enzovoorts. Ook wordt een inkijkje gegeven in de maritieme archeologie in zowel Azië als Nederland. Daarmee gaat een verborgen wereld open van internationale handel, strijd op zee, mensensmokkel en schatgravers.
Onder de acht opgegraven scheepswrakken is ook het in 1323 gezonken Chinese handelsschip Sinan. Een Chinees schip dat in 1323 op weg naar Japan verging. Dat blijkt uit de houten etiketten waar veel pakketten aan boord van zijn voorzien. Voor archeologen is deze informatie een waardevolle ontdekking. Verder wordt exclusieve keramiek voor de rijke elite gevonden maar ook wierrookbranders en beelden van heiligen voor Japanse tempels.
En uit dit schip zijn ook een vijftal 14e eeuwse houten Japanse schaakstukken geborgen. In de bijbehorende catalogus lezen we: “Naast het harde werken aan boord van de Sinan was er ook tijd om te ontspannen, bijvoorbeeld met een potje schaak. Het spel wordt in Azië al honderden jaren gespeeld. Deze stukken horen bij een Japans schaakspel. Waarschijnlijk zijn er dus ook Japanners aan boord van dit Chinese schip.”
Helaas zijn de 5 tentoongestelde stukken replica’s van de originele schaakstukken. De originele schaakstukken zijn te bewonderen in het Nationaal Museum of Korea in Seoul.
Op 14 november 2019 rond half elf ‘s ochtends brak er brand uit in het schaakmuseum in Ströbeck. De brandweer van Ströbeck was in enkele minuten ter plaatsen en met hulp van de brandweer van Halberstadt, Athenstedt, Aspenstedt en Langenstein, in totaal zo’n 50 man, werd de brand bestreden.
Het grootste deel van de collectie kon worden gered, het gebouw werd zwaar beschadigd. Ongeveer 15 objecten uit de collectie, vooral op de 2e etage, gingen verloren, 6000 objecten liepen roet of waterschade op. De totale schade wordt op een half miljoen Euro geschat. Oorzaak van de brand waren onderhoudswerkzaamheden aan het dak van een van de bijgebouwen.
Het schaakmuseum is voorlopig tot nader order gesloten. Wanneer het museum weer geopend wordt en of dat op dezelfde locatie is, is nog onbekend.
Van 19 oktober 2019 tot en met 15 maart 2020 presenteert het Fries Museum in Leeuwarden de tentoonstelling ‘Wij Vikingen’
We kennen de Vikingen vooral als de piraten van de Noordzee. Moordend, plunderend en rovend maakten ze de Europese kusten onveilig. En inderdaad, de tentoonstelling begint met het klassieke beeld van de Friezen als slachtoffers van de woeste, wilde Vikingen uit het Noorden. Moordenaars op drakenschepen die onschuldige Friezen komen beroven, verkrachten, tot slaaf maken of gewoon doden. Je ziet hoe vanaf het jaar 810 mensen worden gedood, huizen worden platgebrand en dorpen verwoest.
Maar gaandeweg de tentoonstelling wordt duidelijk: de werkelijkheid in het Nederland van de negende en tiende eeuw was veel genuanceerder. Er was sprake van een gedeelde Noordzeecultuur. Tussen de aanvallen door werd er namelijk veel handel gedreven tussen de Nederlanders en de Scandinaviërs. De Friese samenleving was nauw verbonden met die in het Noorden, dat ging via handel ook via bijvoorbeeld importbruiden. Want in die tijd was je vanuit Friesland per schip sneller in Denemarken dan over land in Enschede. En echt niet alleen Scandinaviërs waren Vikingen, Maar er waren ook Friezen die zich bij hen aansloten. Vikingen waren namelijk geen volk, maar ‘op Viking gaan’ betekent op rooftocht gaan.
De tentoonstelling toont veel gebruiksvoorwerpen van ‘Vikingen en Friezen in het kustgebied van de Lage Landen’. Zes zalen vol oude teksten, schedels, weegschalen, potten, glazen, sieraden, kammen (de Vikingen waren erg bezig met hun uiterlijk), muntschatten, sleutels en speelstenen en natuurlijk zwaarden. De blikvanger van de tentoonstelling is de replica van een levensgroot Vikingschip, dat op basis van bouwtekeningen van het Vikingschip Skudelev V (de restanten van dit Vikingschip bevinden zich in het Vikingeskib Museet in Roskilde) door scheepsbouwer Bein Brandsma samen met studenten van de opleiding Maritieme Techniek van ROC Friese Poort gebouwd werd. Het vijftien meter lange schip is in de tentoonstelling te zien en na de tentoonstelling wordt het schip vaarklaar gemaakt en zal er voor het eerst in eeuwen weer een Vikingschip door Friesland gaan varen.
De laatste zaal staat vol met teruggevonden zilverschatten. Twee schatten van Vikingen die in de tweede helft van de negende eeuw bivakkeerden op het eiland Wieringen, met vooral Scandinavische munten en sieraden, de rest waarschijnlijk van lokale Friezen die in dezelfde tijd hun rijkdom aan vooral Frankische en Friese munten verborgen in hun terpen. Er ligt ook een zeldzame ijzeren slavenhalsband die de Vikingen gebruikten om hun gevangenen af te voeren.
Maar voor ons schaakliefhebbers is de grootste schat op de tentoonstelling ongetwijfeld de (weer eens) tentoon gestelde Friese schaakkoning. Volgens het bijschrift:
Koning uit het schaakspel
12e eeuw, gevonden in Leeuwarden, Friesland, been
Fries Museum, Leeuwarden
Collectie Koninklijk Fries Genootschap
Tot ergens eind vorige eeuw was deze Friese schaakkoning samen met bijvoorbeeld het (vermoedelijke) zwaard van Grote Pier, één van de topstukken van het Fries Museum in Leeuwarden. Daarna ging het Fries Museum een andere koers varen en is het schaakstuk in depot en uit beeld verdwenen. Nu is dit unieke stuk weer (tijdelijk) voor het publiek zichtbaar / toegankelijk.
Vanaf het begin werd deze Friese schaakkoning vergeleken met de in 1831 gevonden Lewis Chessmen. Daarbij vond men zoveel overeenkomsten, dat men vermoedt dat deze in Leeuwarden gevonden schaakkoning eveneens van Scandinavische oorsprong is. Als deze datering klopt is dit schaakstuk mogelijk het oudste in Nederland gevonden schaakstuk.
Traditioneel vindt er in het schaakstukkenmuseum op nieuwjaarsdag de prijs-uitreiking van de jaarlijkse schaakstukkenontwerpwedstrijd plaats. Een gezellig evenement met gratis frisdrank, hapjes en ook nog eens de livemuziek van De Balcony Players.
Om circa 14.00 uur begon de prijsuitreiking van de Schaakstukkenontwerpwedstrijd door de jarige museumdirecteur Ridder Dijkshoorn. En zoals altijd weet hij daar een spannend verhaal van te maken.
Afgelopen jaar konden de bezoekers van het Schaakstukkenmuseum uit maar liefst negen inzendingen de mooiste kiezen. En afgelopen jaar brachten in totaal 775 mensen een stem uit. Dat was een behoorlijk stuk meer dan in 2018, toen 495 mensen een stem uitbrachten. Traditioneel zijn er 6 prijzen, waarbij elke prijswinnaar 200x een Euromunt krijgt. Zo krijgt de 1e prijs 200x een 2 Euromunt (1000 Euro), krijgt de 2e prijs 200x een 1 Euromunt (200 Euro), de 3e prijs 200x een munt van 50,Eurocent enz. “Ik vond echter dit keer alle ontwerpen zo mooi en creatief,” aldus Ridder Dijkshoorn, “dat ik vond dat elke inzending een prijs verdiende. Ik heb dus maar drie extra troostprijzen aan de prijzenpot toegevoegd.”
De 9e prijs kreeg het schaakspel ‘Blokken’ van F. Mellink met 12 stemmen (1,5%). 8e eindigde Reini Lap, met haar schaakspel ‘Tegenpolen’. Een schaakspel met rode en groene schaakstukken. Zij kreeg 17 stemmen (2%). 7e werd de winnaar van vorig jaar, Jan de Visser, onder het thema ‘Stop thinking black and white’ maakte hij eveneens een schaakspel in rode en groene kleuren. Hij kreeg hiervoor 25 stemmen (3%). De 6e plek was voor Bob Roes, met zijn ‘Ode aan René Daniels’. Voor dit schaakspel kreeg hij 49 stemmen (6%). 5e werd het schaakspel ‘Utrecht Schaak’ van André van Schie. Dit in 3D geprinte schaakspel in de Utrechtse kleuren rood en wit en met stukken als Nijntje en De Dom als Koning kreeg van de bezoekers 61 stemmen (8%). 4e werd het schaakspel ‘Zeemeerminnen’ van de winnares van 2015 Ivanka Kovacs. Dit schaakspel met stukken van epoxyhars kreeg 103 stemmen (13%). 3e werd het schaakspel ‘Studentenschaak’ van Rieneke Janssen gemaakt van (hoe kan het ook anders bij zo’n naam) gebruikte bierdoppen. Dit spel kreeg 125 stemmen (16%). En de 2e plaats was voor het schaakspel ‘Gevecht in de heuvels’ van Adrie Kolsteren met 181 stemmen (23%). Dit bijzondere schaakspel heeft een schaakbord gemaakt van houten blokken, waarbij elk veld een andere hoogte heeft dan de omringende velden.
En het winnende schaakspel was het schaakspel ‘Zebra’s tegen Giraffen’ van keramist Tigone van Overbeek. Dit winnende schaakspel kreeg 202 van de 775 stemmen (26%).
Tigone van Overbeek vertelde dat ze zeker honderd uur in het maken van dit enorme spel gestoken had.” “Daarbij zit de meeste tijd in het gla-zuren, want bij dit ontwerp moest dat wel zo’n drie keer”, aldus de winnares.
Het winnende schaakspel krijgt een plaatsje in het schaakstukkenmuseum, zodat het daar naast de eerdere winnaars van de schaakstukkenontwerpwedstrijd te bewonderen zal zijn. Wel een tegenvaller voor directeur Ridder Dijkshoorn, want het winnende ontwerp was verreweg het grootste schaakspel en er is al zo weinig ruimte in het museum.
Ook in 2020 is er een schaakstukkenontwerpwedstrijd, dan ook weer met een eerste prijs van € 1000,- De zelfgemaakte schaakspellen kunnen nog tot 1 maart 2020 bij het schaakstukkenmuseum afgeleverd worden. Op zaterdag 7 maart, tijdens de Rotterdamse Museumnacht, zullen alle inzendingen dan voor het eerst te zien zijn. En vanaf de museumnacht tot eind 2020 kunnen de bezoekers dan op hun favoriete ontwerp stemmen. En schrijf maar alvast in uw agenda: 1 januari 2021 is de prijsuitreiking van de schaakstukken-ontwerpwedstrijd 2019. Zie voor meer informatie de site van het schaakstukkenmuseum op www.schaakstukkenmuseum.nl
Het begon allemaal 35 jaar terug op 25 februari 1984 in Geldermalsen, heel toepasselijk in zaal ‘Ons huis’, de 1e bijeenkomst van de Motiefgroep Schaken (toen nog de Nederlandse Schaakfilatelisten.)
Hoewel 35 niet perse een kroonjaar is, wilden we dit 35-jarig bestaan vorig jaar toch niet ongemerkt voorbij laten gaan. Daarom was er op de Najaarscontactdag van de Motiefgroep Schaken op zaterdag 9 november in Arnhem onder andere een veiling met meer dan 350 items en prijzen van 0,35 cent. En daarom componeerde Bas de Haas 3 een drietal twee-zetten voor het 35 jarig jubileum van de Motiefgroep Schaken. Deze 3 tweezetten beelden respectievelijk de M (Motiefgroep), de S (Schaken) en het getal 35 uit. (Zie Schaakkoerier 164, pagina 5.)
Het bestuur besloot één van deze tweezetten te gebruiken om daarvan een munt (eigenlijk een penning) te maken. En op de contactdag / de Benefralux op 9 november in Arnhem mocht ik als voorzitter het 1e exemplaar van deze unieke munt aan Bas de Haas uitreiken. Daarna kregen alle aanwezigen ook een exemplaar van de munt.
We wilden deze munt …….
Daarna kregen in dit jubileumjaar 2019 alle leden, in december bij Schaakkoerier 165, ook een exemplaar van deze munt toegezonden.
+ op de ‘muntzijde van de munt staat de door Clémence Leijten in 1997 ontworpen afbeelding waarin het logo van de Motiefgroep een schaakpartij tegen Max Euwe (ook de naamgever van onze website (www.euwe.nl) speelt.
+ op de ‘kopzijde’ van de munt is zoals al genoemd één van de drie door Bas de Haas gemaakte schaakproblemen afgebeeld. Namelijk de tweezet die het cijfer ‘35’ uitbeeldt.
Themanummer ´´1e Schaakolympiade voor vrouwen te Emmen 1957´
“Een van de mooie dingen na afloop van een toernooi is het toernooiboek, waarin bij het doorlezen de beleving van “toen” wordt doorgemaakt. Van de schaakolympiade in Emmen 1957 is echter nooit een toernooiboek verschenen. Bijzonder; het was niet zomaar een Olympiade, maar in de historie van het schaken zelfs de 1e schaakolympiade voor dames. Hier werd de bakermat gelegd voor het volwaardige vrouwenschaak.”
Nico van der Plas heeft die omissie nu met veel verve ingevuld met een schaakkoerier van maar liefst 80 pagina’s over deze 1e schaakolympiade voor vrouwen in Emmen 1957.
In deze special over Emmen 1957 worden het toernooi en de dames breder en dieper voor het voetlicht te halen dan tot nu toe is gebeurd. Het was de tijd van net 10 jaar na de tweede wereldoorlog; vrouwen werden nog ontslagen of geacht ontslag te nemen wanneer ze trouwden en zwanger raakten. Kiesrecht voor vrouwen was er pas sinds 40 jaar. Het vrouwenschaak werd in de jaren ’50 ook niet als serieuze sport gezien voor dames en zo werd er ook over geschreven. In de media kwam dat naar voren met dubieuze verwijzingen naar sigaren rokende dames, handtasjes, de vrijgezelle scheidsrechter O’Kelly de Galway met 42 eva’s en ja, schaken in een dameskousenfabriek?!?!
Tot nu toe hebben we ca. 70 partijen weten te achterhalen. In deze special was daar geen plek voor, dus misschien komt er ooit ook nog een boek.
Daarbij is er nog veel te onderzoeken en te ontdekken over deze belangrijke maar bijna vergeten gebeurtenis in de geschiedenis van het schaakspel. Dus wie nog aanvullende informatie heeft, meldt zich alstublieft bij Nico van der Plas.
In 2019 viert de Motiefgroep Schaken haar 35 jarig jubileum. Daarom wordt op de Najaarscontactdag van de Motiefgroep Schaken op zaterdag 9 november in Arnhem onder andere een veiling met meer dan 350 items en prijzen van 0,35 cent gehouden.
De Najaarscontactdag wordt gehouden tegelijkertijd met een dag van de Neder-landse Bond van Schaakprobleemvrienden. En Bas de Haas, lid van beide verenigingen zal bij beide verenigingen en presentatie over de andere vereniging houden.
Ook componeerde Bas een drietal twee-zetten voor het 35 jarig jubileum van de Motiefgroep Schaken De tweezetten beelden respectievelijk de M (Motiefgroep), de S (Schaken) en het getal 35 uit. Voor alle drie de stellingen geldt Mat in twee zetten.
De Najaarscontactdag in Arnhem stond in het teken van het 35-jarig jubileum van de Motiefgroep Schaken. Ruud Wille had geregeld dat deze contactdag kon plaatsvinden in het ruime clubgebouw van schaakvereniging ASV. De ruimte was mooi, de catering was perfect, er was volop gratis parkeergelegenheid, kortom het was een prima locatie. Niet geheel toevallig was er tegelijkertijd in hetzelfde gebouw een bijeenkomst van de Nederlandse Bond van Schaakprobleemvrienden.
Bas de Haas, die van zowel de Motiefgroep als de Schaakprobleemvrienden lid is, hield bij beide verenigingen een informatief praatje over de wederzijdse verenigingen. Als dank daarvoor kreeg Bas het eerste exemplaar van een speciale munt officieel overhandigd. Deze munt is gemaakt ter gelegenheid van het 35-jarig jubileum van de Motiefgroep Schaken, die dus in 1984 werd opgericht. Op de voorkant staat het logo van de Motiefgroep, een afbeelding van Euwe zittend aan een schaakbord, het jaartal 2019, de vermelding ‘35 jaar‘ en een ‘1’ als waarde-aanduiding. Wat die waarde precies behelst blijft vooralsnog ongewis. De ‘2’ op de achterkant krijgt betekenis door de woorden ‘Mat in’ die eraan voorafgaan en het schaakprobleem dat daarboven is afgebeeld. Een zeer toepasselijk motief vanwege ons gezamenlijke evenement met de schaakprobleemvrienden. Het kostte Bas geen enkele moeite om het schaakprobleem op de munt op te lossen; misschien hielp het daarbij wel dat hij zelf ook de componist van dat schaakprobleem was. Het ontwerp en de totstandkoming van deze munt werd verzorgd door Henk Alberts en Henny van Essen.
’s Morgens was er verder alle gelegenheid voor ruil, koop en verkoop van allerhande zaken met schaakmotief. En natuurlijk voor het uitwisselen van schaaknieuwtjes of gewoon even bijpraten met de collega-schaakverzamelaars.
Veiling
De gehele middag was gereserveerd voor de veiling die eveneens in het teken van het 35-jarig jubileum stond. Veilingmeester Nico van der Plas had zichzelf een flinke klus op de hals gehaald door in plaats van de gebruikelijke 200 veilingitems zo’n 350 veilingitems op de veilinglijst op te nemen. Vaak was de inzetprijs ook weer een variant op die 35, dus bijvoorbeeld € 0,35, € 3,50 of de mooiste € 35. De bieders lieten in deze echter een steekje vallen, want geen enkele keer werd een verkoopprijs van € 350 gehaald. De hoogste opbrengst werd gelijk al bij het allereerste item van de veiling gehaald. Het betrof een briefomslag van Groningen 1946 met aantekenstrook nummer 1. Voor € 222,50 ging deze naar een nieuwe eigenaar. Het tweede item van de veiling zorgde voor de op een na hoogste opbrengst: € 202,50. Dat was voor een Nederlandse schaakpostzegel uit 1978 met verschoven opdruk.
Met wat extra assistentie werd de veiling vlotjes afgewerkt en afgewikkeld, zodat de zaal op tijd kon worden verlaten. Een elftal schaakverzamelaars en partners ging nog bij een lokale Chinees eten om weer een zeer geslaagde contactdag af te sluiten.
