Auteur: deveuwenl

Tentoonstelling Klaas Gubbels in Museum Joure

Douwe Egberts

Niet veel mensen zullen weten dat de Douwe Egberts-koffie zijn oorsprong in Joure vond. Toch lees je nog steeds op elk pak Douwe Egberts-koffie de tekst ‘Joure 1753’, verwijzend naar het monumentale industrieterreintje, middenin het centrum van Joure, waar het koffiemerk zijn oorsprong kent.

Museum Joure

In de gebouwen op dit industrieterreintje middenin Joure bevindt zich thans het Museum Joure met daarin natuurlijk alles over deze Jouster koffie- en theemaker, het ontstaan van de merken Douwe Egberts en Pickwick, over de populaire D.E-geschenken en nostalgische reclameschilderingen, schitterend servies, heerlijk geurende koffiebranders en een ingenieuze theepakmachine. Ook diverse panden herinneren aan Douwe Egberts. Zoals het markante winkeltje De Witte Os (in 2018 het KLM-huisje), het naastgelegen herenhuis, het Pakhuis uit 1898 en het achttiende-eeuwse geboortehuisje van grondlegger Egbert Douwes. Maar het museum biedt meer, zoals bijvoorbeeld een authentieke Drukkerij, een Friese Klokkenmakerij en een voormalige Friese Metaalwarenfabriek.

Koffiekunstwerk ‘Kaskade’

En sinds september dit jaar is daar op het buitenterrein van het museum het imposante koffiekunstwerk van Klaas Gubbels aan toegevoegd. Dit 6 meter hoge beeld ‘Kaskade’ genaamd, bestaat uit een aantal grote gestapelde koffiekannen van geverfd Cortenstaal. Overigens is een Kaskade (meestal geschreven als Cascade) een onderdeel van een rivier waar het water trapsgewijs van een hoogte naar beneden stort, met andere woorden een kleine waterval.

De aankoop en plaatsing van het kunstwerk, dat voorheen op het Minervaplein in Amsterdam stond, werd volledig gefinancierd middels een crowdfunding actie van de stichting ‘Jouster Koffiepot’.

Op 19 september 2020 werd het beeld feestelijk onthuld door Klaas Gubbels, samen met John Brands, voorzitter van het MT Nederland van Jacobs Douwe Egberts.

Ter gelegenheid van de plaatsing van het beeld, startte er op 19 september, onder de titel ‘Rondom Kaskade’ ook een tijdelijke tentoonstelling van het werk van Klaas Gubbels. In die tentoonstelling is onder andere de totstandkoming van het beeld ‘Kaskade’ te zien. Verder staat er nieuw en eerder werk van de kunstenaar.

01/11/2020
Najaarscontactdag oktober 2020, Woerden – verslag –

door Rob Spaans

Op 10 oktober 2020 hield de Motiefgroep een contactdag in Woerden.
Ondanks de corona-beperkingen (zie de mondkapjes) en de daarmee gepaard gaande geringere opkomst was het een geslaagde contactdag.

Dit zal de vreemdste contactdag uit de geschiedenis van de Motiefgroep Schaken zijn geweest. In de grote zaal van Het Baken in Woerden kwamen ongeveer vijfentwintig schaakverzamelaars bijeen (verspreid over de dag). Bij de ingang van Het Baken stond een zuil met desinfecterend middel en in de zaal was voor iedereen een vers mondkapje beschikbaar plus een klein flesje desinfectiespul (goed geregeld Nico van der Plas!). De medewerkers van Het Baken hielpen om alles zo veel mogelijk conform de RIVM-richtlijnen te laten verlopen. Met de mondkapjes op werd er bijgepraat, geruild en gehandeld.

Lezing, vertoning schaakfilm

Om 11 uur stond een lezing gepland, die voornamelijk bestond uit de vertoning van de film De schaker en de dame uit 1989. De film werd vertoond als appetizer voor de special over schaakfilms die in december zal uitkomen. Esmé Lammers, kleindochter van Max Euwe, had deze film gemaakt als haar afstudeerproject aan de Filmacademie. Later zou ze het schaakthema nog eens gebruiken in de bekende film Lang leve de koningin (1996).

Na de film was het tijd om de catering van Het Baken te testen. Die bleek prima, met name de broodjes kroket waren populair. De Algemene Ledenvergadering, die in het voorjaar niet was gehouden vanwege de noodgedwongen afgelasting van de voorjaarscontactdag, verliep voorspoedig. Alleen het agendapunt over het Servicepunt voor leden werd niet behandeld wegens de afwezigheid van de indiener, Bas de Haas.

Later bleek dat Bas wel degelijk op weg naar de bijeenkomst was geweest, maar vlak voor aankomst een zeer lelijke val had gemaakt. Omstanders verleenden eerste hulp en een ambulance bracht hem naar het ziekenhuis voor verder onderzoek. De schade bleek te bestaan uit diverse niet al te ernstige verwondingen in het gezicht, stijve spieren en het verlies van een tand. Zeer vervelend, maar het had nog veel erger kunnen aflopen.

Helaas dus zonder de ongelukkige Bas werd na de ledenvergadering buiten, met zoveel mogelijk inachtneming van de anderhalve meter onderlinge afstand, een groepsfoto gemaakt. Daarna loodste veilingmeester Nico van der Plas met assistent Joris Leijten ons door de veiling van ruim 200 veilingstukken. Een unicum in misschien wel de gehele historie van de veiling is dat vooraf op alle items al een schriftelijk bod was uitgebracht; in elk geval is dit nog nooit het geval geweest in de meer dan 20 jaar dat Nico veilingmeester is. Ondanks de vele schriftelijke biedingen hebben de lijfelijk aanwezige bieders nog voldoende aanvullingen voor hun schaakcollectie kunnen binnenhengelen. Na de afwikkeling van de veiling werd nog enige tijd nagepraat en daarna ging ieder zijns weegs. Het gebruikelijke gezamenlijke etentje na afloop van de contactdag was ditmaal om evidente redenen geschrapt. Vanwege de bijzondere omstandigheden ditmaal een expliciet woord van dank aan alle aanwezigen voor hun komst (en aan Bas beterschap!).

Hieronder een kleine foto-impressie:

10/10/2020
De Schaakkoerier 170, oktober 2020
In nummer 170 van de Schaakkoerier onder meer de volgende onderwerpen:
- Contactdag 10-10-2020 in Woerden
- Notulen ALV te Woerden op 10 oktober 2020
- Veilingresultaten Woerden 10-10-2020
- Koerierschaak
- Grote Servische Schaakgrootmeesters
- Machgielis Euwe (1901-1981) wereldkampioen (1)
- Schaakpostzegelcatalogus
- Epinger Linien Wanderweg: Bauernopfer
- Rouwkaarten/advertenties
- Skák 18 (27)
01/10/2020
De Schaakkoerier 169, augustus 2020
In nummer 169 van de Schaakkoerier onder meer de volgende onderwerpen:
- Agenda
- Paradepaardje
- Contactdag in Coronatijd
- Contactdag 2020 op 1 oktober in Woerden
- Franse veiling in Coronatijd
- De Franse veiling (deel 2)
- Rouwadvertentie
- “FIDE-schaakverzamelingetje”: een pluraal
- Schaakpostzegelcatalogus
- De Tweede Vrouwen Olympiade 1963 in Split Joegoslavië
- Een studie van de ????????afstempelingen
- Voor de boekenkast (29)
- Schaakbeelden aan Zee
- Skák 17 (26)
- Zandsculptuur gevonden op internet
- Lucas van Leyden
01/08/2020
Online Veiling Franse Thèméchecs, ook voor leden Motiefgroep Schaken

Onze Franse zustervereniging Thèméchecs heeft besloten haar – reeds uitgestelde – contactdag te annuleren, maar om wel de bijbehorende veiling door te laten gaan.

De veiling zal zoals gepland plaatsvinden op zaterdag 30 mei om 14.00 uur.
Alain Barnier, de voorzitter van Thèméchecs, zal voor deze gelegenheid als veilingmeester optreden.

Leden van de Motiefgroep Schaken zijn, zie het in het kader van de BeNeFraLux (de samenwerking tussen de Belgische, Nederlandse, Franse en Luxemburgse schaakverzamelaarsverenigingen) door Thèméchecs uitgenodigd om aan deze veiling deel te nemen.

De catalogus van de veiling staat inmiddels online op de site van Thèméchecs: veiling Thèméchecs
Dit betreft een veilingcatalogus met 163 van foto’s begeleidde veilingitems.

Bieden kan schriftelijk middels een mail aan Alain Barnier

Daarnaast gaat men voor de veiling een via Facebook een “live videoconferentie” opzetten.
Als je live aan de veiling wilt deelnemen, heb je dus wel een Facebook-account nodig.
(Thèméchecs wijst op de mogelijkheid om “voor de gelegenheid een dummy te maken die je daarna kunt verwijderen als je sinds 1984 geen volgeling meer bent van big-brother Facebook”)

Meldt je indien je aan die live videoconferentie wilt deelnemen vooraf bij Alain Barnier aan.
Zaterdag 30 mei rond 11 uur zal er een test gedaan worden met deze
Facebook live videoconferentie. Dit zodat iedereen vooraf kan controleren of alles naar behoren functioneert.

Veilingreglement
Het reglement van de veiling staat op de eerste pagina van de catalogus.
Hieronder een korte samenvatting (waar geen rechten aan te ontlenen zijn):

De veiling staat open voor alle leden van Thèméchecs alsmede voor de leden van een aantal andere verreniging waarmee Thèméchecs een partnerschap heeft. (Waaronder dus de Motiefgroep Schaken.)

de biedingen worden verhoogd vanaf de vanafprijs van een kavel:
met 1 euro voor bedragen onder de 50 euro,
met 5 euro voor bedragen van 50 tot 100 euro
en met 10 euro voor bedragen groter dan 100 euro.

De koper betaalt Thèméchecs geen veilingkosten, wel dient de koper de verzendkosten te betalen.

U dient te betalen vóór verzending van de kavels, per cheque, Paypal of bankoverschrijving.

Indien bij een kavel een sterretje * staat, betekent dat dat dit kavel een niet-gecommuniceerde minimumprijs heeft, waaronder het kavel niet verkocht wordt. Deze minimumprijs is altijd hoger dan de vanafprijs.

01/08/2020
GSM Sammlertreffen 2020 op internet

Enkele foto’s van het GSM Sammlertreffen, op internet, 2020:

01/07/2020
Schaakbeelden aan Zee

Germaine Richier (1902-1959) was een Franse beeldhouwster, die enigszins in de vergetelheid dreigde te geraken maar nu door het Museum Beelden aan Zee in Scheveningen daarvan gered is met de tentoonstelling Mensbeeld – Mensbeest. Terecht, want ze heeft bijgedragen aan de cultuur van het schaakspel in de vorm van een beeldengroep met een schaakmotief. Het draagt de titel Het schaakbord, groot (L’Echiquier, grand) en Richier maakte het vlak voor haar dood in 1959. De bekendste versie van dit werk bevindt zich in de Jardin des Tuileries, Parijs. Het is niet ongebruikelijk om van een beeldhouwwerk meerdere exemplaren te vervaardigen. Tot ons geluk, want er staat dus ook een exemplaar van dit werk op de tentoonstelling in Scheveningen. Het is geplaatst in de Grote Zaal. Om een idee van de waarde te geven: in 2014 veilde Christie’s een exemplaar voor ruim anderhalf miljoen euro.

De beeldengroep bestaat uit vijf elementen die elk een schaakstuk voorstellen; alleen de pion heeft geen representant gekregen. De creaties van Richier worden gekenmerkt door zowel menselijke als dierlijke elementen. Dat verklaart de titel van deze tentoonstelling. Er is duidelijk enige gelijkenis met het bekende schaakbeeld van Max Ernst De koning spelend met de dame. Richiers schaakstukken zien er enerzijds zeer dreigend uit, maar tegelijkertijd zien ze er uit als veteranen gehavend door de vele keren dat ze aan de schaakstrijd hebben deelgenomen. Het donkergekleurde brons draagt bij aan die dreigende en sombere indruk. Of Richier dat ook zo bedoeld heeft is de vraag. Zelf heeft ze de donkere bronzen versies nooit gezien. Ze had alleen een lichte versie van gips gemaakt en die met kleurige verf beschilderd. Deze versie is eigendom van de Tate Gallery in Londen.

De titel Het schaakbord, groot suggereert dat er ook een kunstwerk van haar hand is met de titel Het schaakbord, klein (L’Echiquier, petit). Dat klopt, Richier heeft in 1955 een werk met die titel vervaardigd. De geschatte waarde daarvan is rond de vier ton, gebaseerd op een veiling van Christie’s in 2013. Het grote schaakbord lijkt sterk op het kleine schaakbord. Een verschil is dat het kleine kunstwerk een ondergrond heeft, zodat de schaakstukken een vaste opstelling hebben. De kleine versie is niet te zien op de tentoonstelling Mensbeeld – Mensbeest die u nog tot 6 september kunt bezoeken.

Bij mijn bezoek in juni was er overigens nog een tweede schaakkunstwerk in het museum te bewonderen. Het is gemaakt door Klaas Gubbels in 2016 en heeft als titel Max. De voor Gubbels kenmerkende tafel en koffiepot is aangevuld met een schaakpaard dat aan een ex libris van Euwe zou zijn ontleend.

Tot wanneer u dit werk in Museum Beelden aan Zee kunt zien is niet te zeggen, omdat het er stond (staat?) in afwachting van retour aan de eigenaar. Max was onderdeel van een eerdere tentoonstelling in Museum Beelden aan Zee. Het staat in de Lichthof (een plattegrond is bij de kassa verkrijgbaar). Dat deel van het museum kunt u vanaf het hooggelegen terras zien, maar u kunt die binnenplaats ook bezoeken. Daarvoor moet u wel met enige doortastendheid een weinig uitnodigend stalen hekwerk passeren. Voor degene die de tentoonstelling gaat bezoeken, hoop ik dat Max er nog steeds staat.

Rob Spaans

01/06/2020
De Schaakkoerier 168, mei 2020
In nummer 168 van de Schaakkoerier onder meer de volgende onderwerpen:
- Van de Redactie
- Voorjaarscontactdag Boskoop voorlopig uitgesteld (II)
- GSM Sammlertreffen 2020 im Internet
- Middeleeuws Schaakstuk?
- Gravure “die Ermordung Phillipps von Schwaben”
- De schaakbloem bloeit maar wildelijk voort
- Rouwkaart
- Schaakpostzegelcatalogus
- Schaken (zelfs) in de marge
- Voor de boekenkast (28)
- Skák 17 (25)
- Nieuwe schaakboeken – K. Schippers
01/05/2020
Middeleeuws Schaakstuk in Museum Het Valkhof in Nijmegen

Begin februari bezocht ik twee keer de tentoonstelling “Middeleeuws Vernuft” in Museum Het Valkhof in Nijmegen. Deze familietentoonstelling zou er nog staan (van 14-10-2019)tot 3 mei maar was vanaf half maart gesloten vanwege Corona. De tentoonstelling wordt helaas niet verlengd. Er zitten veel doe-opdrachten voor kinderen en volwassen in de tentoonstelling die heel leerzaam zijn.

Game pieces in tentoonstelling rechts mogelijk schaakstuk (Joris Leijten)

Memory wand in Museum Bonn (internet)

Middeleeuws schaakstuk?

Bijvoorbeeld van een grote wand met 24 kleine vitrines (8x 3 zie foto)die maar aan één zijde zichtbaar zijn, is een groot memoryspel gemaakt, waarbij met het drukken op lampjes de voorwerpen kunnen worden opgelicht. De bezoeker wordt gevraagd de 12 paren te zoeken van een middeleeuws voorwerp en een hedendaags evenbeeld. Eenmaal de juiste combi gevonden, blijven er twee lampjes branden. Bijvoorbeeld een olielamp en een moderne lamp; een schaats van bot en een moderne klapschaats. In één van de vitrines staat een klein ‘Gamestuk’ en een witte speelschijf met de vraag om daar een modern bordspel bij te zoeken. Op het tekstbordje noemen deze voorwerpen expliciet “gamestukken” van bijvoorbeeld een Schaakspel/en damspel of een ander bordspel uit de 12^e eeuw“. De conservatoren zijn er niet uit wat voor speelstuk het is. Ik heb er een foto van gemaakt en die heb ik gestuurd (zie hierboven, door het glas heen met vaag licht je kon de andere zijde van het schaakstuk niet zien) naar Henk Alberts en Rob Spaans. Zij vonden het een schaakstuk. Bij een lezing over deze tentoonstelling werd gemeld dat de tentoonstelling een samenwerking betrof van 3 musea: Museon in Den Haag, Museum het Valkhof in Nijmegen en het LVR-Landesmuseum in Bonn (Duitsland).

Eerder had de tentoonstelling onder de naam “Ridders en kastelen” al gestaan in het Museon (tot 2-9-2018) en in Bonn (“Ritter en Burger“ 27-9-2018 – 25-8-2019) mij is niet duidelijk of het “schaakstuk” daar ook stond. De tentoonstelling had daar steeds namelijk een iets andere vormgeving. Later zal de tentoonstelling in ieder geval nog in het Landesmuseum Mainz (“Ritter, Bauer, edeldame” vanaf 5 juni – 18 april 2021)te zien zijn en mogelijk in een andere museum om de tentoonstellings-kosten te drukken.

Het LVR Landesmuseum in Bonn heeft voor de tentoonstelling veel bruiklenen uitgeleend. Vanwege de lange tijd dat de bruiklenen reizen zijn niet hun topstukken uitgekozen. Dit mogelijke schaakstuk behoord niet tot hun topstuk. Schriftelijk heb ik het Museum het Valkhof meer informatie over deze bruiklenen gevraagd. Ze stuurde mij de collectienummers (E 112/68 und E 1968/119 ) met (vage) foto van bovenaanzicht van het gamestuk (zie foto vorige pagina) In de omschrijving staat te locatie waar het voorwerp is gevonden “Schloss Broich”. Op de foto zijn duidelijk twee extra knopjes aan bovenop het stuk te zien (deze zijn vanaf het glas voorzijde in de tentoonstelling niet waar te nemen). Vermeld staat dat het Stuk zowel 4 cm diameter als 4 cm hoogte is. Ik heb een poging gedaan om ook van het LVR Landesmuseum in Bonn meer informatie te krijgen over het “Gamestuk”. Hierop heb ik nog geen reactie mogen ontvangen. Henk Alberts heeft intussen informatie achterhaald over gevonden locatie Kasteel Broich. Het is een kasteel in het stadsdeel Broich van de Duitse stad Mülheim aan de Ruhr. Het is een heel oud nog bestaand kasteel, dat voor publiek geopend is, waar in de middeleeuwen zeker geschaakt en bordspelletjes gespeeld zouden kunnen zijn. Mogelijk betekend “1968” in de bruikleengegevens dat het stuk toen is opgegraven of gevonden is, en toen in de collectie van het LVR Landesmuseum in Bonn is opgenomen.

Ik dacht dat de twee knopjes de oren van een schaakspaard zouden zijn. Maar volgens Henk Alberts, Rob Spaans en Leo Hovestad Is het een loper van een zg. Nishapur schaakspel mogelijk verwijzend naar de slagtanden van een strijdolifant.

Volgens conclusie is het zeker is dat het ‘Gamestuk’ een schaakstuk is. Ik ben overtuigd dat het een abstract schaakloper. Het stuk kan niet in museumlijst van schaakspelen worden opgenomen omdat het niet permanent tentoongesteld staat. Ook niet in het LVR Landesmuseum in Bonn. Dank aan Henk Alberts en Rob Spaans voor meedenken en Odette van Straaten van Museum het Valkhof voor haar informatie.

Nishapur schaakstuk loper getekend

Nishapur schaakstuk loper foto

01/05/2020
Schaakmuseum am Traunsee

door Henk Alberts

Afgelopen zomer was ik een aantal dagen in Salzburg.

Een goede gelegenheid om in het zo’n 80 kilometer verder op gelegen Altmünster eens het Schachmuseum am Traunsee te bezoeken. De Traunsee is een schitterend gelegen meer in Ober-Oostenrijk. En met een diepte van 191 meter is het ook nog eens het diepste meer van Oostenrijk. Ik overnachtte in het idyllische aan de Traunsee gelegen Ebensee om

de volgende ochtend naar het Schaakmuseum in het nabijgelegen Altmünster te rijden.

Het vriendelijk oudere echtpaar Hannelore en Karl Kramer geeft zelf een uitgebreide en zeer persoonlijke rondleiding door het schaakmuseum. Ze hebben – zoals ze in de rondleiding vertelden – een verzameling van circa 250 schaakspellen bijeengebracht, waarvan er op dit moment 219 in het schaakmuseum tentoongesteld worden. Veel schaakspelen uit Mexico (maar wel gemaakt voor de gehele wereld) en uit Hongarije, twee landen die beide meerdere malen bezocht hebben. Maar hun eerste schaakspel en het begin van de verzamelwoede was een schaakspel uit Egypte (foto onder.)

Overigens zijn Hannelore en Karl Kramer zelf niet eens schaakspelers, hun passie is volledig gericht op verzamelen. Dat heeft na zo’n 40 jaar verzamelen een museum op een oppervlakte van 100m² met schaakspelen uit de gehele wereld opgeleverd.

De schaakspelen zijn ingedeeld naar onderwerp, zoals kinderspelen / jeugd (waaronder ook
een aantal zelfgemaakte c.q. zelfgeschilderde schaakspelen), dieren, design, politiek, enz. Daarnaast zijn er indelingen naar landen en gebieden en naar belangrijke historische gebeurtenissen en periodes in de geschiedenis, zoals Napoleon versus Kutuzov, de Amerikaanse Burgeroorlog, de Azteken tegen de Spaanse Conquistadores, de Wehrmacht tegen geallieerden en een groot schaakspel Normandië 1944 (gemaakt in Mexico.).

Een interessant museum voor iedere schaakverzamelaar die (toevallig of expres) eens een keer bij de Traunsee in de buurt is. Want in de zeer persoonlijke en sympathieke rondleiding door hun exposities, vertellen Hannelore en Karl Kramer bij elk schaakspel wat het verhaal is, alsmede waar ze het gekocht hebben.

Adresgegevens:
Schachmuseum Altmünster, Ebenzweierstrasse 10,
4813 Altmünster

http://www.schachmuseum.org
mail: office@schachmuseum.org
Tel: +43 (0) 6767513020

Openingstijden zijn van 1 mei tot 31 oktober, maar in alle gevallen is het raadzaam om vooraf per mail of telefoon een afspraak te maken.

01/03/2020