Tag: special

De Schaakkoerier 200, oktober 2025 – special – Meindert Niemeijer

door Teun Koorevaar

Nummer 200 van de Schaakkoerier is een themanummer geheel gewijd aan de verzameling van Meindert Niemeijer.

Een Liber Amoricum
Toen Niemeijer in 1977 zijn 75ste verjaardag vierde kreeg hij een bijzonder geschenk van vrienden en vakgenoten: een Liber Amoricum, een feestelijk eerbetoon getiteld Bonus Socius.
Vrij vertaald betekent dat ‘een goede gast’. Het was een toepasselijke titel voor een man die altijd zijn passie en kennis deelde.

Nu, decennia later, draagt ook ons jubileumnummer dezelfde titel: Bonus Socius. Daarmee sluiten we aan bij een traditie die ver teruggaat. Want net als Niemeijer zijn wij, met onze Motiefgroep Schaken, een gezelschap dat alles verzamelt rondom het schaakspel en zijn beoefenaars – in welke vorm dan ook.
Sinds de oprichting in 1984 zijn er nu 200 edities van De Schaakkoerier verschenen, ondersteund door een (binnenkort nieuwe) website vol materiaal. Samen vormen ze een logisch vervolg op veertig plakboeken en twee scrapbooks die Niemeijer in zijn leven bijhield, zestig jaar lang, vol schaakhistorie en curiosa. Tellen we dat allemaal bij elkaar op , dan gaat het om honderd jaar schaakgeschiedenis in woord en beeld. Een unicum, dat met recht zo genoemd mag worden.

We danken Teun Koorevaar voor het samenstellen van deze bijzondere Schaakkoerier nummer 200.

18/10/2025
De Schaakkoerier 193, augustus 2024 – special – Willy Schlage
“Mali gaf in 1979 een serie schaakpostzegels uit met daarop de vier ‘grote’ schakers Aljechin, Bogoljubow, Janowski en….. Willi Schlage. Vraag is dan: waarom deze 4 schakers en waarom Willi Schlage?
Daarnaast is er de film ‘2001 a Space Odyssey’ van regisseur Stanley Kubrick uit 1968. In deze film komt een scene voor waarin astronaut Frank Poole tegen de boordcomputer HAL schaakt en in 14 zetten van het bord geveegd wordt. De gebruikte partij blijkt een partij Roesch – Schlage, Hamburg 1910 te zijn. Een partij waarin Willi Schlage (uiteraard) wel aan de goede (winnende) kant van de stukken zat.
En tenslotte is er een eindspel Schlage – Ahues uit 1920 die in heel veel boekjes met schaakopgaven opduikt. Schlage deed het fout en werd daardoor ‘slechts’ 2e in het Kampioenschap van het Berliner Schachgesellschaft van dat jaar.

Rob Bijpost is al ongeveer 40 jaar bezig met onderzoek naar het leven van Willi Schlage. Dit in allerlei bibliotheken (bijvoorbeeld de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag) en archieven en in met name oude kranten en tijdschriften uit die tijd. Hij kan inmiddels een boek van rond de 230 bladzijden over het leven van Willi Schlage uitgeven. Deze Schaakkoerier Special van maar 40 bladzijden (want 28 bladzijden bleek echt te weinig) is dus slechts een korte bloemlezing met highlights uit het leven van Willi Schlage. Daarbij komt dan wel – om Willi Schlage in zijn tijd te kunnen begrijpen – ook het een en ander aan achtergrond van het (schaak)leven in Berlijn en Duitsland in deze periode aan de orde. En wie meer wil weten moet te zijner tijd het boek maar kopen.

De nu vrijwel vergeten Willi Schlage was een veelzijdig schaakmeester. Hij was in de jaren twintig van de vorige eeuw een periode de beste schaker van Berlijn, was meervoudig kampioen van Berlijn en werd in die periode ook nog 2e en 3e in het kampioenschap van Duitsland. Maar hij was een amateurschaker en drukke beroepswerkzaamheden hinderde hem bij het schaakspelen en belemmerde hem om een nog sterker schaker te worden. Hij speelde een bijna oneindig aantal simultaanseances en was – naast dat hij ongetwijfeld een grote eigen schaakbibliotheek had – gelijktijdig beheerder van de schaakbibliotheek van 2 verschillende verenigingen. Dat maakte ook dat hij lezingen kon geven over de meest uiteenlopende schaakonderwerpen, eerst bij schaakverenigingen en later op het nieuwe medium (1923) de radio. In 1935 werd hij Bundestrainer van de Großdeutschen Schachbund. Grote doel in die periode was om de Duitse natie klaar te stomen voor het winnen van de Schaakolympiade München 1936. Willi Schlage overleed op 5 mei 1940, 5 dagen voordat Duitsland Nederland (en België en Frankrijk) zou binnenvallen.

De inhoud van Schaakkoerier 193 is in het geheel gewijd aan:
- Willi Schlage
15/08/2024
Schaakkoerier 187, augustus 2023

Themanummer ´
Schaakgraven deel 2´

In juni 2006 verscheen Schaakkoerier 82, een special over schaakgraven geschreven door Rob Bijpost en Fred van der Vliet. Uit het voorwoord van schaakkoerier 82 hierbij de volgende tekst:

“Onder een schaakgraf verstaan wij: een graf waarop in woord en/of beeld iets (bij) staat aangegeven dat naar schaken verwijst. ……
Wij hebben getracht om zoveel mogelijk volledig te zijn. Uiteraard is dat niet gelukt, maar het is een eerste, niet al te slechte poging. ……”

Na het verschijnen van deze Special in 2006 is met name Rob Bijpost verder gegaan met het verzamelen van gegevens over schaakgraven. Dit met de hulp van velen die hem foto’s en andere gegevens bleven aanleveren. Inmiddels zijn we 17 jaar verder. Tijd om een vervolg te schrijven op de schaakkoerier uit 2006. Uiteindelijk resulteerde dit alles in een Schaakkoerier met maar liefst 96 nieuwe graven. Met de 44 schaakgraven uit 2006 in totaal dus 140 schaakgraven. De t.o.v. Schaakkoerier 82 nieuw gevonden schaakgraven zijn door Rob Spaans en Henk Alberts van tekst voorzien.

We wensen u veel lees- en kijkplezier! En mocht u aanvullingen of correcties hebben, dan vernemen we dat graag!

Henk Alberts & Rob Spaans & Rob Bijpost

15/08/2023
De Schaakkoerier 183, december 2022, – special – Schaakstellingen op zegel (deel 1)

Wie postzegels, vignetten, enz. verzamelt of wel eens voorbij ziet komen denkt misschien,…mmm die stelling…….en verder??

Met deze special gaan we daar wat dieper op in.

Soms al eerder als enkeling in een oude SK geplaatst, maar nu bijeen in een special die u hopelijk naar het schaakbord doet grijpen om na te spelen en uw eigen mening te vormen omtrent het spelen in die tijd en u een beeld te geven wat de postzegelontwerper nu zo belangrijk vond om juist die stelling te laten zien.

01/12/2022
De Schaakkoerier 175, augustus 2021

Nummer 175 van de Schaakkoerier is in zijn geheel gewijd aan Groningen 1946.

In 1946 was Nederland hard aan het werk om de schade van de Tweede Wereldoorlog te herstellen. Het normale maatschappelijke leven kwam langzaam weer op gang. Dat gold ook voor het schaakleven. De schaaktoernooien Hoogovens 1946, Maastricht 1946 en Zaanstreek 1946 waren daar al bewijs van. In augustus en september 1946 werd in Groningen het Staunton Wereldschaaktournooi (we kiezen in deze special voor de toenmalige spelling) gehouden. Dit schaaktoernooi stak ver boven alle andere toernooien uit door de verscheidenheid aan nationaliteiten en het sterke deelnemersveld. Het was het eerste internationale schaaktoernooi na de Tweede Wereldoorlog waarbij de Sovjet-Unie was vertegenwoordigd, en door maar liefst vijf spelers! Groningen was een maand lang het middelpunt van de schaakwereld.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Het is nu, anno 2021, precies 75 jaar geleden dat dit prachtige schaakevenement heeft plaatsgevonden en dat is voor ons de aanleiding geweest om er nu op terug te blikken.

Behalve aandacht voor de geschiedenis van het toernooi besteden we in deze special veel aandacht aan de memorabilia die naar Groningen 1946 verwijzen. Per slot van rekening zijn we een vereniging van schaakverzamelaars. Ook op filatelistisch en daarmee verwant gebied was er veel te beleven gedurende dit toernooi. Er was zelfs een tijdelijk bijkantoor in de speellocatie geïnstalleerd.

We wensen u veel lees- en kijkplezier! En mocht u aanvullingen of correcties hebben, dan vernemen we dat graag!

Staand (vlnr): Smyslov, O’Kelly, Boleslavski, Steiner, Botwinnik, Kotov, Szabó, Kottnauer, Denker, Lundin, Stoltz, Christoffel, Kmoch.
Zittend (vlnr): Najdorf, Flohr, Euwe, Vidmar, Bernstein, Tartakower, Guimard, Yanofsky.

Nico van der Plas
Rob Spaans

01/08/2021
De Schaakkoerier 171, december 2020

Er zijn duizenden films waarin fragmenten met schaakmotief voorkomen. Het is echter vrijwel ondoenlijk om daaruit films te destilleren waarin schaken de rode draad in het verhaal vormt.

Rob Spaans, de auteur van deze Schaakkoerier Special, waagt in deze Special ‘Schaakfilms’ een poging een lijst van films samen te stellen die zich ‘echte schaakfilms’ mogen noemen in plaats van slechts ‘films met schaken’. Films met louter schaaktechnische inhoud, bijvoorbeeld verhandelingen over schaakopeningen, blijven buiten beschouwing.

De nadruk ligt op schaakfilms die in een Nederlandse, Engelse of Duitse versie zijn uitgebracht. Alle films zijn door de samensteller van deze Special bekeken en op hun schaakmerites beoordeeld.

Bij de films staat achtereenvolgens beschreven; jaar, land, duur, genre en de wijze waarop de film beschikbaar is voor de schaakfilmliefhebbers. Na deze gegevens volgt een beschrijving van de inhoud van de film, meestal aangevuld met achtergrondinformatie over de film. Een regelmatig besproken aspect van de films betreft bijvoorbeeld de schaaktechnische correctheid van de schaakscenes.

Bij deze Special ontvingen de leden van de Motiefgroep Schaken de ansichtkaart ‘Kijk met Kerst eens een schaakfilm’

01/12/2020
De Schaakkoerier 165, december 2019 – special – 1e Schaakolympiade voor vrouwen te Emmen 1957

{“capture_mode”:”AutoModule”,”faces”:[]}

Themanummer ´´1^e Schaakolympiade voor vrouwen te Emmen 1957´

“Een van de mooie dingen na afloop van een toernooi is het toernooiboek, waarin bij het doorlezen de beleving van “toen” wordt doorgemaakt. Van de schaakolympiade in Emmen 1957 is echter nooit een toernooiboek verschenen.
Bijzonder; het was niet zomaar een Olympiade, maar in de historie van het schaken zelfs de 1e schaakolympiade voor dames. Hier werd de bakermat gelegd voor het volwaardige vrouwenschaak.”

Nico van der Plas heeft die omissie nu met veel verve ingevuld met een schaakkoerier van maar liefst 80 pagina’s over deze 1e schaakolympiade voor vrouwen in Emmen 1957.

In deze special over Emmen 1957 worden het toernooi en de dames breder en dieper voor het voetlicht te halen dan tot nu toe is gebeurd. Het was de tijd van net 10 jaar na de tweede wereldoorlog; vrouwen werden nog ontslagen of geacht ontslag te nemen wanneer ze trouwden en zwanger raakten. Kiesrecht voor vrouwen was er pas sinds 40 jaar. Het vrouwenschaak werd in de jaren ’50 ook niet als serieuze sport gezien voor dames en zo werd er ook over geschreven. In de media kwam dat naar voren met dubieuze verwijzingen naar sigaren rokende dames, handtasjes, de vrijgezelle scheidsrechter O’Kelly de Galway met 42 eva’s en ja, schaken in een dameskousenfabriek?!?!

Tot nu toe hebben we ca. 70 partijen weten te achterhalen. In deze special was daar geen plek voor, dus misschien komt er ooit ook nog een boek.

Daarbij is er nog veel te onderzoeken en te ontdekken over deze belangrijke maar bijna vergeten gebeurtenis in de geschiedenis van het schaakspel. Dus wie nog aanvullende informatie heeft, meldt zich alstublieft bij Nico van der Plas.

01/12/2019
De Schaakkoerier 156, – special – ‘Schaaknotatieboekjes’
{“capture_mode”:”AutoModule”,”faces”:[]}

Op initiatief van Bas de Haas, welke grote delen van de tekst en afbeeldingen heeft aangeleverd, en medewerking van de medebestuursleden, die eveneens nog in het bezit van afbeeldingen waren, heeft er weer een zeer wetenswaardige special het daglicht gezien. Dit over een item waarin we elke week op de clubavond keurig onze zetten noteren, maar dat zo normaal vinden dat we er niet aan denken dit verzamelwaardig te vinden:

SCHAAKNOTATIEBOEKJES

Er blijken nogal wat verschillende boekjes, qua vorm en inhoud, maar ook qua originaliteit en extra toevoegingen, zoals reclame-uitingen, voorkomen te zijn. Kortom, allerlei redenen die het interessant maken om deze boekjes te tonen. Bovendien is er nog een reden, die nu niet actueel is, maar mogelijk in de toekomst wel, namelijk dat, evenals schaakklokken vroeger handmatig en nu overwegend digitaal gebruikt worden, ook de notatie ooit met behulp van elektronica zal worden verricht, al was het alleen maar om onnauwkeurigheden, bijv. in situaties van tijdnood te voorkomen.

In deze special worden er diverse soorten boekjes getoond en beschreven, zoals:
1. reguliere boekjes van schaakverenigingen
2. speciale boekjes t.g.v. toernooien
3. boekjes van (commerciële) uitgevers en sponsors
4. overige boekjes
De special begint met het oudste boekje, uitgegeven door de KNSB in de dertiger jaren van de vorige eeuw. Een heel eenvoudig boekje met een effen bruine papieren omslag. Per twee bladzijden is opslag van één partij mogelijk met onder andere ruimte om de namen van de spelers (de Heeren. (!)) en de stand van de klokken te noteren. En de special eindigt met een aantal buitenlandse notatieboekjes.

Mochten lezers nog notatieboekjes missen, dan is een aanlevering van die informatie aan de schrijver of aan een van de het bestuur uiteraard mogelijk. En mogelijk komt er dan nog een update / aanvulling voor deze special.
01/06/2018
De Schaakkoerier 153, – special – ‘Kerst en Nieuwjaarskaarten´
Een special over Kerst en Nieuwjaarskaarten, samengesteld door Henny van Essen.

Hij schrijft er zelf het volgende over:

Het moge duidelijk zijn dat (lang) niet alle kaarten betreffende het onderwerp in dit boekje opgenomen (kunnen) zijn. Om te proberen de totale verzameling zo kompleet mogelijk te krijgen verzoeken we ieder, die in het bezit is van kaarten die niet in dit overzicht voorkomen, een afdruk of scan te maken en deze naar het bestuur te verzenden; ook van de achterzijde indien de kaart gelopen is.

Wanneer u met betrekking tot de getoonde afbeeldingen of de beschrijvingen op- of aanmerkingen of toevoegingen heeft, houden we ons aanbevolen. Houdt u zich niet in!

Vindt u de door leden zelfgemaakte kaarten ook zo leuk? Alle leden worden opgeroepen om zelf ook eens zo’n wenskaart te maken en te versturen.

De bestuursleden ontvangen graag uw zelfgemaakte kaart. Verzendt u deze a.u.b. voor 15 november 2018, zodat we hem wellicht in de Schaakkoerier van december 2018 kunnen opnemen. Misschien kunnen we er een jaarlijks, in het decembernummer, terugkerende rubriek van maken.

Ik wens iedereen veel leesplezier,

Henny van Essen

Inhoud:
- 1. Kaarten die leden of particulieren zelf ontworpen en/of gemaakt hebben.
- 1a. Enkele zelfgemaakte kaarten van bekende en onbekende ontwerpers.
- 1b. Een kunst-kerstkaart met schaakmotieven.
- 1c. Zelf Kerst- en Nieuwjaarskaarten maken. door Henk Alberts
- 1d. Ons mede-lid Godfried Couwenbergh geeft ieder jaar een kaart uit en beschrijft enkele ontwerpen
- 1e. Twee kaarten, uitgegeven in 1991 door Daniël De Mol.
- 1f. Een wenskaart van onze Belgische medeverzamelaar Eddy Bruyns.
- 1g. Neboisa Illijin: 26 kerst- en nieuwjaarskaarten.
- 2. Kaarten die betrekking hebben op Kerstmis.
- 2a. Oude Amerikaanse en Franse/Europese kaarten.
- 2b. Hoe ziet een Kerstmaaltijd in Tsjechië eruit?
- 2c. De Groninger Kersttoernooien
- 2d. Drie Deense kaarten uitgegeven door Skakhus-Forlager en twee willekeurige kaarten.
- 2e. Papierknipkunst van Marte Graf.
- 3. Kaarten die betrekking hebben op Kerstmis en Nieuwjaar.
- 3a. Broeder Bavo Wols
- 3b. John Frederick Harbeson (1888 – 1986)
- 3c. Kerst- en Nieuwjaarsviering in Rusland.
- 4. Kaarten met tekst die betrekking hebben op Nieuwjaar
En natuurlijk moest deze Deense kaart als laatste in deze Special afgebeeld worden:
01/12/2017
De Schaakkoerier 145, augustus 2016 – special – Ritmeester schaaktoernooi

{“capture_mode”:”AutoModule”,”faces”:[]}

PERSOONLIJK VOORWOORD

De aanleiding voor deze special was dat ik een originele persfoto op een veiling kocht van deelnemers aan het Ritmeester schaaktournooi.

Een eerste quick ‘google’ leverde weinig aanvullende informatie op en er moest duidelijk dieper gegraven worden.

Daarbij heb ik veel interessante mensen ontmoet die ik dankbaar ben, want zonder hun bijdrage was het er nooit van gekomen en dat zou jammer zijn. Een speciaal woord van dank voor Gert Groenleer die het gemeentearchief voor me ontsloot, voor Ron de Haas die de toegang naar tot dan toe onbekende partijen wist te vinden, voor Ferry Meulenbroek (zoon van de toenmalige voorzitter).

Gaandeweg het onderzoek en het schrijven beleefde ik momenten die de minder jongeren onder ons ook herkennen?; toen was roken nog heel gewoon en de herkenning van de commotie rond arbitreren van partijen; We claimen dit en als ze dat niet willen moet hij/zij nog een keer terugkomen, het na afloop analyseren, de mooie anecdotes enz. enz.

Het heeft naast m’n werk en andere activiteiten voor de Motiefgroep langer geduurd dan ik vooraf voorzien had. Achteraf had ik dat niet willen missen.

Ik voelde de sfeer van vroeger, de asbakken naast het schaakbord, de avonden bij Menashe Goldberg in zijn schaakcafe in Amsterdam, maar ook dat ik met Engelsen zat te schaken boven een kroeg die stijf stond van de hashlucht onder de dreunende geluiden van de Stones en ze me vragend aankeken…wanneer wordt het stil?………Niet dus..!!

Ik beleefde vroeger ………en met dit artikel hoop ik dat u ook deze beleving meemaakt van uw eigen vroeger, maar ook dat we met dit artikel bereiken dat deze toernooien niet verdwijnen omdat in het bedrijfsarchief de wettelijke bewaartermijn is overschreden.

Ze zijn er te waardevol voor, ze geven een tijdsmomentum aan hoe er geleefd en gedacht werd in de schaakwereld van die tijd en dat gaat verder dan 6 miljoen partijen nazoeken in een database van Fritz of een variantje al een keer gespeeld is.

Schaken is emotie……playing the man or the board…..en ik ben blij dat mn Opa in Amsterdam aan de Postjesweg me dit spelletje leerde toen het Ritmeester toernooi in z’n laatste jaren was. Naast alle anderen …..Opa ………..bedankt!!

Nico van der Plas

Deze Schaakkoerier Special is 40 pagina’s dik en rijkelijk geïllustreerd met foto’s van 13 mooie jaren Ritmeester schaaktoernooi.

01/08/2016