Motiefgroep Schaken

Tag: schaakstuk

  • Middeleeuws Schaakstuk in Museum Het Valkhof in Nijmegen

    Middeleeuws Schaakstuk in Museum Het Valkhof in Nijmegen

    Begin februari bezocht ik twee keer de tentoonstelling “Middeleeuws Vernuft” in Museum Het Valkhof in Nijmegen. Deze familietentoonstelling zou er nog staan (van 14-10-2019)tot 3 mei maar was vanaf half maart gesloten vanwege Corona. De tentoonstelling wordt helaas niet verlengd. Er zitten veel doe-opdrachten voor kinderen en volwassen in de tentoonstelling die heel leerzaam zijn.

    Game pieces in tentoonstelling rechts mogelijk schaakstuk (Joris Leijten)
    Memory wand in Museum Bonn (internet)

    Middeleeuws schaakstuk?

    Bijvoorbeeld van een grote wand met 24 kleine vitrines (8x 3 zie foto)die maar aan één zijde zichtbaar zijn, is een groot memoryspel gemaakt, waarbij met het drukken op lampjes de voorwerpen kunnen worden opgelicht. De bezoeker wordt gevraagd de 12 paren te zoeken van een middeleeuws voorwerp en een hedendaags evenbeeld. Eenmaal de juiste combi gevonden, blijven er twee lampjes branden. Bijvoorbeeld een olielamp en een moderne lamp; een schaats van bot en een moderne klapschaats.  In één van de vitrines staat een klein ‘Gamestuk’ en een witte speelschijf met de vraag om daar een modern bordspel bij te zoeken. Op het tekstbordje noemen deze voorwerpen expliciet “gamestukken” van bijvoorbeeld een Schaakspel/en damspel of een ander bordspel uit de 12e eeuw“. De conservatoren zijn er niet uit wat voor speelstuk het is. Ik heb er een foto van gemaakt en die heb ik gestuurd (zie hierboven, door het glas heen met vaag licht je kon de andere zijde van het schaakstuk niet zien) naar Henk Alberts en Rob Spaans. Zij vonden het een schaakstuk. Bij een lezing over deze tentoonstelling werd gemeld dat de tentoonstelling een samenwerking betrof van 3 musea: Museon in Den Haag, Museum het Valkhof in Nijmegen en het LVR-Landesmuseum in Bonn (Duitsland).


    Eerder had de tentoonstelling onder de naam “Ridders en kastelen” al gestaan in het Museon (tot 2-9-2018) en in Bonn (“Ritter en Burger“ 27-9-2018 – 25-8-2019) mij is niet duidelijk of het “schaakstuk” daar ook stond. De tentoonstelling had daar steeds namelijk een iets andere vormgeving. Later zal de tentoonstelling in ieder geval nog in het Landesmuseum Mainz (“Ritter, Bauer, edeldame” vanaf 5 juni – 18 april 2021)te zien zijn en mogelijk in een andere museum om de tentoonstellings-kosten te drukken.

    Het LVR Landesmuseum in Bonn heeft voor de tentoonstelling veel bruiklenen uitgeleend. Vanwege de lange tijd dat de bruiklenen reizen zijn niet hun topstukken uitgekozen. Dit mogelijke schaakstuk behoord niet tot hun topstuk. Schriftelijk heb ik het Museum het Valkhof meer informatie over deze bruiklenen gevraagd. Ze stuurde mij de collectienummers (E 112/68 und E 1968/119 ) met (vage) foto van bovenaanzicht van het gamestuk (zie foto vorige pagina) In de omschrijving staat te locatie waar het voorwerp is gevonden “Schloss Broich”. Op de foto zijn duidelijk twee extra knopjes aan bovenop het stuk te zien (deze zijn vanaf het glas voorzijde in de tentoonstelling niet waar te nemen). Vermeld staat dat het Stuk zowel 4 cm diameter als 4 cm hoogte is. Ik heb een poging gedaan om ook van het LVR Landesmuseum in Bonn meer informatie te krijgen over het “Gamestuk”. Hierop heb ik nog geen reactie mogen ontvangen. Henk Alberts heeft intussen informatie achterhaald over gevonden locatie Kasteel Broich. Het is een kasteel in het stadsdeel Broich van de Duitse stad Mülheim aan de Ruhr. Het is een heel oud nog bestaand kasteel, dat voor publiek geopend is, waar in de middeleeuwen zeker geschaakt en bordspelletjes gespeeld zouden kunnen zijn. Mogelijk betekend “1968” in de bruikleengegevens dat het stuk toen is opgegraven of gevonden is, en toen in de collectie van het LVR Landesmuseum in Bonn is opgenomen.

    Ik dacht dat de twee knopjes de oren van een schaakspaard zouden zijn. Maar volgens Henk Alberts, Rob Spaans en Leo Hovestad Is het een loper van een zg. Nishapur schaakspel mogelijk verwijzend naar de slagtanden van een strijdolifant.

    Volgens conclusie is het zeker is dat het ‘Gamestuk’ een schaakstuk is. Ik ben overtuigd dat het een abstract schaakloper. Het stuk kan niet in museumlijst van schaakspelen worden opgenomen omdat het niet permanent tentoongesteld staat. Ook niet in het LVR Landesmuseum in Bonn. Dank aan Henk Alberts en Rob Spaans voor meedenken en Odette van Straaten van Museum het Valkhof voor haar informatie.

    Nishapur schaakstuk loper getekend
    Nishapur schaakstuk loper foto
  • Lewis schaakstuk verkocht voor £ 735.000

    Lewis schaakstuk verkocht voor £ 735.000

    Het teruggevonden Lewis schaakstuk is op 2 juli op de veiling van Sotheby’s in Londen verkocht voor £ 735.000.

    Na een biedgevecht tussen verzamelaars in Sotheby’s in Londen, betaalde een anonieme bieder deze som van £ 735.000 voor dit unieke schaakstuk. Dit enorme bedrag was 147.000 maal de £ 5 die de vorige eigenaar – een antiekhandelaar uit Edinburgh – er in 1964 voor betaalde. De nieuwe eigenaar van het schaakstuk is niet bekend gemaakt.

    Voorspeld was dat deze “warder” (toren) tussen de  £600,000 en  £1 miljoen zou opbrengen. .

    Alexander Kader, hoofd van Sotheby’s afdeling voor Europese beeldhouwkunst en kunstwerken, die het schaakstuk bijna een jaar lang liet bestuderen, vertelde dat dit een van de meest opwindende en persoonlijke  herontdekkingen was die hij tijdens zijn carrière had meegemaakt.  “Het was een voorrecht om zo’n uniek stukje geschiedenis te veilen en het was geweldig om dit Lewis schaakstuk de afgelopen week bij Sotheby’s te kunnen laten zien”, aldus Alexander Kader.

  • Het 79e Lewis schaakstuk

    Het 79e Lewis schaakstuk

    Een korte samenvatting over de Lewis schaakstukken. In 1831 werd op het Schotse eiland Lewis een flinke verzameling ivoren voorwerpen gevonden. Van die verzameling waren tot dusverre 93 stuks geïdentificeerd en gelokaliseerd. Het gaat om 78 schaakstukken, 14 andersoortige speelstukken en 1 gesp. Ze zijn in de tweede helft van de 12e eeuw gemaakt. Het grootste deel van de Lewis schat, namelijk de gesp plus de andersoortige speelstukken en 61 schaakstukken, bevinden zich nu in het British Museum in Londen. In het Museum nan Eilean in Stornoway (op het eiland Lewis) bevinden zich 6 schaakstukken, die het British Museum aan de eilanders in permanente bruikleen heeft gegeven. De resterende 11 schaakstukken bevinden zich in het National Museum of Scotland in Edinburgh. In totaal zijn er 8 koningen, 8 dames, 16 lopers, 15 paarden, 12 torens en 19 pionnen, hetgeen doet vermoeden dat er ooit 4 complete schaaksets waren. Dat zou betekenen dat we nog op zoek zijn naar 1 paard, 4 torens en 45 pionnen.

    En nu is er dan waarschijnlijk een van die ontbrekende schaakstukken, een toren, gevonden. De woordvoerder van de familie die het schaakstuk bij Sotheby’s heeft aangeboden kon de geschiedenis van het schaakstuk vanaf 1964 nauwgezet uit de doeken doen. Zijn grootvader was toentertijd antiekhandelaar in Edinburgh en hield zijn aankopen keurig in de boeken bij. Die boeken zijn altijd bewaard gebleven en daarin staat dat de antiekhandelaar het Lewis schaakstuk in 1964 van een collega had gekocht voor het luttele bedrag van £ 5,-! De aankoop werd ingeboekt als een “Antiek Strijder Schaakstuk van walrustand” en het werd opgeborgen. Beide handelaren hebben zich nooit gerealiseerd dat het om een schaakstuk gaat dat mogelijk deel heeft uitgemaakt van de beroemde en kostbare Lewis schat. Na de dood van de antiekhandelaar erfde de moeder van de woordvoerder het bijna 9 centimeter hoge schaakstuk. Al had ook zij er geen benul van wat ze in handen had, het schaakstuk had voor haar een bepaalde magische aantrekkingskracht en ze bewaarde het zorgvuldig opgeborgen in een lade. Af en toe haalde ze het kleinood te voorschijn om het te bewonderen.

    Waarom het schaakstuk nu dan toch bij Sotheby’s is aangeboden is niet bekend. Het veilinghuis heeft er circa 6 maanden over gedaan om de authenticiteit van de Lewis toren te onderzoeken. Een belangrijk aandachtspunt daarbij is de kleur van het nieuw ontdekte Lewis schaakstuk. Het heeft namelijk een veel bruinere tint dan de 78 andere Lewis schaakstukken, die een veel meer bleke ivoorkleur hebben.

    Desondanks heeft het onderzoek door de experts van het veilinghuis in elk geval hun twijfels over de authenticiteit van dit schaakstuk weggenomen. Daarom heeft men nu de vondst wereldkundig gemaakt en aangekondigd dat het schaakstuk op 2 juli 2019 bij Sotheby’s zal worden geveild. Het veilinghuis schat dat de uiteindelijke verkoopprijs ergens tussen de £ 600.000 en £ 1.000.000 zal liggen.