Op 3 april 2001 werd in Nederland ook een postzegelvelletje uitgegeven gewijd aan prof. Dr. Max Euwe, de enige wereldkampioen schaken die Nederland heeft voortgebracht. Prof. Dr. Max Euwe, werd op 20 mei 1901 geboren. Ter gelegenheid van zijn 100ste geboortedag werd dit speciale velletje, bestaande uit twee zegels, in Nederland uitgegeven.
Op postzegelvlak zijn er sinds 2001 nieuwe zegels met Euwe uitgekomen.
En wel in Azië: Myanmar (Birma) 2002, in Afrika: Guinee Bissau 2001, Mozambique en Tsjaad 2002.
De schaakolympiade Dresden 2008 is voorbij. Armenië won bij de heren, Georgië bij de vrouwen. De vele grootmeesters, waaronder bijna de gehele wereldtop, zijn weer uit Dresden verdwenen. Schaakstad Dresden is weer (gewoon) cultuurstad Dresden.
Het Dresden met zijn Frauenkirche, zijn Zwinger, zijn Semperoper, Hofkirche en de Fürstenzug. Het Dresden van de Kurfürsten August de Sterke (Friedrich August I, 1691 -1694) en Friedrich August II (1733-1763), de eerste vanaf 1697 tevens koning van Polen. De Kurfürsten die puissant rijk werden nadat ze rond 1709 de kunst van het porselein maken ontdekten.
Sinds kort is het altes Grünes Gewölbe in het Residenz-slot weer in eren hersteld en daarmee te bezichtigen. Één van de dingen die daarbij te zien is, is het hierbij afgebeelde schaakspel uit barnsteen, “Schachbrett mit Figuren um 1650.” De afbeelding ontleen ik aan een ansichtkaart uit mijn verzameling. Helaas heb ik deze keer geen ansichtkaarten hiervan gezien.
Tijdens de Olympiade waren er ook een aantal speciale schaakevenementen en er waren een aantal tentoonstellingen over schaken. Het meeste daarvan is inmiddels verdwenen. In het ‘Museum für Geschichte der Stadt Dresden’ was er nog slechts een kleine tentoonstelling over onder meer Ströbeck en Borstendorf te zien. Echter niet meer dan wat noodgeld, een beeldje, wat schaaksnuisterijen en wat teksten.
Maar in het Japanische Palast, het museum voor Volkenkunde is nog tot 19 april 2009 de tentoonstelling ‘Das Schach und seine asiatische Verwandten’ te zien. Op deze tentoonstelling in het Japanische Palast voorbeelden van schaakspelen en stukken her en der uit Azië. Verder vooral veel aandacht voor het Indische Chaupad-spel, een ook heden ten dagen nog op een kruisvormig bord van 4 maal 8×3 velden gespeeld spel. Daarnaast aandacht voor allerlei aan het koninklijke schaakspel verwante spelvarianten uit India, China, overig Azië, Siberië en Mongolië.
Op de tentoonstelling probeert Duitsland ook schaakdorp Ströbeck te promoten. Zo is er onder meer een film over Ströbeck, alsmede verschillende schaakobjecten uit Ströbeck. Zeer opvallend vond ik het om het Ströbecker Kurfürstenbrett ook op de tentoonstelling aan te treffen. Dit schaakbord werd in 1651, samen met een set zilveren schaakstukken door Kurfürst Friedrich Wilhelm von Brandenburg aan Ströbeck geschonken. De schaakstukken werden ooit aan de bisschoppen van Halberstadt uitgeleend en kwamen nooit meer terug….
De tentoonstelling in het Japanische Palast is er nog tot 19 april 2009. Bij de tentoonstelling hoort nog een alleraardigst boekje van 60 pagina’s, dat ik zeker kan aanbevelen.
In 2007 had het themanummer van de schaakkoerier het thema ‘Schaken en strips’ (Schaakkoerier nummer 89)
Schaakkoerier 89 bestaat uit circa 28 pagina’s leesplezier alsmede – in het middendeel – een catalogus met daarin alle ons bekende schaakstrips. De catalogus is de afgelopen periode gestaagd gegroeid en bevat inmiddels het ongelofelijke aantal van meer dan 550 titels. (En zullen in de komende schaakkoeriers dan ook zeker aanvullingen op de catalogus plaatsen.) De verhalen in deze schaakkoerier bevatten een duidelijke lijn te starten met de geschiedenis van de schaakstrip, dan het oudste schaakstripverhaal, een aantal bekende stripfiguren (zoals Kuifje, Tom Poes en Donald Duck), een aantal wat minder bekende strips, de totstandkoming van een stripverhaal (door Joris Leyten), de overige striplanden en tenslotte de lijst schaakstrips in eerdere nummers. De leden van de Motiefgroep Schaken kregen dit themanummer automatisch toegestuurd, als een extraatje om de zomer door te komen. Voor niet leden is er beperkt de mogelijkheid om dit nummer aan te kopen.
Één van de artikelen in dit themanummer ging over de striptekenaar Toon van Driel, tekenaar van onder meer FC Knudde en André van Duin. In dit artikel werd geschreven (citaat) “Het is haast ondoenlijk om een duidelijk overzicht te krijgen van al zijn (Toon van Driel) zijn schaakcreaties, met name omdat zijn werk omdat zijn werk in vele media slechts eenmalig is verschenen.”
Voor Willem Broekman was dit een uitdaging om alle hem bekende schaakstrips van Toon van Driel op de site van SV Promotie op één plek bij elkaar te zetten.
Zoals Willem zelf schrijft “zeker niet compleet maar toch wel veel.” Zie de betreffende link naar de schaakstrips Toon van Driel (<– link werkt niet meer) en oordeel zelf.
Tijdens de laatste twee weken voor Kerstmis (11 t/m 19 december) vindt een grote expositie Schaakkunst plaats in Limburg: in het gebouw van Media Groep Limburg (uitgever van o.a. Dagblad De Limburger en Limburgs Dagblad). Bij deze expositie werkt Media Groep Limburg nauw samen met Schaakkunst en Hans Böhm.
De expositie zal twee weken lang geopend zijn tijdens kantoortijden. Er komt een expositie van ongeveer tachtig schaakkunstwerken en circa veertig zeldzame schaakspellen; verder o.a. schaakpostzegels, schaakboeken (nieuw, tweedehands, antiquarisch), allerlei curiosa zoals schaakschoenen, schaakstukken die gaan bewegen bij licht, etc.
Bij de schaakspellen zullen enkele zeer bijzondere exemplaren te zien zijn. Zo zal er een spel uit de zeventiende eeuw tentoon worden gesteld met een verkoopwaarde van 18.000 euro! Maar ook het “Spel der religies” van Alie Kalverda zal er te zien zijn.
Daarnaast zijn er nog allerlei andere activiteiten waaronder een simultaan met Hans Böhm, een power point presentatie over schaakkunst, een schaakquiz voor volwassenen en een “schaakspeurtocht” voor kinderen.
Aan deze laatste twee activiteiten zijn ook prijzen verbonden. Verder is er op de beneden verdieping ook nog een uitgebreide kerstmarkt.
Nog niet eerder vond in Limburg zo’n grote en bijzondere schaakexpositie plaats. Kortom, de moeite van een bezoek meer dan waard. Het adres van de Media Groep Limburg is Mercator 3 te Sittard. Ook de Motiefgroep Schaken zal vertegenwoordigd zijn.
Niet zo ver over de grens, in de oude Cuesterey (Kosterij) in Essen-Borbeck wordt op dit moment een schaaktentoonstelling gehouden. Deze tentoonstelling bestaat uit onder meer 100 schaakspelen, stammende uit circa 30 land en en beslaat in totaal meer dan 3.000 schaakstukken. Al dit moois komt uit de verzameling van de in Essen-Borbeck wonende schaakverzamelaar Karl Heinz Podzielny, bij ons ook bekend als vice-voorzitter van de Duitse Motiefgroep Schaken, de GSM.
Pronkstuk op de tentoonstelling is het waardevolle schaakspel “De Bruiloft van de Maharadja.” Bij dit spel is de Maharadja, de Indische vorst, de Koning, welke omgeven is door een bonte pracht van kunstvol gesneden olifanten, kamelen en andere figuren.
Rijk versiert zijn ook de schaakstukken uit Indochina, welke Boeddha, tempels en slangenbezweerders voorstellen. Uit Afrika is er een schaakspel uit Namibië, met Giraffen en Antilopen en een schaakspel uit Egypte gemaakt uit kamelenbotten. Verder een schaakspel Azteken uit Mexico, welke vervaardigd is uit onyx. Uit Midden-Amerika komt een schaakspel uit Nicaragua, en uit Zuid-Amerika kommen de Colombiaanse Torero’s en Boliviaanse Indianen. Verder zijn er Eskimo’s, iglo’s en eisberen uit Noord-Amerika Matrjoschkas uit Rusland en Flamingodanser uit Spanje te zien.
De tentoonstelling is verder een Cultuurhistorische reis in het verleden met soldaten uit alle tijden, zoals kruisridder, Romeinen en Germanen. Verder zijn er een aantal schaakspelen die Duitse soldaten uit de beide wereldoorlogen in gevangenschap hebben vervaardigd. Jongere bezoekers zullen vooral de modernere figuren, zoals Fred Flinstone, Darth Vader en Asterix en Obelix kunnen waarderen. Maar daarnaast zijn er ook spelen met hobbelpaarden (uit porselein), stoomlocomotieven, Harlekijntjes en teddyberen, en uit het waterrijk zeemeerminnen, zeepaardjes en Neptunus himself. En voor de meer volwassen bezoekers zijn er de schaakborden met drankglaasjes, parfumflesjes en vingerhoedjes. Verder zijn er de meest vreemdsoortige materialen te bewonderen.
Naast houten schaakfiguren, teruggaande tot het begin van de18e eeuw, zijn er schaakspelen uit elfenbeen, glas, messing, speksteen, hoefnagels, schroeven en zelfs een spel uit rendierhoorn.
Het kleinste schaakspel is slechts 5×5 centimeter groot, het zwaarste schaakspel weegt maar liefst 30 pond.
Naast de schaakspelen is een verder blikvanger in de oude Cuesterey is de postzegelverzameling van Karl Heinz Podzielny, welke het afwisselingsrijke Schaakgeschiedenis van ongeveer de laatste 200 jaar illustreert. En de tentoonstelling wordt gecompleteerd met een selectie van de meest verschillende zaken rondom het thema schaken. Daarbij onder meer 50 foto’s, diverse schaakboeken, sierspelden, vaantjes, alsmede gebruiksvoorwerpen zoals paraplu’s, T-shirts en kopjes.
Als toegift wordt bij de tentoonstelling op diverse dagen een zelfgebakken schaakkoek geserveerd. Verder zijn er in Essen-Borbeck op sommige dagen ook nog een aantal andere activiteiten, zoals een simultaantoernooi, een schaakcursus, een aantal lezingen over schaakliteratuur, de mogelijkheid om zelf schaakstukken te maken en men kan een kijkje nemen bij de Schaakkampioenschap van de Stad Essen.
Tentoonstellingsgegevens:
Tentoonstelling van 20 November 2005 t/m 6 Januari 2006, Museum Alte Cuesterey, Weidkamp 10, Essen-Borbeck. Openingstijden: 15.00 tot 19.00 en op afspraak Gesloten op maandagen en op 24. en 25. December, Oudejaarsdag en Nieuwjaarsdag. Op 2e Kerstdag geopend.
Programma overige schaakactiviteiten:
Zaterdag 19.11. 17 uur Opening van de tentoonstelling door Dr. Detlef Wiegand, Voorzitter Briefmarken-Sammlervereins Posthorn Essen-Borbeck e.v.
Vrijdag 25.11. 17 uur Schaak-beginnerslessen onder leiding van Siegfried Kipper
Zondag 27.11. vanaf 11 uur Borbecker Kerstmarkt op de Borbecker Platz en in de oude Cuesterey
Vrijdag 02.12. 17 uur Schaak-beginnerslessen onder leiding van Siegfried Kipper
Zaterdag 03.12. 19 uur Lezing “Literaire Schaak-zetten” Franz Josef Gründges leest voor uit werken van von Zweig, Dürrenmatt, Nabokov, Lessing e.a.
Woensdag – Vrijdag 07.-09.12. vanaf 19 uur en Zaterdag 10.12. vanaf 15 uur Schaakkampioenschap van de Stad Essen
Woensdag – Vrijdag 15.-16.12. vanaf 19 uur en Zaterdag 17.12. vanaf 15 uur Schaakkampioenschap van de Stad Essen
Woensdag 28.12. 16 uur Simultaantoernooi met Internationaal Schaakgrootmeester Vlastimil Hort. (Geen deelnamekosten, wegens begrensde deelnemersaantallen aanmelding vooraf op telefoon: 0201/672543 of per E-mail aan siggi.kipper@t-online.de
Donderdag 29.12. 14 uur Hobbycursus “Zelf schaakstukken maken” onder leiding van Hannelore Diekmann (wegens begrensde deelnemersaantallen aanmelding vooraf op telefoon: 0201/36 43 528)
Van 13 december t/m 28 april 2006 vindt in het Singermuseum in Laren de tentoonstelling “Mondriaan, Breitner, Sluijters e.a. De onstuitbare verzamelaar J.F.S. Esser” plaats.
Bijschrift bij de tentoonstelling: “Johannes Fredericus Samuel Esser (1877-1946) was een man met idealen, grondlegger van de plastische chirurgie, kunstverzamelaar, schaakkampioen, maar ook een handelaar en speculant in onroerend goed. Een man die risico’s durfde te nemen en zeer gedreven was. Hij deed er alles aan om zijn droom te verwezenlijken: het stichten van een onafhankelijke chirurgische vrijstaat.”
Esser als Schaker
Hoezo schaker zullen de meeste van de lezers denken. Jan Esser wordt dus door Hans Ree (in het boek Schitterend Schaak) niet ten onrechte “de vergeten kampioen” genoemd. Immers, hij is zelfs 2x Nederlands Kampioen geweest.
In 1908 won Jan Esser ex aequo met M.F.S. Pape de eerste prijs in de hoofdgroep van de Bondswedstrijden in Haarlem. Dit toernooi werd in die tijd, toen er nog geen officieel kampioenschap bestond, als het onofficiële Nederlands kampioenschap beschouwd. En officieel Nederlands kampioen werd hij in 1913 door Rudolf Loman, de kampioen van 1912 in een match over maximaal zes partijen met 3,5-0,5 te verslaan. Verder speelde Esser vooral veel korte matches. Zo wist hij bijvoorbeeld in 1910 Yanowsky met 2-1 te verslaan. (Dezelfde Yanowsky die in die jaren een match tegen Lasker gelijk wist te spelen.) Maar een wereldtopper was Esser zeker ook niet. In Londen 1899 scoorde hij bijvoorbeeld slechts 4 uit 11, ver achter echte toppers als Marshall, Marco en Mieses.
Maar ook als schaakorganisator was Esser zeer actief. Al in 1893 richtte hij in Leiden samen met een paar klasgenoten de schaakclub Morphy op. Van 1898 tot 1915 zat hij in de redactie van het Tijdschrift, orgaan van de Nederlandse Schaakbond. Hij was in 1908/1909 enkele maanden voorzitter van de Nederlandse Schaakbond. En in 1910 richtte hij de Amsterdamse Schaakclub Parkwijk op. Van 1909 tot 1913 verzorgde hij tenslotte ook nog de zaterdagse schaakrubriek van het Algemeen Handelsblad.
Esser als beroemd (plastisch) chirurg
Na zijn studie medicijnen en tandheelkunde maakte Esser in de winter van 1903/1904 als schakend scheepsarts een reis naar Zuid Amerika en de Verenigde Staten. Bovenstaande foto is tijdens deze reis in 1904 in Caracas, Venezuela, genomen. De foto is ook op de tentoonstelling te zien.
Terug in Nederland was Esser als huisarts werkzaam eerst in Polsbroek en vervolgens van 1905 tot 1913 in Amsterdam. Esser en zijn vrouw Olga verlieten Amsterdam in 1913. Hij was toe aan een nieuwe uitdaging en wilde zich specialiseren in de reconstructieve chirurgie. Zowel bij mensen met aangeboren gelaatsafwijkingen als bij de – vaak juist in het gelaat – zwaar verminkte slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog. Hij volgde zijn specialisaties in Utrecht, Rotterdam en Parijs. In 1915 werd hij chirurg aan het front in Moravië. Zijn eerste operatie – het verwijderen van een kogel uit een hoofd van een soldaat – was zo succesvol dat Esser tot hoofdchirurg werd aangesteld. In 1916 kreeg hij in Wenen de verantwoordelijkheid voor alle plastische gevallen. Van 1917 tot 1924 had hij een privé-kliniek in Berlijn. Esser verrichtte baanbrekende operaties en had internationaal grote faam. Bekend zijn de Esser ‘inlays’ en ‘biologische lappen’. Zijn laatste jaren bracht Esser in isolement door. Hij overleed in 1946 in de VS. Meer dan 100 waardevolle publicaties over plastische chirurgie heeft hij nagelaten. Esser wordt beschouwd als de grondlegger van de plastische chirurgie.
Chirurgische Vrijstaat
Esser had als droom het realiseren van een onafhankelijke chirurgische vrijstaat waar plastische chirurgie voor iedereen beschikbaar zou zijn. Een staat met een eigen staatsvorm, waar iedereen terecht kon, ongeacht geloof, afkomst of ras. Daartoe reisde hij vrijwel onafgebroken heel Europa door en kreeg hij steunbetuigingen van onafzienbare reeks invloedrijke personen, zoals Mussolini, Franco, Salazar, Koningin Wilhelmina en Koning George van Griekenland. Die vrijstaat was bijna een feit geworden toen Esser in 1937 een Grieks eiland ter beschikking werd gesteld. Door eigen toedoen werd de droom echter geen werkelijkheid daar Esser totale onafhankelijkheid eiste en niet toestond dat er twee Grieks politieagenten op het eiland werden gestationeerd voor de openbare orde.
Esser als verzamelaar
In zijn Amsterdamse periode als arts (1905-1913) bracht Esser meer dan 800 kunstwerken bij elkaar. Onder zijn patiënten telde hij mensen als Sluijters en Breitner, die hem zo weer introduceerden bij andere kunstenaars. Hij ontmoette ze op kunstenaarssociëteit Arti et Amicitiae en in zijn souterrain aan de Willemsparkweg waar hij wekelijks een ontvangst organiseerde. Esser kocht direct bij de kunstenaars. Juist het ‘uit de eerste hand’ verzamelen en zijn keuze voor jonge, nog onbekende kunstenaars typeerden hem als vooruitstrevend verzamelaar. Vanaf 1907 richtte hij zich op de nieuwe in die tijd ‘ultra-moderne’ kunstenaars als Jan Sluijters, Leo Gestel, Piet Mondriaan en Piet van der Hem. In die periode werd hun werk regelmatig afgekraakt door de pers en geweigerd voor tentoonstellingen. Esser steunde ze niet alleen, maar zorgde ook voor naamsbekendheid. Hij wordt beschouwd als de eerste serieuze Mondriaan-verzamelaar.
Deze destijds door Esser verzamelde collectie is nu dus te zien in het Singermuseum in Laren. Daarnaast zijn er nog wat algemene zaken rond de persoon van Jan Esser. Op schaakgebied valt er verder, naast de bovengetoonde foto, niet zo heel veel te bewonderen. Wel is er een schaaksimultaan met Hans Böhm (zie onder.)
Documentaire
Bij de tentoonstelling hoort nog de documentaire “IK WIL KONING ZIJN, De onstuitbare verzamelaar J.F.S. Esser, over zijn leven, werk en kunst.” De documentaire werd uitgezonden op 11 december en zal worden herhaald op 28 januari om 16.30 uur. De film is tevens te zien tijdens de tentoonstelling in het Singermuseum in Laren. In de film worden de persoon, leven en collectie van Esser belicht. Aan het woord komen diverse personen, waaronder schaakgrootmeester en columnist Hans Ree.
Overige activiteiten
– 18 februari 2006 13.30 – 16.00 uur
Schaaksimultaan met Hans Böhm Schaken in het museum! – Introductie Esser-tentoonstelling 29 dec, 19 en 26 jan, 16 en 23 feb, 23 en 30 maart, 20 en 27 april 12.15 uur – Lezing over de verzamelaar Esser 13 maart 2006 20.15 uur
