Tag: schilderij

Tentoonstelling ‘Art She Crafted’ In Wereldmuseum Rotterdam

In het Wereld-museum Rotterdam is van 16 januari t/m 27 september 2026 de tentoonstelling ‘Art She Crafted’ te zien.

Doel van de tentoonstelling is om te laten zien hoe vrouwen overal ter wereld, van de oudheid tot nu, een onmisbare rol speelden in kunst en cultuur, als makers, opdrachtgevers, verzamelaars, donateurs en vernieuwers. Gastcurator Rajae El Mouhandiz selecteerde daartoe tientallen verhalen uit verschillende tijdperken: van schilderijen en manuscripten tot textiel, mode, design, fotografie en installaties. Ze laat zien hoe vrouwen overal ter wereld – ondanks dat hun namen vaak ontbreken in de officiële kunstgeschiedenis – een belangrijke rol speelden in die kunstgeschiedenis. Onderdeel van de tentoongestelde voorwerpen is ook een groot ‘mode-bewust’ schaakspel van stof (afbeelding) dat centraal in één van de tentoonstellingszalen staat.

De tentoonstelling kent 2 schaakitems:

Ten eerste is er aandacht – met name middels een filmpje – voor de schilderes Sofonisba Anquissola. ( zie ook de eerdere tentoonstelling in het Rijksmuseum Twente in Enschede )

En er is een schaakspel van de Marokaans / Franse kunstenares Sophia Kacimi uit 1991 met de titel ‘Zoubida: Play on Craft”

De naam Zoubida is een traditionele Arabische meisjesnaam en is historisch gezien bekend als de naam van de vrouw van Haroen ar-Rashid (de bekende kalief uit de sprookjes van Duizend-en-een-nacht). De naam is vooral populair in Noord-Afrikaanse en Franse gemeenschappen. De naam ‘Zoubida’ betekent vertaald naar het Nederlands ‘de beste’, het beste’, ‘elite’ of ‘crème de la crème’. Het verwijst ook vaak naar ultieme schoonheid of deugdzaamheid.

Met de schaakbordinstallatie, gemaakt door ambachtslieden uit Fez en Rabat en gemaakt van jacquard meubelstoffen geïnspireerd op de Tarz el Fassi-borduurkunst uit Fez,
Hiermee wil Sophia Kacimi (aldus de begeleidende tekst):
“dit schaakspel verheffen tot een metafoor voor culturele dialoog en strategie. Elk onderdeel wordt gedragen door het collectieve werk van de ambachtslieden uit Fez en Rabat. Het werk functioneert aldus daarmee als kunstobjecten en als levend archief van bedreigde traditionele ambachten en herwaardeert het Marokkaanse erfgoed binnen een internationale context.
Geworteld in een tijdloos spel dat bekend is in verschillende culturen nodigt Sophia Kacimi ons uit om te spelen in haar kleurrijke wereld: Zoubida.”

Vergelijkbare schaakspellen van Sophia Kacimi hebben al in andere grote musea gestaan, bijvoorbeeld in het Victoria & Albert Museum in Londen. Zie bijvoorbeeld bijgaande link : A CHESS BY ZOUBIDA

Wel een raadseltje: bij de opening van de tentoonstelling stond er nog een compleet schaakspel. Ik bezocht de tentoonstelling begin juni en toen bleek de helft van het schaakspel verdwenen te zijn. Waarom de helft van het schaakspel inmiddels verdwenen is, is mij echter een raadsel.

Wereldmuseum Rotterdam, adres Willemskade 25 Rotterdam.
Dinsdag t/m vrijdag 10.00 tot 17.00 uur, zaterdag en zondag 11.00 tot 17.00 uur. Tijdens de schoolvakanties en op feestdagen is het museum ook op maandag geopend

En na afloop zou je aan de Willemskade – vrijwel voor de deur van het museum – ook nog een potje schaak met uitzicht op de Maas kunnen spelen:

10/06/2026
Tentoonstelling ‘Binnen kijken bij Matthijs Röling’ in Museum Wierdenland in Ezinge

Van 17 december 2022 t/m 4 juni 2023 is in museum Wierdenland in Ezinge
De tentoonstelling ‘Binnen kijken bij Matthijs Röling’ te zien.

Al meer dan vijftig jaar woont Matthijs Röling, geboren op 3 maart 1943 in Oostkapelle, nu in een monumentale boerderij die in Ezinge op een steenworp afstand van Museum Wierdenland staat. Het is de aanleiding om zijn tachtigste verjaardag middels een grote jubileumtentoonstelling in dat museum te vieren. Die tentoonstelling is in nauw overleg met Matthijs Röling en zijn familie tot stand gekomen en heeft als thema ‘binnen’. Binnen dat thema worden schilderijen van de hand van Matthijs Röling getoond. Die schilderijen met onder meer interieurs, stillevens en portretten geven tezamen een kijkje bij Matthijs Röling binnen.

Behalve veel schilderijen is er ook aandacht voor het interieur van de boerderij in Ezinge, waarin Röling al meer dan 50 jaar woont en waarin hij ook diverse muurschilderingen maakte. Door zijn hele huis heen heeft Röling muurschilderingen gemaakt. Hoogtepunten zijn voor hem die in
zijn atelier, keuken en serre. Speciaal voor deze tentoonstelling fotografeerde Mischa Keijser het interieur van de monumentale boerderij. Een selectie van deze foto’s is in de tentoonstelling te zien.

De kunstenaar Matthijs Röling volgde in zijn jeugd lessen aan de Haagse Academie voor Beeldende Kunsten en aan de Rijksacademie te Amsterdam. Beide opleidingen maakte hij niet af; hij zocht liever zijn eigen weg. En in een tijd dat velen abstract gingen werken, bleef Röling juist bewust op het figuratieve pad. Hij ontwikkelde een geheel eigen stijl, waarbij hij zich door de Italiaanse Renaissance liet inspireren.

De artistieke doorbraak van Matthijs Röling kwam in 1976 met een serie stillevens ‘de Vier Jaargetijden’, ook wel de ‘kastjes’ genoemd.

In vier schilderijen, zoekplaatjes met veel oog voor detail en vol met symboliek beeldt Matthijs Röling hierin de vier jaargetijden, Lente, Zomer, Herfst en Winter uit.

In het kastje ‘Zomer’ zien we onder andere een schaakbord, een wereldbol, een aantal potten, fruit op een bord, een ansichtkaart en nog veel meer. Aan de fleurigheid kun je zien dat het zomer is. Röling gebruikte warme, zonnige kleuren en vrolijkheid. Rood daarom erg aanwezige kleur en alle tinten worden gebruikt wat een rustgevend maar toch levendig gevoel geeft. Ook blauw komt erg terug in dit schilderij. Naast de wereldbol kom je over het hele doek kleine blauwe vakjes tegen zoals in de tegels, de papieren hangers en de geometrische figuren. Het geeft een wat onwerkelijk gevoel doordat de kleuren net iets warmer zijn als in het echt. De Vier Jaargetijden zijn uiteraard te zien bij de tentoonstelling in museum Wierdenland.

Matthijs Röling schilderde bovenstaand werk, olieverf op doek, in 1978. In alle eenvoud is er een schaakbord te zien, waarop een (lege) beker en twee schaaltjes, respectievelijk gevuld met pruimen en met eieren.

Verdere landelijke bekendheid en waardering kreeg Matthijs Röling met zijn monumentale wandschilderingen die hij met Wout Muller maakte. Begin jaren tachtig werd hij samen met Wout Muller in de gelegenheid gesteld het Nijsinghhuis te Eelde van wandschilderingen te voorzien. Hierna volgde andere opdrachten vergelijkbare opdrachten in met name Noord-Nederland.

en ander schaakschilderij dat op de tentoonstelling te zien is, is het bekende schilderij ‘Pruimen en eieren’ Het oeuvre van Matthijs Röling omvat inmiddels een periode van zo’n 35 jaar en vertoont ondanks een verandering in stijl grote consistentie. De thema’s in Rölings werk zijn veelomvattend: stillevens, interieurs, portretten, naakten, landschappen en mythologische voorstellingen. Maar als één van de weinigen nam hij het in de jaren zeventig openlijk op voor de figuratieve schilderkunst. ‘Dat alleenzaligmakende van de moderne kunst stond mij verschrikkelijk tegen. Ik ben een conservatief in die zin dat ik vind dat je het goede moet behouden.

Niet zozeer het object zelf, maar de wijze waarop het geschilderd is, is voor Matthijs Röling van belang. De stofuitdrukking, lichtval en kleuren zijn de werkelijke reden om te schilderen. Zijn jeugd, het dagelijks leven en de klassieke oudheid zijn zijn inspiratiebronnen.

De kunstenaar ontkent niet dat zijn schilderijen soms een vlucht zijn uit de dagelijkse realiteit. ‘Ik heb niet veel pretenties of boodschappen aan de wereld. Ik ben een escapist die naar elders verlangt, naar rust en genot; weg van deze rotwereld waar ik veel van houd.’ Als schilder en als voormalig docent aan de Academie Minerva te Groningen heeft Röling grote kennis van en belangstelling voor de kunstgeschiedenis.

In een door het museum Wierdenland eerder uitgegeven catalogus ‘Tuin in Ezinge’ (te koop in de museumwinkel voor 20 Euro), zijn ook beide onderstaande schilderijen uit respectievelijk 1969 en 1985 te vinden (De laatste slechts een detail, begreep ik.) Of deze beide werken ook op de tentoonstelling te zien zijn is mij op dit moment onbekend.

Tijdens de tentoonstelling ‘Binnen kijken bij Matthijs Röling’ kunnen de bezoekers in de filmzaal een documentaire bekijken die in 2018 van de kunstenaar is gemaakt. De film duurt 50 minuten. Hij wordt elke dag om 13.45 en om 15.45 getoond.

Museum Wierdenland, Van Swinderenweg 10, 9891 AD Ezinge

Geopend:
november t/m maart: dinsdag t/m zondag, 13-17 uur.
april t/m oktober: dinsdag t/m zondag, 11-17 uur.

01/04/2023
Schaakschilderij in het Rijksmuseum Twente in Enschede
In de schaakkoerier 177 van december 2021 is er ook reeds aandacht besteed aan dit onderwerp omdat het schilderij deel uitmaakte van een tentoonstelling in het Rijksmuseum in Amsterdam.

Omdat het afgelopen 8 maart Wereldvrouwendag was en het schilderij nu onderdeel is van een solo-tentoonstelling, gewijd aan deze Italiaanse renaissance-schilderes in het Rijksmuseum Twente, is het dus toepasselijk om aandacht te besteden aan deze beroemde kunstenares wier meest bekende werk een schaakschilderij is. Haar naam is Sofonisba Anguissola en het schilderij heet Het Schaakspel.

Sofonisba Anguissola werd reeds tijdens haar leven wereldberoemd in heel Europa. Michelangelo sprak zijn lof voor haar uit. Ook schilder Anthony van Dyck verklaarde dat hij van niemand zoveel geleerd had over schilderkunst. Het betreft vooral de levensechte portretten die lijken te ‘ademen’.

Anguissola schilderde dit schilderij in 1555. Het toont drie van haar zusjes en een dienstbode tijdens een niet al te serieuze schaakpartij.

Als u de aan Anguissola gewijde tentoonstelling gaat bekijken, is het wellicht aardig voor u als schaakliefhebber om dat met de volgende niet op de tentoonstelling vermelde schaakreferenties te doen.
- Een van Sofonisba’s leermeesters was Bernardino Campi. Giulio Campi, een halfbroer van Bernardino, maakte in 1530 ook al een schaakschilderij.
- Er wordt in een begeleidende tekst gewag gemaakt van het 16e-eeuwse boek Het boek van de hoveling van Baldasare Castiglione. In dat boek betoogt Castiglione onder meer dat een goede hoveling weliswaar de kunst van het schaken moet beheersen, maar er niet te goed in moet zijn.
- Vermeld wordt dat de Cremonese bisschop Marco Girolamo Vida al vroeg het grote talent van de in Cremona opgegroeide Sofonisba Anguissola ziet. Het is dezelfde Vida van wie in 1527 Scacchia Ludus, een mythologisch gedicht over het ontstaan van het schaakspel, is gepubliceerd.
- Verdraaid, op het schilderij ligt het schaakbord verkeerd gedraaid.
De tentoonstelling loopt tot en met 11 juni 2023.

Voor de verzelaars van schaakpostzegels met kunst heb ik nog even gezocht naar de zegels waar genoemd schilderij wordt afgebeeld.

Liberia 2020

Guinea Bissau 2013

Togo 2014

Mozambique 2013

Guinea Bissau 2007

Het schilderij ‘Een schaakpartij’ hangt normaliter in het Nationaal Museum in Poznan, Polen. Maar nu dus al voor de tweede keer in Nederland. Dit geeft de gelegenheid de details en symboliek eens goed bekijken. Want wat je bijvoorbeeld niet op een postzegel kunt zien, is dat er een inscriptie op de rand van het schaakbord staat.

Die inscriptie luidt: “Sephoniba Anguissola. Virgo. Amilcaris Fila. Ex Vera Efigie Tres Suas Sorores. Et Ancillam Pinxit. MDLV.” Ofwel vertaald naar het Nederlands “Sofonisba Anguissola, maagdelijke dochter van Amilcare, geschilderd naar het leven van drie van haar zusters en hun dienstmaagd in 1555.”

Op het schilderij zijn de meisjes in een weelderige tuin aan het schaken. Anguissola wint een schaak-partij van haar zuster Minerva en hun jongere zuster Europa kijkt lachend toe. Maar ondertussen worden de drie zusters omringd door allerlei symbolen van rijkdom, status, opleiding en kuisheid. Het oosterse tapijt op de tafel toont het bezit van kostbare goederen uit Azië en het Midden-Oosten die alleen rijke families zich konden veroorloven. En het schaakbord waarop ze spelen is een met de hand gemaakt ingelegd bord. En ook de aanwezigheid van schaken zelf is zowel een symbool van rijkdom en adel, alsook een symbool van opleiding. En de drie zusters zelf worden getoond als adellijke vrouwen. Ze zijn gekleed in mooie kleding van fluweel en zijde, bestikt met ingewikkelde borduursels en versierd met allemaal kleine juwelen. Daarbij benadrukt de weergave van parels – een van de duurste materialen in de 16e eeuw – in hun haar nogmaals de status en rijkdom van de familie.
En vergeet niet: de inscriptie benadrukt dat het schilderij naar het leven geschilderd werd en dus een weergave van de werkelijkheid is.

Nog een ander – makkelijk te missen – detail op het schilderij is dat Lucia, de oudste zuster de Dame in haar hand heeft. Dit geeft aan dat zij inmiddels een succesvolle vrouw is. Minerva, de op één na oudste op het schilderij beheerst het spel enigszins maar leert nog steeds. En Europa, de jongste zuster, heeft een pion in haar hand. Zij staat nog aan het begin en begint net; door middel van onderwijs zal zij het (schaakspel) later ook gaan leren.
01/04/2023