Van half december 2025 t/m 8 februari 2026 heeft Museum Belvédère een kleine tentoonstelling met zes bijzondere schaakspellen uit de eigen collectie. Daaronder het hiernaast afgebeelde schaakspel van Vilmos Huszár. Deze Hongaars-Nederlandse kunstenaar was een van de oprichters van de Stijl. De tentoonstelling wordt aangevuld met het van het Max Euwe Centrum geleende schaakbord, waarop Euwe in 1935 wereldkampioen werd.
Bij de tentoonstelling verschijnt een speciale schaakeditie van MB, het tijdschrift van het museum. Dit tijdschrift gaat over de relatie tussen kunst en denksport door de eeuwen heen. Daarnaast is er op zaterdag 20 december het eerste Belvédère Schaaktoernooi, waaraan 13 beeldende kunstenaars en één schrijver deelnemen. In de westvleugel van het museum strijden zij dan – tussen kunst en bezoekers – om de eerste, en wellicht enige, MB-Schaakbokaal.
Museum Belvédère Oranje Nassaulaan 12 Heerenveen-Oranjewoud
De schaakolympiade Dresden 2008 is voorbij. Armenië won bij de heren, Georgië bij de vrouwen. De vele grootmeesters, waaronder bijna de gehele wereldtop, zijn weer uit Dresden verdwenen. Schaakstad Dresden is weer (gewoon) cultuurstad Dresden.
Het Dresden met zijn Frauenkirche, zijn Zwinger, zijn Semperoper, Hofkirche en de Fürstenzug. Het Dresden van de Kurfürsten August de Sterke (Friedrich August I, 1691 -1694) en Friedrich August II (1733-1763), de eerste vanaf 1697 tevens koning van Polen. De Kurfürsten die puissant rijk werden nadat ze rond 1709 de kunst van het porselein maken ontdekten.
Sinds kort is het altes Grünes Gewölbe in het Residenz-slot weer in eren hersteld en daarmee te bezichtigen. Één van de dingen die daarbij te zien is, is het hierbij afgebeelde schaakspel uit barnsteen, “Schachbrett mit Figuren um 1650.” De afbeelding ontleen ik aan een ansichtkaart uit mijn verzameling. Helaas heb ik deze keer geen ansichtkaarten hiervan gezien.
Tijdens de Olympiade waren er ook een aantal speciale schaakevenementen en er waren een aantal tentoonstellingen over schaken. Het meeste daarvan is inmiddels verdwenen. In het ‘Museum für Geschichte der Stadt Dresden’ was er nog slechts een kleine tentoonstelling over onder meer Ströbeck en Borstendorf te zien. Echter niet meer dan wat noodgeld, een beeldje, wat schaaksnuisterijen en wat teksten.
Maar in het Japanische Palast, het museum voor Volkenkunde is nog tot 19 april 2009 de tentoonstelling ‘Das Schach und seine asiatische Verwandten’ te zien. Op deze tentoonstelling in het Japanische Palast voorbeelden van schaakspelen en stukken her en der uit Azië. Verder vooral veel aandacht voor het Indische Chaupad-spel, een ook heden ten dagen nog op een kruisvormig bord van 4 maal 8×3 velden gespeeld spel. Daarnaast aandacht voor allerlei aan het koninklijke schaakspel verwante spelvarianten uit India, China, overig Azië, Siberië en Mongolië.
Op de tentoonstelling probeert Duitsland ook schaakdorp Ströbeck te promoten. Zo is er onder meer een film over Ströbeck, alsmede verschillende schaakobjecten uit Ströbeck. Zeer opvallend vond ik het om het Ströbecker Kurfürstenbrett ook op de tentoonstelling aan te treffen. Dit schaakbord werd in 1651, samen met een set zilveren schaakstukken door Kurfürst Friedrich Wilhelm von Brandenburg aan Ströbeck geschonken. De schaakstukken werden ooit aan de bisschoppen van Halberstadt uitgeleend en kwamen nooit meer terug….
De tentoonstelling in het Japanische Palast is er nog tot 19 april 2009. Bij de tentoonstelling hoort nog een alleraardigst boekje van 60 pagina’s, dat ik zeker kan aanbevelen.
In het Duitse Elfenbeinmuseum in Erbach (tussen Darmstadt en Mannheim) is er van 21 april tot 19 september 2007 een tentoonstelling van bijzondere schaakspelen uit de collectie van Dr. Thomas Thomsen te zien. Dit alles onder de titel “Stille Schlachten.” De naam van de tentoonstelling “Stille Schlachten” is moeilijk letterlijk te vertalen (“stille veldslagen?”) Doch deze titel slaat enerzijds op de gebruikelijke voorstelling van het schaakspel als een militair spel, een oorlogsspel.
En het slaat anderzijds terug op de verschillende historische veldslagen die middels de diverse in de tentoonstelling aanwezige schaakspelen uitgebeeld worden. Zo is er een schaakspel met de antieke Grieken van Pericles tegen het Perzische leger van Koning Xerxes I, een schaakspel met de Kruisridders tegen de Saracenen, de Indiërs tegen de koloniale troepen en Napoleon tegen de Pruisische Keizer Frederik Wilhelm III. Ja zelfs is er een schaakspel van Winston Churchill tegen Adolf Hitler te zien.
Te zien zijn in totaal 70 schaakspelen uit zeer verschillende landen en uit tijdperken. Zo zijn er kostbare oude schaakstukken uit Perzië, Syrië en Egypte alsmede schaakstukken uit de vroege middeleeuwen te zien. Daarnaast zijn er fraaie stukjes kunstnijverheid zowel uit Europa, maar ook uit landen als India, China en Japan. Verder zijn er nog fraaie staaltjes van moderne kunst, een schaakspel van Mickey Mouse, alsmede het schaakspel dat door de acteurs uit de film „Ruimteschip Enterprise“ als tijdverdrijf gebruikt is.
Het materiaal waaruit de verschillende schaakspelen gemaakt zijn, is uiteraard voor een belangrijk deel ivoor. Maar ook zijn er schaakspelen gemaakt van hout, metaal, barnsteen, glas. En zelfs een schaakspel gemaakt van schelpen is op de tentoonstelling te bewonderen.
Naast de getoonde schaakspelen is er aandacht voor de geschiedenis van het ontstaan van het schaakspel, alsmede voor de ontwikkeling van het schaakspel door de eeuwen heen.
En er is aandacht voor de techniek van het maken van schaakspelen (van ivoor), voor schaken in de kunst, schaken in de literatuur, schaken in de schilderkunst, schaken in de psychologie en voor de geschiedenis van het wereldkampioenschap schaken. En tenslotte kan er ook nog een schaakpartijtje tegen de computer gespeeld worden. Maar voor dat laatste hoeft u niet perse naar Erbach af te reizen.
Links: de Kruisridders uit het schaakspel de Kruisridders tegen de Saracenen, ivoor, polychromeer, Frankrijk, 1e helft 19e eeuw. Midden: De Indiërs uit het schaakspel de Indiërs tegen de koloniale troepen, ivoor, rood geschilderd, India, rond 1780. Rechts: „Meesterstuk“-Schaakspel, gemaakt door J.E.F. Leykomm in 1847 ter verkrijgen van de meestertitel bij het gilde van de houtdraaiers, hout, Brambach im Vogtland, 1847.
Niet zo ver over de grens, in de oude Cuesterey (Kosterij) in Essen-Borbeck wordt op dit moment een schaaktentoonstelling gehouden. Deze tentoonstelling bestaat uit onder meer 100 schaakspelen, stammende uit circa 30 land en en beslaat in totaal meer dan 3.000 schaakstukken. Al dit moois komt uit de verzameling van de in Essen-Borbeck wonende schaakverzamelaar Karl Heinz Podzielny, bij ons ook bekend als vice-voorzitter van de Duitse Motiefgroep Schaken, de GSM.
Pronkstuk op de tentoonstelling is het waardevolle schaakspel “De Bruiloft van de Maharadja.” Bij dit spel is de Maharadja, de Indische vorst, de Koning, welke omgeven is door een bonte pracht van kunstvol gesneden olifanten, kamelen en andere figuren.
Rijk versiert zijn ook de schaakstukken uit Indochina, welke Boeddha, tempels en slangenbezweerders voorstellen. Uit Afrika is er een schaakspel uit Namibië, met Giraffen en Antilopen en een schaakspel uit Egypte gemaakt uit kamelenbotten. Verder een schaakspel Azteken uit Mexico, welke vervaardigd is uit onyx. Uit Midden-Amerika komt een schaakspel uit Nicaragua, en uit Zuid-Amerika kommen de Colombiaanse Torero’s en Boliviaanse Indianen. Verder zijn er Eskimo’s, iglo’s en eisberen uit Noord-Amerika Matrjoschkas uit Rusland en Flamingodanser uit Spanje te zien.
De tentoonstelling is verder een Cultuurhistorische reis in het verleden met soldaten uit alle tijden, zoals kruisridder, Romeinen en Germanen. Verder zijn er een aantal schaakspelen die Duitse soldaten uit de beide wereldoorlogen in gevangenschap hebben vervaardigd. Jongere bezoekers zullen vooral de modernere figuren, zoals Fred Flinstone, Darth Vader en Asterix en Obelix kunnen waarderen. Maar daarnaast zijn er ook spelen met hobbelpaarden (uit porselein), stoomlocomotieven, Harlekijntjes en teddyberen, en uit het waterrijk zeemeerminnen, zeepaardjes en Neptunus himself. En voor de meer volwassen bezoekers zijn er de schaakborden met drankglaasjes, parfumflesjes en vingerhoedjes. Verder zijn er de meest vreemdsoortige materialen te bewonderen.
Naast houten schaakfiguren, teruggaande tot het begin van de18e eeuw, zijn er schaakspelen uit elfenbeen, glas, messing, speksteen, hoefnagels, schroeven en zelfs een spel uit rendierhoorn.
Het kleinste schaakspel is slechts 5×5 centimeter groot, het zwaarste schaakspel weegt maar liefst 30 pond.
Naast de schaakspelen is een verder blikvanger in de oude Cuesterey is de postzegelverzameling van Karl Heinz Podzielny, welke het afwisselingsrijke Schaakgeschiedenis van ongeveer de laatste 200 jaar illustreert. En de tentoonstelling wordt gecompleteerd met een selectie van de meest verschillende zaken rondom het thema schaken. Daarbij onder meer 50 foto’s, diverse schaakboeken, sierspelden, vaantjes, alsmede gebruiksvoorwerpen zoals paraplu’s, T-shirts en kopjes.
Als toegift wordt bij de tentoonstelling op diverse dagen een zelfgebakken schaakkoek geserveerd. Verder zijn er in Essen-Borbeck op sommige dagen ook nog een aantal andere activiteiten, zoals een simultaantoernooi, een schaakcursus, een aantal lezingen over schaakliteratuur, de mogelijkheid om zelf schaakstukken te maken en men kan een kijkje nemen bij de Schaakkampioenschap van de Stad Essen.
Tentoonstellingsgegevens:
Tentoonstelling van 20 November 2005 t/m 6 Januari 2006, Museum Alte Cuesterey, Weidkamp 10, Essen-Borbeck. Openingstijden: 15.00 tot 19.00 en op afspraak Gesloten op maandagen en op 24. en 25. December, Oudejaarsdag en Nieuwjaarsdag. Op 2e Kerstdag geopend.
Programma overige schaakactiviteiten:
Zaterdag 19.11. 17 uur Opening van de tentoonstelling door Dr. Detlef Wiegand, Voorzitter Briefmarken-Sammlervereins Posthorn Essen-Borbeck e.v.
Vrijdag 25.11. 17 uur Schaak-beginnerslessen onder leiding van Siegfried Kipper
Zondag 27.11. vanaf 11 uur Borbecker Kerstmarkt op de Borbecker Platz en in de oude Cuesterey
Vrijdag 02.12. 17 uur Schaak-beginnerslessen onder leiding van Siegfried Kipper
Zaterdag 03.12. 19 uur Lezing “Literaire Schaak-zetten” Franz Josef Gründges leest voor uit werken van von Zweig, Dürrenmatt, Nabokov, Lessing e.a.
Woensdag – Vrijdag 07.-09.12. vanaf 19 uur en Zaterdag 10.12. vanaf 15 uur Schaakkampioenschap van de Stad Essen
Woensdag – Vrijdag 15.-16.12. vanaf 19 uur en Zaterdag 17.12. vanaf 15 uur Schaakkampioenschap van de Stad Essen
Woensdag 28.12. 16 uur Simultaantoernooi met Internationaal Schaakgrootmeester Vlastimil Hort. (Geen deelnamekosten, wegens begrensde deelnemersaantallen aanmelding vooraf op telefoon: 0201/672543 of per E-mail aan siggi.kipper@t-online.de
Donderdag 29.12. 14 uur Hobbycursus “Zelf schaakstukken maken” onder leiding van Hannelore Diekmann (wegens begrensde deelnemersaantallen aanmelding vooraf op telefoon: 0201/36 43 528)
In de twee vitrines in de hal van het gezondheidscentrum, Meerkoetstraat 79 te Krimpen aan den IJssel, is een kleine schaaktentoonstelling ingericht.. Geopend tot 30 december, op werkdagen van 8.00 tot 17.00 uur.
Te zien zijn bulletins met grappige illustraties, plakboeken waarin oude partijen zijn verzameld, zak-schaakspelletjes maar ook een prachtig schaakspel uit Nepal.
Het boekje “Libro de Ajedrez, Dados y Tablas de Alfonso X el Sabio” wordt er te koop aangeboden voor 5 euro.
