Dit jaar viert Amsterdam haar 750-jarig bestaan. Het leidt tot veel extra activiteiten in de stad, waaronder van 7 maart t/m 6 juli de tentoonstelling ‘De geboorte van de stad. Op zoek naar middeleeuws Amsterdam’ in het Stadsarchief Amsterdam. Deze tentoonstelling vertelt aan de hand van archeologische vondsten de oudste geschiedenis van de stad, nog zelfs voor de officiële geboortedatum van de stad, het door graaf Floris V uitgevaardigde tolprivilege van 27 oktober 1275.
In die tentoonstelling stond ook bijgaande schaakstuk, een Paard, gedateerd 1375-1425. “Dit schaakstuk, het paard, is gevonden tussen het afval van wachters van de Sint-Olofpoort, dat daar in de stadsgracht was gegooid, Been, 4 cm hoog.” Bij de tentoonstelling is ook een gelijknamig boek verschenen, waarin het schaakstuk ook is opgenomen.
Oplettende lezers zullen gezien hebben dat de tentoonstelling (6 juli) inmiddels allang is afgelopen. Maar toch is een groot deel van de tentoonstelling – waaronder het schaakpaard – in de tentoonstellingszaal van het museum blijven staan (tot in ieder geval het einde van dit jaar?!)
Gemeente Amsterdam Stadsarchief Adres: Vijzelstraat 32, Amsterdam Dinsdag t/m vrijdag van 10.00-17.00 uur, zaterdag en zondag van 12.00-17.00 uur.
in het Eye filmmuseum is onder de titel ‘Tastbare futiliteit’ een overzichtstentoonstelling over het werk van Guido van der Werve te zien. Guido van der Werve is een in Nederland geboren internationale video-kunstenaar. Zijn films gaan over de nutteloosheid van het bestaan en over nietige mens in grootste overweldigende landschappen, het geheel ondersteund door voor de betreffende film zelf gecomponeerde muziek.
Alle films van Guido van der Werve hebben een nummer en een ondertitel. Zijn bekendste werk van is Nummer Acht, everything gona be alright, gemaakt in 2007, waarin hij zelf stoïcijns over een desolate ijsvlakte loopt, terwijl een gigantische ijsbreker hem op de hielen zit. Deze film is destijds gekocht door aangekocht door het Moma (Museum of Modern Art) in New York.
Voor ons interessant is de film Nummer Twaalf, waarin hij geïnspireerd is door schaken en door piano spelen. Nummer Twaalf bestaat uit drie delen. Het eerste deel speelt zich af in de in de Marshall Chess Club in New York, waar Guido van der Werve op de hiernaast afgebeelde schaakpiano een schaakpartij speelt tegen grootmeester Leonid Yudasin. Dit instrument is door Van der Werve zelf bedacht en geconstrueerd; als je een zet op het schaakbord uitvoert dan treedt er onder de tafel een mechanisme in werking en ontstaat er pianomuziek. De schaakpiano is overigens ook in het Eye filmmuseum aanwezig.
De delen twee en drie van Nummer Twaalf hebben geen schaakinhoud, behalve dan dat de zetten van de partij – die nog steeds doorgaat – rechts onder in beeld worden weergegeven. De door groot-meester Yudasin gecomponeerd door eindigt uiteindelijk in een remise. Dit in een – op verzoek van Guido van de Werve – briljante patstelling.
Van der Werve gaf destijds (in 2009) een toelichting waarom het schaakspel een hoofdrol in Nummer twaalf had gekregen: “Hij laat de nietigheid van de mens zien tegenover de oneindigheid van de wereld om hem heen. Dit wordt geïllustreerd in het eerste deel door het immense aantal verschillende schaakpartijen dat mogelijk is.” In deel 2 en deel 3 buigt Van der Werve zich over andere oneindigheidsvraagstukken: het schier oneindige aantal sterren en het stemmen van een piano. De beelden zijn geschoten op Mount St. Helens en ergens op de St. Andreas breuklijn. De motivatie om voor een drieluik te kiezen zit daarbij in een analogie met de drie fasen van een schaakpartij: opening, middenspel en eindspel.
In 2009 was deze film Nummer twaalf reeds onderdeel van een tentoonstelling onder de titel Minor Pieces (“lichte stukken”) in de Hallen in Haarlem. In die tentoonstelling die destijds ook door een aantal leden van de Motiefgroep – waaronder mijzelf – bezocht is werden toen de films Nummer twaalf, Nummer zes, Nummer vier en de schaakpiano uit het oeuvre van Guido ter Werve vertoond.
Momenteel is Van der Werve bezig met een nieuwe film, Nummer achttien. Het idee ontstond nadat hij een ernstig verkeersongeluk kreeg. De film is sterk autobiografisch en gaat onder meer over zijn zware revalidatieproces. Een deel van de nieuwe film is in de tentoonstelling te zien.
Bij deze tentoonstelling verschijnt ook een boek. In dit boek worden alle werken van Guido van der Werve beschreven en in beeld gebracht. Daarbij benaderen de diverse auteurs het werk van Guido van der Werve vanuit verschillende perspectieven. En naast een interview en een literaire bijdrage bevat het boek tevens een essays over schaken en over de rol van muziek. De prijs is € 29.95
De tentoonstelling is nog te zien tot en met 29 mei 2022.
Op 18 januari werd Nederland geteisterd door zeer zware stormen. Vanwege de zeer zware windstoten kondigde het KNMI Code Rood af.
Deel dak weggeblazen
Rond 10.30 uur woei een deel van de dakconstructie van Science Park-gebouw 904 af. Daarbij vielen geen gewonden. Een deel van het dak van het Science Park 904 in Amsterdam Oost kwam die ochtend los en waaide op het Openluchtschaakspel voor het gebouw.
De Universiteit van Amsterdam riep alle studenten en medewerkers op binnen te blijven Ondanks de zware storm buiten werd het gebouw vervolgens zonder problemen geëvacueerd. Vanaf 15 uur konden medewerkers onder begeleiding hun eigendommen in het pand ophalen. Zodra de wind het toelaat begon men met het maken van een tijdelijke dakconstructie van platen, balken en zeil. De volgende dag kon het gebouw met de tijdelijke dakconstructie weer geopend worden.
Het Rijksmuseum in Amsterdam heeft de nodige schaakspelen in collectie. daaronder de beroemde pion (mogelijk ook loper) van de Nederlandse schilder Adriaen van der Werff (1659-1722) en ook het nazi-schaakspel welke vermoedelijk in 1941 door SS-leider Heinrich Himmler aan Anton Mussert (leider van de NSB) geschonken werd. En in 2014 was het Rijksmuseum de eerste buitenlocatie van het Tata Steel Chess Tournament. De grootmeesters van de Masters speelden toen een ronde in het auditorium van het Rijksmuseum.
En sinds dit jaar heeft het Rijksmuseum ook een openlucht schaakspel. Het schaakbord is aangelegd ter gelegenheid van de hernieuwde opening van de tuinen van het Rijksmuseum en werd op donderdag 16 april 2015 in gebruik genomen. Directeur Wim Pijbes van het Rijksmuseum deed zelf de eerste zet op het nieuwe schaakbord in een partij tegen een twintigtal kinderen van de Schaakschool Indische Buurt, JP Coenschool en Flevoparkschool. Uiteindelijk wonnen de kinderen de partij en werd de directeur mat gezet. Daarna was er nog tijd over en ging het hele gezelschap de Nachtwacht bekijken.
Misschien zou je op een dergelijke locatie, wat betere stukken verwachten dan de huidige eenvoudige plastic stukken. Maar daartegenover ligt dit schaakspel werkelijk op een schitterende (fotogenieke) locatie in de tuinen achter de Philipsvleugel van het Rijksmuseum.
Het schaakspel ligt omringd door bloemperken en antieke beelden in de tuinen van het Rijksmuseum. Dit met aan de ene kant zien we de Philipsvleugel van het Rijksmuseum en aan de andere kant de voormalige Herepoort (1621) uit Groningen.
Eduard Douwes Dekker werd op 2 maart 1820 geboren op de bovenste verdieping van een klein huisje in de Korsjespoortsteeg te Amsterdam. Zijn vader was scheepskapitein en in 1838 reisde Eduard aan boord van het schip waar zijn vader het commando over voerde naar Nederlands-Indië, Aldaar trad Eduard Douwes Dekker in dienst van het Nederlands Bestuur. In de daaropvolgende jaren maakte hij gestaag promotie als bestuursambtenaar. Eind 1855 werd Eduard Douwes Dekker benoemd tot assistent-resident van Lebak op Java. In Lebak werd hij geconfronteerd met ernstig machtsmisbruik door de plaatselijke Indische hoofden. In 1856 verzocht hij om eervol ontslag, nadat zijn aanklacht tegen de regent van het district Lebak door het Nederlands-Indische bestuur was afgewezen. Tevergeefs trachtte hij op Java emplooi te vinden, onder meer op de plantage van zijn broer Jan jaar daarop keerde hij definitief terug naar Europa. In 1859 schrijft hij onder het pseudoniem Multatuli (ik heb veel (leed) gedragen) de “Max Havelaar, of De koffij-veiling der Nederlandsche Handel-Maatschappij”, één van de beroemdste boeken uit de Nederlandse literatuur.
Minder bekend is dat Eduard Douwes Dekker ook een verwoed schaakspeler en correspondentieschaker was. Daarvan zijn nog diverse partijen bekend, waaronder een gewonnen correspondentiepartij tegen Prof. van der Linde (de redacteur van de Schaakwerld.)
En de laatste geschreven boodschap die van deze grote schrijver bekend is, is een briefkaart gestempeld op 14 februari 1887, 5 dagen voor zijn dood, met daarop zijn zet in een correspondentiepartij met de heer A. Gorter te Hamburg: 2. … Pb8-c6
Thans huisvest het geboortehuis in de Korsjespoortsteeg in Amsterdam het Multatuli-museum. Een leuk klein museum in het centrum van Amsterdam gerund door het Multatuli Genootschap dat in 1910 werd opgericht om het werk en de ideeën van Multatuli in de belangstelling te houden. “In het museum vindt u Multatuli zijn belangrijkste meubels, gebruiksvoorwerpen en zijn boeken. Zijn bureau met zijn handschrift, zijn persoonlijke bibliotheek in een fraaie vitrinekast, zijn globe, zijn reiskoffertje en de rode chaise longue, de beroemde sofa waarop hij stierf. Er hangen familieportretten en gravures. Het is alsof de schrijver elk moment kan binnenlopen om de pen weer op te nemen. Regelmatig wordt er een nieuwe tentoonstelling ingericht.”
Onlangs bezocht ik het Multatuli-museum, dit mede omdat ik gehoord had, dat het schaakspel van Multatuli daar tentoongesteld zou zijn. Dat viel echter een beetje tegen; geen schaakspel te zien. Dus vertelde ik de meer dan enthousiaste gids dat ik verwacht had het schaakspel van Multatuli te zullen zien. Die ging met mij mee naar boven, maar inderdaad geen schaakspel. Dus zocht hij het schaakspel in de kelder voor mij op. Hij verontschuldigde zich ook nog voor het feit dat hij het bord niet zo gauw kon vinden, en gaf mij het schaakspel in handen.
Het jaar 2013 staat in het teken van de bijzondere relatie tussen Nederland en Rusland; het Rusland-jaar. Onder andere hebben Nederland en Rusland een bijzondere band met elkaar omdat Tsaar Peter de Grote (1672-1725) in 1697 een uitgebreide studiereis – incognito onder zijn schuilnaam Pjotr Michajlov – naar het door hem bewonderde Nederland ondernam. Hier leerde hij de kneepjes van het scheepsbouwen en deed hij een grote hoeveelheid andere wetenschappelijke kennis op, van geneeskunde tot schilderkunst. Later terug in Rusland moderniseerde Peter de Grote Rusland naar Westers voorbeeld. Peter hervormde het leger, de kerk, handel, nijverheid, onderwijs en volksgezondheid en versterkte Rusland tot een Europese grootmacht. En hij verliet de oude hoofdstad Moskou en stichtte een nieuwe hoofdstad Sint Petersburg.
De band tussen Nederland en Rusland werden in 2009 verstevigd door de opening van de Hermitage Amsterdam, een satellietmuseum van de Hermitage in Sint. Petersburg. En in het Ruslandjaar 2013 is er in de Hermitage Amsterdam een tentoonstelling onder de titel “Peter de Grote, een bevlogen tsaar.’ De tentoonstelling duurt van 9 maart tot 13 september 2013
De hele vaderlandse pers heeft het er al weken over. En uiteraard kan de Motiefgroep Schaken dan ook niet achterblijven. Op 13 april opent– na een sluiting van zo’n 10 jaar – het Rijksmuseum in Amsterdam haar deuren voor het publiek. Natuurlijk was er al die tijd wel de noordvleugel van het museum geopend en was de nachtwacht te zien, maar nu is het vernieuwde Rijksmuseum dan eindelijk weer in zijn totaliteit te bezoeken.
Het Rijksmuseum bezit – net als veel grote museum – de nodige zaken op schaakgebied. Maar omdat een museum altijd veel meer objecten heeft dan ruimte worden de meeste van deze zaken zelden tentoongesteld. Het rijksmuseum bezit bijvoorbeeld het oudste complete schaakspel in Nederland (16e eeuw). Zie de afbeelding hiernaast.
Het Rijksmuseum bezit ook het tot de verbeelding sprekende schaakstuk van Adriaen van der Werff (17e eeuw)Zie de afbeelding links.
En er is een ivoren schaakspel uit circa 1850 en zo zijn er nog wel een paar zaken te noemen. Welke van deze objecten zullen straks vanaf 13 april tentoongesteld worden? Wij weten het niet en het is dus aan eenieder om zelf te gaan kijken!
Wat we wel weten – uit de berichten van de afgelopen weken – is dat er op de afdeling vaderlandse geschiedenis een schaakspel te zien zal zijn. Hier wordt het verhaal van de vaderlandse geschiedenis aan de hand van objecten verteld. En voor de 2e Wereld-oorlog zijn dat precies 2 objecten; een (concentratie) kampjas als symbool voor de slachtof-fers van het Naziregime en een schaak-spel als symbool voor de agressie van het Naziregime. De schaakstukken op het bord representeren alle landen die de Nazi’s in 1939-1940 zijn binnengevallen, te beginnen met Polen en met als laatste Engeland. En in de rand van het schaakspel valt te lezen: Polen … .. Engeland usw (und so weiter) – 1939 Schaakmat – 1940 Schachmatt.
Deze schaakdans (chess dance) van levende schaakstukken die dansen op een schaakbord van 7,5 bij 7,5 meter wordt opgevoerd door 25 kinderen in de leeftijd van 7 tot 20 jaar. Deze kinderen komen uit Bystre, een zusterstad van Wijk aan Zee, een plaats in Oost Bohemen in Tsjechië.
De schaakdans begint om 11.00 uur en duurt 25 minuten.
“De dansvoorstelling “Chess” is een expressieve muzikale collage die 25 minuten duurt en vorm geeft aan wat er op het schaakbord gebeurt. De schrijvers proberen de spelregels van het schaakspel aan te houden maar de muziek zet soms ook meer schaakstukken in beweging en daarmee wordt het dramatische in de dansstrijd beklemtoond. Zoals verwacht mag worden zegeviert het goede..”
De schaakdans wordt ook opgevoerd (op vrijdag 1 juni) bij de Tsjechische ambassade in Den Haag, alsmede (op zondag 3 juni) op de dorpsweide in Wijk aan zee.
Andere activiteiten bij het Max Euwe Centrum: – 11 mei Opening tentoonstelling Curaçao 1962
– 12 mei Schaakboekenmarkt 11.00 -14.00 uur – 30 juni Jaarlijkse pleinfestival op het Max Euweplein
