In het Wereld-museum Rotterdam is van 16 januari t/m 27 september 2026 de tentoonstelling ‘Art She Crafted’ te zien.
Doel van de tentoonstelling is om te laten zien hoe vrouwen overal ter wereld, van de oudheid tot nu, een onmisbare rol speelden in kunst en cultuur, als makers, opdrachtgevers, verzamelaars, donateurs en vernieuwers. Gastcurator Rajae El Mouhandiz selecteerde daartoe tientallen verhalen uit verschillende tijdperken: van schilderijen en manuscripten tot textiel, mode, design, fotografie en installaties. Ze laat zien hoe vrouwen overal ter wereld – ondanks dat hun namen vaak ontbreken in de officiële kunstgeschiedenis – een belangrijke rol speelden in die kunstgeschiedenis. Onderdeel van de tentoongestelde voorwerpen is ook een groot ‘mode-bewust’ schaakspel van stof (afbeelding) dat centraal in één van de tentoonstellingszalen staat.
En er is een schaakspel van de Marokaans / Franse kunstenares Sophia Kacimi uit 1991 met de titel ‘Zoubida: Play on Craft”
De naam Zoubida is een traditionele Arabische meisjesnaam en is historisch gezien bekend als de naam van de vrouw van Haroen ar-Rashid (de bekende kalief uit de sprookjes van Duizend-en-een-nacht). De naam is vooral populair in Noord-Afrikaanse en Franse gemeenschappen. De naam ‘Zoubida’ betekent vertaald naar het Nederlands ‘de beste’, het beste’, ‘elite’ of ‘crème de la crème’. Het verwijst ook vaak naar ultieme schoonheid of deugdzaamheid.
Met de schaakbordinstallatie, gemaakt door ambachtslieden uit Fez en Rabat en gemaakt van jacquard meubelstoffen geïnspireerd op de Tarz el Fassi-borduurkunst uit Fez, Hiermee wil Sophia Kacimi (aldus de begeleidende tekst): “dit schaakspel verheffen tot een metafoor voor culturele dialoog en strategie. Elk onderdeel wordt gedragen door het collectieve werk van de ambachtslieden uit Fez en Rabat. Het werk functioneert aldus daarmee als kunstobjecten en als levend archief van bedreigde traditionele ambachten en herwaardeert het Marokkaanse erfgoed binnen een internationale context. Geworteld in een tijdloos spel dat bekend is in verschillende culturen nodigt Sophia Kacimi ons uit om te spelen in haar kleurrijke wereld: Zoubida.”
Vergelijkbare schaakspellen van Sophia Kacimi hebben al in andere grote musea gestaan, bijvoorbeeld in het Victoria & Albert Museum in Londen. Zie bijvoorbeeld bijgaande link : A CHESS BY ZOUBIDA
Wel een raadseltje: bij de opening van de tentoonstelling stond er nog een compleet schaakspel. Ik bezocht de tentoonstelling begin juni en toen bleek de helft van het schaakspel verdwenen te zijn. Waarom de helft van het schaakspel inmiddels verdwenen is, is mij echter een raadsel.
Wereldmuseum Rotterdam, adres Willemskade 25 Rotterdam. Dinsdag t/m vrijdag 10.00 tot 17.00 uur, zaterdag en zondag 11.00 tot 17.00 uur. Tijdens de schoolvakanties en op feestdagen is het museum ook op maandag geopend
En na afloop zou je aan de Willemskade – vrijwel voor de deur van het museum – ook nog een potje schaak met uitzicht op de Maas kunnen spelen:
Op zaterdag 13 juni 2026 wordt in Arnhem van 9.00 tot circa 16.30 het 2e DataBalk Schaakfestival gehouden. Dit gebeurt – net als in 2025 – in Cultureel Centrum Rozet, Kortestraat 16 in Arnhem.
Er kan uiteraard volop geschaakt worden. Zo is er een 9-rondig individueel toernooi (3 minuten + 2 sec) – in 2 groepen (jeugd en algemeen) en een 9-rondig tweetallentoernooi (3 minuten + 2 sec). Er zijn 2 verschillende simultaans namelijk tegen Max Warmerdam en tegen Erwin l’Ami.
Verder kan er nog ‘geschaakt worden tegen de beer.’ Met een veelheid van Meesters en Grootmeester die de rol van de beer zullen vertolken. Maar er zijn ook nevenactiviteiten zoals een Studie-oplostoernooi in twee groepen, de mogelijkheid voor schaakvragen en je partij analyseren met Anne Haast, Tea Lanchava en Willy Hendriks Ook zijn er een aantalinformatiestands, namelijk van CSVN (Computer Schaak Vereniging Nederland), van het Max Euwe Centrum en van ARVES (Alexander Rueb Vereniging voor EindspelStudie)
Verder is er gedurende de dag een uitgebreid lezingenprogramma te bezoeken: 10.00 – 10.50 uur Boekpresentatie ‘Herinneringen van Twee Schaakvrienden’ – Hans Böhm 11.00 – 11.50 uur De stad van de toekomst – Jaap van den Herik (m.m.v. Hans Böhm) 12.00 – 12.50 uur Partijfragmenten Jan Timman – Erwin l’Ami 13.00 – 13.50 uur De geboorte van een compositie – Harold van der Heijden 14.00 – 14.50 uur Blindschaakdemonstratie – Max Warmerdam (m.m.v. Fleur Westerhof) 15.00 – 15.50 uur Geschiedenis van het WK-computerschaak – Jaap van den Herik
De toegang tot het Schaakfestival is gratis en ook deelname aan de diverse activiteiten is gratis. Alleen voor deelname aan de simultaans, de snelschaaktoernooien en het studie-oplostoernooi is het wel noodzakelijk om je vooraf aan te melden. Dat kan bij per mail bij Ruud Wille: ASVschaken@gmail.com
Van 14 maart t/m 7 juni 2026 is in Museum Tabakspeicher in het Duitse Nordhausen de schaaktentoonstelling ‘Schach durch Welten und Zeiten’ te zien. De tentoonstelling bevat met name een groot aantal bruiklenen uit verschillende historische perioden’ uit het (nog altijd gesloten) Schaakmuseum Ströbeck en uit het schaakmuseum Löberitz.
Te zien zijn diverse schaakspelen uit verschillende landen en perioden. Daaronder met name een groot aantal bruiklenen uit verschillende historische perioden’ uit het (nog altijd gesloten) Schaakmuseum Ströbeck en uit het schaakmuseum Löberitz.
Daarnaast bevat de tentoonstelling veel teksten op grote kartonnen borden. Dit begint met het ontstaan van het schaakspel met daarbij de beroemde legende van de graankorrels als beloning voor de uitvinder van het schaakspel, dan over de verspreiding van het schaakspel 1500 jaar geleden in Noord Indië en richt zich in het algemeen ‘diepgaand’ op de geschiedenis van het schaakspel. Ook behandeld worden beroemde citaten over het schaakspel. zoals deze: “het schaakspel is als een zee waarin een mug kan baden en een olifant kan verdrinken.“ Of ‘Schaken overtreft alle andere spellen in dezelfde mate als Chimborazo (berg in Zuid-Amerika) een mestvaalt overtreft.’ Deze laatste uitspraak wordt in de tentoonstelling toegeschreven aan de Duitse filosoof Arthur Schoppenhauer. Verder komen in deze tentoonstelling nog de spelregels en de vraag of het schaakspel sport, spel of kunst is, uitgebreid aan bod.
Centraal in de ruimte staat ook een schaakspel ingericht als de partij tussen Wolfgang Uhlmann en Wolfgang Unzicker, gespeeld op Schaak-olympiade Leipzig 1960, op het eerste bord in de ontmoeting Deutsche Democratrische Republik – Bundesrepublik Deutschland. De partij eindigde na 17 zetten in remise. En toen ik de tentoonstelling verliet stond de slotstelling van deze partij op het bord:
Het museum de Tabakspeicher (de tabaksschuur) werd in 1995 geopend in een oude tabaksschuur in Nordhausen. Het gebouw werd in 1712 gebouwd en diende in de 19e en begin 20e eeuw als opslagplaats voor ruwe tabak. Naast de tijdelijke tentoonstelling over de geschiedenis van het schaakspel, toont het museum op een oppervlakte van meer dan 1000 m2 de lokale geschiedenis van handwerk, handel, industrie alsmede de lokale archeologie.
Gedurende de periode van 14 maart t/m 7 juni zullen ook diverse schaaktoernooien, waaronder snelschaken, simultaanschaak, het Roland Kindertoernooi en meisjes-toernooien door de Schaakclub Nordhausen in en rond het museum Tabakspeicher georganiseerd worden. Bij de opening van de tentoonstelling werd reeds aangegeven, dat het niet onmogelijk is dat de tentoonstelling na 7 juni nog verlengd zal worden.
Opmerking: Vorig jaar, in 2025, was er op vrijdag een uitstapje met de auto naar de op 13 km gelegen middeleeuwse Hanzestad Lemgo. Hanzestad Lemgo staat bekend om om de vele heksenprocessen in de 17e eeuw. Het uitstapje was een hoogtepunt in het programma.
Dit uitstapje wordt in 2026 natuurlijk niet herhaald, maar voor de deelnemers aan de GSM-bijeenkomst van 2026 die er vorig jaar niet bij konden zijn, kan een zelf georganiseerde excursie natuurlijk een goede optie zijn.
Aanpassingen in het programma zijn nog mogelijk. Culturele bijdragen van leden zijn welkom nog steeds gewenst.
Zaterdag of zondag Vertrek en afscheid na gemeenschappelijk ontbijt
Poppenhuizen zijn altijd interessant om nader te bekijken. Zo kennen we het poppenhuis van Lita de Ranitz in het Haags Historisch museum met daarin een alleraardigst schaaktafeltje.
Op bezoek in het Frans Hals museum kwam ik een van de twee poppenhuizen tegen zoals ingericht door Sara Rothé (het andere poppenhuis staat in het Kunstmuseum in Den Haag). In de voorraadkamer, rechtsboven in het poppenhuis, hangt à la de ‘Victory Boogie Woogie’ van Rietveld een schaakbord aan de muur.
Ik heb nog gespeurd naar een doos met schaakstukken maar die niet kunnen ontdekken.
Het eerder genoemde poppenhuis van Sara Rothé in het Kunstmuseum in Den Haag heeft een schaakbord met stukken als poppenhuisvoorwerp. Zie voor een foto het artikel ‘tentoonstelling Erwin Olaf verlengd‘.
Uit de beschrijving bij het poppenhuis
Sara-Ploos van Amstel-Rothé (Amsterdam 1699 – Halfweg 1751) was een rijke dame voor wie dit poppenhuis een dure hobby was. Het poppenhuis werd niet gezien als speelgoed, maar werd gezien als een miniatuur museum. Het geeft een inkijkje in het huis van een zeer rijke familie in de achttiende eeuw. Sara Rothé was getrouwd met de steenrijke koopman Jacob Ploos van Amstel (1695 – 1760) en woonde aan de Keizersgracht in Amsterdam. In de zomer verbleven zij in de buitenplaats ‘Klein-Berkenrode’, vlakbij Haarlem aan Het Spaarne.
In 1743 kocht Sara Rothé drie poppenhuizen op een veiling. Deze waren zo’n 50 jaar eerder gemaakt door een andere rijke dame, Cornelia van der Gon (Haarlem 1644 – Amsterdam 1701). Ze werden omgebouwd tot twee nieuwe huizen waarvan er een in het Frans Hals museum staat en het andere huis staat in het Kunstmuseum in Den Haag.
De kamers werden nauwkeurig ingericht, waarbij alles zo echt mogelijk nagemaakt werd op schaal 1:10. De inboedel kent bijna 1000 voorwerpjes! Sara Rothé hield nauwkeurig bij wie welke voorwerpen maakten. De meubels, de schilderijen en het zilver werden door vaklui gemaakt die normaliter in het ‘groot’ werken. Sara richtte niet alleen het poppenhuis in, maar maakte zelf waarschijnlijk het naai- en borduurwerk.
Als er geen visite was om het poppenhuis te bewonderen, konden de deurtjes van het kabinet gesloten worden.
Vlak achter het ingangshek, tegenover Café Abel (en museumcafé), Steenstraat 1b, staat een openluchtschaakspel. Opvallend aan het schaakspel zijn de twee extra zwarte paarden.
Op de onderstaande foto heb ik de koning en de dame nog niet ‘goed’ gezet.
