De Voorjaarscontactdag 2026 zal op zaterdag 18 april in de multifunctionele ruimte van parkflat Beukenhorst in Driebergen plaatsvinden.
Dagprogramma:
09.30 Zaal open, gelegenheid tot ruilen, kopen enz. 11.00 Lezing Gunie du Chatinier: Psychologie van het verzamelen 11.30 Algemene Ledenvergadering
12.15 Gelegenheid tot lunch
13.15 Groepsfoto 13.30 Veiling 15.30 Fischerrandom-toernooi o.l.v. Nico Schoenmakers speeltempo: 13 minuten + een increment van 5 seconden per zet 17.00 Sluiting zaal
Er is een bar in het clubgebouw aanwezig. Koffie / thee en andere drankjes alsmede broodjes zullen tegen billijk tarief verkrijgbaar zijn.
Adres: Beukenhorst 2, Driebergen- Rijsenburg
Op deze locatie is voldoende gratis parkeerruimte aanwezig en het Openbaar vervoersknooppunt Driebergen Rijsenburg, Akkerweg (Bus 50, 350 en Nachtbus 50) is op 170 meter loopafstand.
Erwin Olaf, eigenlijk Erwin Olaf Springveld, (Hilversum, 2 juli 1959 – Groningen, 20 september 2023) is hot, zeker ook na zijn dood en daarom nu al weer de 3e grote tentoonstelling binnen 8 jaar. In Schaakkoerier 160 leest u over de dubbeltentoonstelling die van 16 februari 2018 t/m 12 mei 2019 t.g.v. zijn 60e verjaardag in het Gemeente-museum Den Haag en het naastgelegen Fotomuseum plaatsvond. En in Schaakkoerier 189 leest u over een kleine tentoonstelling ‘ter ere en herinnering’ die van 24 oktober 2023 t/m 10 maart 2024 in het Groninger Museum plaatsvond. En nu is er de tentoonstelling ’Erwin Olaf Freedom’ van 11 oktober 2025 t/m 1 maart 2026 in het Stedelijk museum in Amsterdam.
Wat valt er nog aan nieuws over Erwin Olaf te zeggen? Hij had tentoonstellingen in binnen- en buitenland, deed prestigieuze opdrachten als een portretreeks voor het Nederlands koningshuis. Een ‘kerncollectie’ van zijn werk, bijna 500 afdrukken, portfolio’s, video’s, magazines, boeken en posters is sinds mei 2018 – als zijnde nationaal erfgoed – in de collectie van het Rijksmuseum opgenomen.
Voor ons is belangrijk om te vermelden (herhalen) dat zijn internationale doorbraak zijn fotoserie Chessmen was, welke in 1987 voor het eerst in het in het Groninger museum te zien was. Het betreft een serie van vervreemdende zwart/wit foto’s waarin Erwin Olaf de 32 schaakstukken op zijn manier weergeeft middels fier poserende naaktmodellen met bizarre attributen. 6 van de 32 schaakstukken zijn nu in Amsterdam te zien.
Opvallend was ook dat er een rij stond voor het kunnen bezoeken van de tentoon-stelling. Mogelijk komt dat ook omdat de focus – meer dan in eerdere tentoonstellingen – ligt op zijn beginperiode als fotograaf voor blootbladen als de Nieuwe Revue en zijn homo-erotische foto’s in zijn rol als voorvechter voor homo-emancipatie. Ik kan hier in een keurig blad als de Schaakkoerier geen foto’s van laten zien.
Uiteraard bekeek ik ook de vaste collectie van het Stedelijk Museum. De ‘Minimum Chess Set’, zoals in 2017 door Rob Spaans in zijn boek beschreven is inmiddels niet meer te zien. Daarvoor in de plaats is er nu het schilderij ‘De Schaakspelers’ uit 1973 van de hand van Quintus Jan Telting. Olieverf op doek, verworven met de steun van de Vriendenloterij in 2020. Het werk hangt naast een ander werk van Quintus Jan Telting (Opus #1481 uit 1985) in een zaal met als thema Kunstenaars tussen culturen: ‘Veel kunstenaars hebben tijdelijk of langdurig op verschillende plekken in de wereld gewoond. Zij voelen zich verbonden met een mix aan culturen en dit is terug te zien in hun werk.’
Quintus Jan Telting werd in 1931 in Curaçao geboren als zoon van de kunstschilder Govert Jan Telting. Quintus Jan verliet Suriname op 16-jarige leeftijd als verstekeling. Van 1947 tot 1956 reisde hij als zeeman de wereld rond met als tussenstop een reis van anderhalf jaar door India. Vanaf 1956 studeerde hij 3 jaar aan het Muzieklyceum in Amsterdam. Daarna emigreerde hij naar de Verenigde Staten. Hij vestigde zich in New York, waar hij ’s nachts werkte en overdag schilderde. In 1970 keerde Quintus Jan Telting terug naar Amsterdam waar hij woonde en werkte tot aan zijn dood in 2003.
Van half december 2025 t/m 8 februari 2026 heeft Museum Belvédère een kleine tentoonstelling met zes bijzondere schaakspellen uit de eigen collectie. Daaronder het hiernaast afgebeelde schaakspel van Vilmos Huszár. Deze Hongaars-Nederlandse kunstenaar was een van de oprichters van de Stijl. De tentoonstelling wordt aangevuld met het van het Max Euwe Centrum geleende schaakbord, waarop Euwe in 1935 wereldkampioen werd.
Bij de tentoonstelling verschijnt een speciale schaakeditie van MB, het tijdschrift van het museum. Dit tijdschrift gaat over de relatie tussen kunst en denksport door de eeuwen heen. Daarnaast is er op zaterdag 20 december het eerste Belvédère Schaaktoernooi, waaraan 13 beeldende kunstenaars en één schrijver deelnemen. In de westvleugel van het museum strijden zij dan – tussen kunst en bezoekers – om de eerste, en wellicht enige, MB-Schaakbokaal.
Museum Belvédère Oranje Nassaulaan 12 Heerenveen-Oranjewoud
Dit jaar viert Amsterdam haar 750-jarig bestaan. Het leidt tot veel extra activiteiten in de stad, waaronder van 7 maart t/m 6 juli de tentoonstelling ‘De geboorte van de stad. Op zoek naar middeleeuws Amsterdam’ in het Stadsarchief Amsterdam. Deze tentoonstelling vertelt aan de hand van archeologische vondsten de oudste geschiedenis van de stad, nog zelfs voor de officiële geboortedatum van de stad, het door graaf Floris V uitgevaardigde tolprivilege van 27 oktober 1275.
In die tentoonstelling stond ook bijgaande schaakstuk, een Paard, gedateerd 1375-1425. “Dit schaakstuk, het paard, is gevonden tussen het afval van wachters van de Sint-Olofpoort, dat daar in de stadsgracht was gegooid, Been, 4 cm hoog.” Bij de tentoonstelling is ook een gelijknamig boek verschenen, waarin het schaakstuk ook is opgenomen.
Oplettende lezers zullen gezien hebben dat de tentoonstelling (6 juli) inmiddels allang is afgelopen. Maar toch is een groot deel van de tentoonstelling – waaronder het schaakpaard – in de tentoonstellingszaal van het museum blijven staan (tot in ieder geval het einde van dit jaar?!)
Gemeente Amsterdam Stadsarchief Adres: Vijzelstraat 32, Amsterdam Dinsdag t/m vrijdag van 10.00-17.00 uur, zaterdag en zondag van 12.00-17.00 uur.
Onder bovenstaande titel vindt er van 18 oktober 2025 t/m 22 februari 2026 een tentoonstelling plaats in het Mondriaanmuseum in Amersfoort. Als inleiding bij de tentoonstelling schrijft het museum: “Johannes Esser was een verwoed kunstverzamelaar. Maar wie was deze de man eigenlijk? Neem een kijkje in het leven van deze bijzondere persoonlijkheid, die ook naam maakte als plastisch chirurg, huisarts, ondernemer én Nederlands schaakkampioen.”
Een aanleiding voor de tentoonstelling is het feit dat het Mondriaanhuis in Amersfoort in 2022 uit de voormalige kunstcollectie van Johannes Esser negen vroege werken van Piet Mondriaan kocht. En een (mede) aanleiding voor de tentoonstelling is ongetwijfeld de in maart 2024 verschenen biografie ‘Ik wil koning zijn: de lotgevallen van het genie Johannes Esser’ geschreven door David de Poel. Deze David de Poel is getrouwd met een kleindochter van Jan Esser en had daarmee voor dit boek ook onbeperkt toegang tot de familie-archieven. In de recensies van het boek lezen we onder andere: “Dit is het verhaal van een man die op onvermoeibare wijze zijn droom najaagt: een zelfstandig grondgebied om alle patiënten die plastische chirurgie nodig hebben, ongeacht hun afkomst, te laten opereren door de allerbeste chirurgen op aarde. Om zijn doel te bereiken is geen moeite hem te veel. Hij reist de halve wereld over om medestanders voor zijn instituut te vinden. Die zijn er. Tegenstand is er ook. Maar Johannes is eraan gewend om te denken als een schaker en weet: de aanval is de beste verdediging.”
Maar wat waarschijnlijk heel weinig mensen zullen beseffen: dit is niet de eerste tentoonstelling over Esser. Want van 13 december 2005 t/m 28 april 2006 vond er in het Singermuseum in Laren de tentoonstelling “Mondriaan, Breitner, Sluijters e.a. De onstuitbare verzamelaar J.F.S. Esser” plaats. Wel typisch overigens dat de in 1946 overleden Esser in 2005 Jan Esser wordt genoemd, en nu 2025 Johannes Esser. Volgens diverse bronnen is het namelijk Johannes Fredericus Samuel Esser, roepnaam Jan.
Jan Esser wordt dus door Hans Ree (in het boek Schitterend Schaak) “de vergeten kampioen” genoemd. Immers is Esser maar liefst 2x Nederlands Kampioen geweest. In 1908 won Jan Esser ex aequo met M.F.S. Pape de eerste prijs in de hoofdgroep van de Bondswedstrijden in Haarlem. Dit toernooi werd in die tijd, toen er nog geen officieel kampioenschap bestond, als het onofficiële Nederlands kampioenschap beschouwd. En officieel Nederlands kampioen werd hij in 1913 door Rudolf Loman, de kampioen van 1912 in een match over maximaal zes partijen met 3,5-0,5 te verslaan. Verder speelde Esser vooral veel korte matches. Zo wist hij bijvoorbeeld in 1910 Yanowsky met 2-1 te verslaan. (Dezelfde Yanowsky die in die jaren een match tegen Lasker gelijk wist te spelen.) Maar een wereldtopper was Esser zeker ook niet. In Londen 1899 scoorde hij bijvoorbeeld slechts 4 uit 11, ver achter echte toppers als Marshall, Marco en Mieses. Maar ook als schaakorganisator was Esser zeer actief. Al in 1893 richtte hij in Leiden samen met een paar klasgenoten de schaakclub Morphy op. Van 1898 tot 1915 zat hij in de redactie van het Tijdschrift, orgaan van de Nederlandse Schaakbond. Hij was in 1908/1909 enkele maanden voorzitter van de Nederlandse Schaakbond. En in 1910 richtte hij de Amsterdamse Schaakclub Parkwijk op. Van 1909 tot 1913 verzorgde hij tenslotte ook nog de zaterdagse schaakrubriek van het Algemeen Handelsblad.
Na zijn studie medicijnen en tandheelkunde maakte Esser in de winter van 1903/1904 als schakend scheeps-arts een reis naar Zuid Amerika en de Verenigde Staten. Bijgaande foto is tijdens deze reis in 1904 in Caracas, Venezuela, genomen. De foto toont Esser als schakende scheepsarts. Deze foto was destijds in Laren en nu ook op de tentoonstelling in Amersfoort te zien.
Na zijn studie medicijnen en tandheelkunde maakte Esser in de winter van 1903/1904 als schakend scheeps-arts een reis naar Zuid Amerika en de Verenigde Staten. Bijgaande foto is tijdens deze reis in 1904 in Caracas, Venezuela, genomen. De foto toont Esser als schakende scheepsarts. Deze foto was destijds in Laren en nu ook op de tentoonstelling in Amersfoort te zien.
Esser werd terug in Nederland huisarts in Amsterdamse (1905-1913). Onder zijn patiënten telde hij mensen als Sluijters en Breitner, die hem zo weer introduceerden bij andere kunstenaars. In die periode bracht Esser meer dan 800 kunstwerken bij elkaar. ‘Uit de eerste hand’ kocht hij werken van jonge, nog onbekende ‘ultra-moderne’ kunstenaars als Jan Sluijters, Leo Gestel, Piet Mondriaan en Piet van der Hem. Esser steunde ze en zorgde ook voor naamsbekendheid. Hij wordt beschouwd als de eerste serieuze Mondriaan-verzamelaar.
Later, na zijn werk bij het front in de eerste Wereldoorlog, had Esser als droom het realiseren van een onafhankelijke chirurgische vrijstaat waar plastische chirurgie voor iedereen beschikbaar zou zijn. Daartoe reisde hij vrijwel onafgebroken heel Europa door en kreeg hij steunbetuigingen van onafzienbare reeks invloedrijke personen, zoals Mussolini, Franco, Salazar, Koningin Wilhelmina en Koning George van Griekenland. Die vrijstaat was ook bijna een feit geworden toen Esser in 1937 een Grieks eiland ter beschikking werd gesteld. Door eigen toedoen werd de droom echter geen werkelijkheid daar Esser totale onafhankelijkheid eiste en niet toestond dat er twee Grieks politieagenten op het eiland werden gestationeerd voor de openbare orde.
Verder info: Mondriaanhuis, Kortegracht 11 Amersfoort Open: dinsdag t/m zondag van 10 tot 17 uur en in schoolvakanties ook op de maandag
Voor een aanvullend audiofragment uit met het oog op morgen luister naar.
Onze Najaarscontactdag werd dit jaar, met dank aan ons lid Ruud Wille, op zaterdag 25 oktober in Arnhem gehouden. In het thuishonk van de Arnhemsche Schaakvereeniging. De contactdag stond in het teken van twee lezingen en een middagkeuzeprogramma en werd door zo’n dertig à veertig leden en niet-leden bezocht.
Ochtend lezing
Onze oud-secretaris Rob Spaans trapte ’s ochtends af met een lezing over zijn derde boek, getiteld: Filmgids voor Schaakliefhebbers. In dit boek staan 80 speelfilms, 42 documentaires en 38 (afleveringen van) series beschreven waarin schaken een belangrijke rol speelt. U kunt dit boek kopen bij Rob. Kijk en verdwaal op zijn site met vele mooie schaakfilms. Vergeet het boek niet te bestellen! Een mooi cadeau voor onder de Kerstboom.
Geri’s GameRob Spaans over zijn boek ‘Filmgids voor Schaakliefhebbers‘
Rob toonde ons onder meer de allereerste schaakfilm ‘A Chess dispute‘ (1903), fragmenten van ‘Chess fever‘ (1925) en (fragmenten van) van de drie Oscar winnende schaakfilms: ‘La Diagonal du fou‘ (1984) hiervan werd een kort fragment getoond, ‘Geri’s Game‘, Pixar – beste korte animatiefilm – (1997) en ‘War is Over‘ – beste korte animatiefilm (2024) werden volledig vertoond.
Daarnaast nog trailers en fragmenten van andere schaakfilms; onder andere ‘Chess nuts‘ (1932); ook een animatiefilm met Betty Boop in een hoofdrol waarin Betty wat losser is dan nadat Disney zich ermee ging bemoeien. Ook werd er een fragment getoond uit de iconische film ‘Het zevende zegel’ , Ingmar Bergman (1957). Een zeer interessante lezing.
Middagprogramma
Lezing Willy Hendriks
’s Middags hield schaaktrainer en internationaal schaakmeester Willy Hendriks een lezing over zijn meest recente boek, The Philosopher and the Housewife. In dit boek bespreekt Willy de rivaliteit tussen Siegbert Tarrasch en Aron Nimzowitsch, twee van de grootste leermeesters uit de schaakgeschiedenis. Tarrasch schreef het volgende over de partij Rubinstein-Nimzowitsch, San Sebastian 1912: “De door Nimzowitsch gekozen verdediging leidt tot de vanuit esthetisch oogpunt lelijkste speelwijze die er bestaat. Nimzowitsch heeft een uitgesproken voorkeur voor lelijke openingen. Gelukkig wordt deze hier grondig weerlegd door Rubinstein, die altijd smaakvol speelt. Het zou echt een schandaal geweest zijn als het onesthetische spel de eerste prijs had gewonnen.”
Belangstellende leden bij de lezing van Willy Hendriks
Vertoning drie Schaakfilms
Ook bestond de mogelijkheid ’s middags tussen 14:00 en 17:00 uur een aantal schaakfilms te kijken. Hieronder de trailer van ‘War is over’. Een animatiefilm geïnspireerd op de muziek van John Lennon en Yoko Ono dat zich afspeelt in een op WWI gebaseerde oorlogssetting; loopgraven, waarin schaken verbindt. Deze animatiefilm werd in de ochtendsessie in zijn geheel getoond. ’s Middags werden de volgende films getoond: ‘De stelling van Foreest‘ (2017) ging niet door vanwege problemen met het geluid, maar hieronder nog wel te zien, Deze film werd vervangen door de ‘reserve’ film over Bobby Fischer – film -, ‘Chess fever‘ (1925) en ‘De liefde voor hout‘ (1979). Was u er niet op de contactdag? Het goede nieuws voor u is dat deze films op YouTube te zien zijn. Zie hieronder. En voor nog veel meer de eerder gememoreerde site van Rob Spaans. Daar staan alle linkjes op een rij; corresponderend met de nummering van de schaakfilms zoals beschreven in zijn boek ‘Filmgids voor Schaakliefhebbers‘.
trailer The War is Over
Chess fever
De stelling van Foreest
De liefde voor hout
Fischer random toernooi
Geert Stradmeijer organiseerde deze middag vijf ronden Fischerrandomschaak. Geert scoorde zelf 3 uit 3. Onze webmaster Eric Fraikin nestelde zich met een score van 3 uit 5 met 5 punten stevig aan kop en heeft inmiddels 2 punten voorsprong op drie spelers met een score van 3 punten.
Stand na 8 ronden en 3 speeldagen:
1. Eric Fraikin 5 uit 7 2. Geert Stradmeijer 3 uit 3 3. Ruud Wille 3 uit 3 4. Kazem Mollahosseini 3 uit 4 5. Huub Blom 2 uit 3 6. Remco Menger 1 uit 1 6. Nico Schoenmakers 1 uit 1 8. Henny van Essen 1 uit 4 8. Pim du Chatinier 1 uit 4 10. Erik Perfort 0 uit 1 10. Nico van der Plas 0 uit 1 10. Efekan Yilderim 0 uit 1 13. Alex Albrecht 0 uit 2 14. Thijs van Harten 0 uit 5
De organisator; Geert Stradmeijer (3e v L) met de prijswinnaars: Kazem Mollahosseini 1e (2e v L), Eric Fraikin 2e (4e vL) en Pim du Chatinier 3e (geheel rechts). Helemaal links Thijs van Harten.
Na afloop genoten nog enkele leden van de plaatselijke chinees.
Een nette gedekte, nog reine tafel, in de plaatselijke Chinees alwaar een heerlijke maaltijd werd genoten
Nummer 200 van de Schaakkoerier is een themanummer geheel gewijd aan de verzameling van Meindert Niemeijer.
Een Liber Amoricum Toen Niemeijer in 1977 zijn 75ste verjaardag vierde kreeg hij een bijzonder geschenk van vrienden en vakgenoten: een Liber Amoricum, een feestelijk eerbetoon getiteld Bonus Socius. Vrij vertaald betekent dat ‘een goede gast’. Het was een toepasselijke titel voor een man die altijd zijn passie en kennis deelde.
Nu, decennia later, draagt ook ons jubileumnummer dezelfde titel: Bonus Socius. Daarmee sluiten we aan bij een traditie die ver teruggaat. Want net als Niemeijer zijn wij, met onze Motiefgroep Schaken, een gezelschap dat alles verzamelt rondom het schaakspel en zijn beoefenaars – in welke vorm dan ook. Sinds de oprichting in 1984 zijn er nu 200 edities van De Schaakkoerier verschenen, ondersteund door een (binnenkort nieuwe) website vol materiaal. Samen vormen ze een logisch vervolg op veertig plakboeken en twee scrapbooks die Niemeijer in zijn leven bijhield, zestig jaar lang, vol schaakhistorie en curiosa. Tellen we dat allemaal bij elkaar op , dan gaat het om honderd jaar schaakgeschiedenis in woord en beeld. Een unicum, dat met recht zo genoemd mag worden.
We danken Teun Koorevaar voor het samenstellen van deze bijzondere Schaakkoerier nummer 200.
Najaarscontactdag Motiefgroep Schaken op 25 oktober 2025 in Arnhem
De najaarscontactdag van de Motiefgroep zal op zaterdag 25 oktober 2025 in Arnhem plaatsvinden. Op het programma staan onder meer twee lezingen door de oud-secretaris van de motiefgroep, Rob Spaans, en schaaktrainer Willy Hendriks. Ook worden er schaakfilms vertoond en kan aan een Fischerrandomschaaktoernooi onder leiding van Geert Stradmeijer worden deelgenomen. Deelname is gratis, zowel voor leden als niet-leden van de motiefgroep.
Lid worden van de motiefgroep Schaken mag uiteraard wel! Graag zelfs!!
Vooraf aanmelden is niet nodig. Wel is het, met het oog op het inkopen, gewenst vooraf per mail – nicoschoenmakers@kpnplanet.nl – aan te geven of van de (eenvoudige) lunchmogelijkheid gebruik wordt gemaakt.
Locatie: clubgebouw Dagbesteding het Pleijwerk Vlamoven 22-24 Arnhem
Dit is voor de Motiefgroep Schaken een bekende plek, want op dezelfde locatie vond ook in 2019, 2021, 2022 en 2023 een contactdag plaats. Er is een bar in het clubgebouw aanwezig. Koffie / thee en andere drankjes alsmede broodjes zijn tegen billijk tarief verkrijgbaar.
Dagprogramma: Het ochtendprogramma begint om 09:30 uurZaal open, gelegenheid tot ruilen, kopen, netwerken, enz.
Om 11:00 uur is er een lezing door Rob Spaans.
Vanaf 12:00 tot 14:00 uur is er gelegenheid tot lunch.
Het middagprogramma begint om 14:00 uur en valt in drie parallel sessie uiteen
I. Van 14:00 tot 16:00 uur verzorgt Willy Hendriks een lezing.
II. Van 14:00 tot 17:00 uur worden er drie films vertoond.
III. Van 14:00 tot 17:00 uur is er gelegenheid tot deelname aan het Fischer random schaaktoernooi.
