Van 19 tot en met 30 oktober 2016 bracht theater Suus in Zwolle, 8 keer het toneelstuk De barones en de dominee. Locatie was de Loods op het voormalige Philipsterrein, Ceintuurbaan 15, Zwolle.
De barones en de dominee vertelt een waargebeurde geschiedenis uit Zwolle en omgeving uit de tweede helft van de 19e eeuw. Het is het verhaal van de verboden liefde tussen Jeannette Pruimers, geboren barones van Dedem, en predikant Johannes Gerrit van Rijn. Deze geschiedenis heeft destijds niet alleen in de regio, maar in het hele land voor veel ophef gezorgd, ook in de pers, en geleid tot een serie vrij onverkwikkelijke kerkelijke en civiele rechtszaken. Vooraanstaande figuren (waaronder de schrijver Multatuli) hebben zich publiekelijk uitgelaten over de zaak en iedereen had er wel een al dan niet gefundeerde mening over.
Het stuk, geschreven door Wim Coster en Frans Leenderts, met liedteksten van Janpieter Boudens op muziek van Martien Hovestad, is gebaseerd op het dit jaar uitgegeven boek ‘De barones en de dominee – Een verboden liefde in de negentiende eeuw, Wim Coster, Uitgeverij Balans Amsterdam.
Het boek beschrijft deze waargebeurde geschiedenis uit Zwolle en omgeving uit de tweede helft van de 19e eeuw. Jeannette, barones van Dedem op den Berg uit Dalfsen, trouwt met Daniël Pruimers. Samen krijgen ze een dochter Daniëlla. Echter Daniël overlijdt na drie jaar. Johannes Gerrit van Rijn, Dominee van de Grote Kerk in Zwolle, verleent geestelijke steun aan Daniël in zijn laatste levensfase en blijft ook daarna de weduwe regelmatig bezoeken. En dit ook als de weduwe gaat kuren in Zandvoort en in Hyères in Zuid-Frankrijk. In Hyères wordt een kind geboren dat direct na de geboorte wordt afgestaan aan een pleeggezin. Geroddel zegt dat het kind van de dominee zou zijn, maar de dominee en de barones ontkennen nadrukkelijk dat het hun kind is: hun relatie was en is een louter geestelijke. Hendrik Machielsen, officier van justitie én lid van de kerkenraad, vindt een en ander voldoende reden om zowel civiele als kerkelijke rechtszaken te starten. En daarbij weet hij meer dan goed (mis)bruik te maken van zijn dubbelfunctie.
De uitkomst van de rechtszaken: Jeannette verliest de voogdij over haar dochter Daniëlla, de dominee verblijft enige tijd in de gevangenis en wordt uit het ambt gezet. Uiteindelijk vertrekken Jeannette en de dominee uit Nederland. De dominee overlijdt in Amerika, de barones in Engeland.
Het stuk werd gespeeld in de vorm van een Griekse tragedie, waarin – naast de diverse personages die in het verhaal een rol spelen – ook plekken zijn weggelegd voor de woordvoerder, de bode, het orakel én niet te vergeten het koor dat reflecteert op de gebeurtenissen en commentaar levert.
Voor schakers is het derde bedrijf van het toneelstuk heel bijzonder. In dit derde bedrijf: ‘de crisis’, wordt de rechtszaak nagespeeld in de vorm van een levend schaakspel. Dit schaakspel tussen “wit” (Jeanette, de Dominee en hun secondanten) en “zwart” (Hendrik Machielsen en medestanders) laat het verloop van de rechtsgang op bijzondere wijze zien. En dit gebeurt aan de hand van de zevende matchpartij uit de WK-match Petrosjan-Spasski (Moskou 1966). Het spelverloop wordt daarbij op muzikale wijze van commentaar voorzien door mandolinist (en tevens clubschaker) Ferdinand Binnendijk.
In 2010 gaf de Motiefgroep het themanummer ‘Het Senetspel in het oude Egypte’ (Schaakkoerier nummer 107) geschreven door Jan Koek uit. Nu in 2016 is er in het rijksmuseum van Oudheden (RMO) in Leiden de tentoonstelling Koninginnen van de Nijl. Deze tentoonstelling vertelt het verhaal van beroemde Egyptische koninginnen, de vrouwen van de farao’s, als Ahmose Nefertari, Hatsjepsoet, Teje, Nefertiti en Nefertari.
De tentoonstelling bestaat uit ruim driehonderdvijftig topstukken, waaronder zeldzame beelden, prachtige juwelen en luxe gebruiksvoorwerpen. Met kettingen, ringen, glazen parfumflesjes, beschilderde vazen en bronzen spiegels laat de tentoonstelling ons kennismaken met het weelderige leven aan het Egyptische hof. Een uniek onderdeel van de tentoonstelling is de reconstructie van de kamers uit het graf van koningin Nefertari (foto.) Rechts op de foto zien we hoe de bekende afbeelding van het Senetspel in het graf gesitueerd is.
Jan Koek geeft in het kader van de tentoonstelling ook nog 2 lezingen: Op 28 december 14.00 over Teje, de grote koninklijke echtgenote en op 15 maart 2017 om 14.00 over Hatsjepsoet en haar tempel te Deir el Bahri.
Alice in WinterWonderland is een Kerstvoorstelling welke van 25 t/m 28 december 2016 door De Dutch Don’t Dance Division (DeDDDD) in samenwerking met het Residentie Orkest in het Zuiderstrand-theater in Den Haag (Scheveningen) te zien zal zijn. Er valt echter nog wel wat meer over deze Kerstvoorstelling te vertellen.
De Dutch Don’t Dance Division (DeDDDD) maakt elk jaar in Den Haag een kerstvoorstelling met professionele dansers en amateurs, van jong tot oud. En na de eerdere grote succesvolle kerstproducties de Notenkraker en ‘Dancing in a Winter Wonderland’, brengt De Dutch Don’t Dance Division dit jaar tijdens de Kerstdagen het avondvullend en verhalend sprookje ‘Alice in WinterWonderland’. En ook deze voorstelling wordt, zoals elk jaar, gespeeld door een mix van tientallen nieuwe amateurs en beroepsdansers.
Het sprookje Alice in WinterWonderland is gebaseerd op de beide beroemde verhalen van Lewis Carroll, Alice in Wonderland (Alice in de wereld van de speelkaarten) en Through the Looking glass (Alice in de wereld van de schaakstukken). En daarbij is Alice in WinterWonderland voor deze gelegenheid door De Dutch Don’t Dance Division in de wondere wereld van het werk van de Nederlandse graficus M.C. Escher geplaatst. En dit alles wordt begeleid door de muziek van Tsjaikovski, gespeeld door het Residentie Orkest.
Het is een wereldpremière in het Zuiderstrandtheater te Den Haag met prachtige muziek, in een choreografie van R. Sprong & T. Stuart in een surrealistisch toneelbeeld met soms oogverblindende kostuums!
De voorstelling is in samenwerking met het Eschermuseum.
Het Eschermuseum is sinds 2002 gevestigd in het Paleis Lange Voorhout in den Haag. Dit in 1764 gebouwde paleis werd in 1845 gekocht door koning Willem II en was sinds die tijd een koninklijk paleis. Prins Hendrik heeft er gewoond en zowel Koningin Emma als Koningin Wilhelmina hebben het paleis als winterpaleis benut. En tijdens de regeerperiode van Koningin Juliana was het paleis het begin- en het eind-punt van de stoet op Prinsjesdag en diende het als werkpaleis. Na het aantreden van Koningin Beatrix werd deze functie in 1984 overgenomen door Paleis Noordeinde.
En tijdens de Museumnacht op zaterdag 29 oktober gaf De Dutch Don’t Dance Division een preview van haar kerstvoorstelling in de prachtige Balzaal van Paleis Lange Voorhout. Dus had ik als deelnemer bij de museumnacht het geluk / het voorrecht om alvast een voorproefje van de voorstelling te kunnen zien en om daar Alice en het witte konijn live te zien dansen (foto hiernaast.)
En last but not least heeft DeDDDD als reclame item voor de voorstelling de wereld ook nog verrijkt met een heuse schaakansichtkaart, zie afbeelding volgende pagina.
Speeldata Alice in WinterWonderland: 25 december 14.00 uur zwarte cast 26 december 14.00 uur witte cast 27 december 14.00 uur & 19.30 uur 28 december 14.00 uur & 19.30 uur
De BeNeFraLux leidt een enigszins marginaal bestaan. De vorige BeNeFraLux was namelijk al weer drie jaar geleden (2013), ook in Deurne. Vervolgens kwam er geen BeNeFraLux meer, niet in België, niet in Frankrijk en niet in Luxemburg.
We hebben in Deurne een mooie, redelijk centraal gelegen locatie die voor de buitenlanders relatief gemakkelijk bereikbaar is. Toch kwamen uit Luxemburg alleen de trouwe bezoekers Paul Goerens met zijn vrouw Micheline en hond Kimmy. Uit Frankrijk waren er alleen Alain Barnier en zijn vrouw. Uit België was er helemaal niemand. Wel was er een Duitse gast: Reinhold Schneider met zijn vrouw.
Dat laatste zou aanleiding kunnen zijn om de naam BeNeFraLux uit te breiden tot BeNeFraLuxDui. Of weet u een mooiere combinatienaam?
Misschien komt er volgend jaar weer eens een BeNeFraLux in Frankrijk. Alain Barnier zei vast van plan te zijn die te gaan organiseren.
Maar zo niet, dan wordt het wellicht tijd om het instituut BeNeFraLux eens kritisch tegen het licht te houden. Persoonlijk zou ik het een goed idee vinden om de Najaarscontactdag dan ieder jaar in het zuiden, bijvoorbeeld in Deurne, te houden en er dan een internationaal tintje aan te geven. Wordt het dan de Autumn Contact Day?
Hoe dan ook, voor deze BeNeFraLux hadden gelukkig ook een dertigtal Nederlandse belangstellenden de reis naar Deurne ondernomen. In sociaal cultureel centrum Den Draai was het goed toeven. Men had alle gelegenheid om z’n schaakverzameling aan te vullen.
Om 11 uur kregen we een uiterst interessante lezing van Bas de Haas met een viertal schaakproblemen. Het vereist bijvoorbeeld een heel andere manier van denken om een helpmat te vinden. Elders in deze Schaakkoerier ziet u een van de behandelde problemen nog eens uitgewerkt.
Daarna was er voor alle aanwezigen een presentje: het kwartetspel dat de KNSB ter promotie heeft laten maken. Dit kwartetspel staat in SK 146 beschreven.
Veiling
Na de lunch was het tijd voor de veiling. De strijd om de mooiste stukken daar werd gedomineerd door Team Schoenmakers, bestaande uit Nico Schoenmakers en zijn moeder. Ze hadden zich op de eerste rij voor veilingmeester Nico van der Plas gezet en vormden een geduchte concurrent bij de vele mooie veilingkavels.
Toch wonnen zij niet het duurste veilingobject. Dat was een theepot met schaakmotieven, die voor 100 euro naar een nieuwe eigenaar is gegaan. Dat was een schriftelijke bieder.
Omdat de veiling voor de meegereisde partners minder interessant is, nam Tineke Dekker hen mee naar het centrum van Deurne om te shoppen. Naar het schijnt heeft dat de plaatselijke middenstand geen windeieren gelegd.
Na-Schaak
Na de veiling werd er nog wat geschaakt, veel schaak- en andere nieuwtjes uitgewisseld, maar we hebben helaas verzuimd om ons te houden aan de relatief nieuwe traditie om een groepsfoto van alle aanwezigen te nemen.
Om 17.00 moesten we echt wijken voor het carnavalsgeweld van Prins Antoine den Uurste en zijn Pottenbakkers. Met een groep van maar liefst 18 personen gingen we nog gezellig napraten en eten bij Chinees restaurant Ho-Wah.
Ook dat was allemaal uitstekend geregeld. Dank aan Ger en Tineke Dekker voor hun bijdrage aan de organisatie van het geheel!
“Madame Poubelle vindt in de vuilnisbak van meneer Jansen een lange houten doos met een schuif. In de doos zitten schaakstukken. … Madame Poubelle neemt de schaakstukken mee naar huis.”
Bovenstaande citaat is het begin van verhaal 45 ‘Schaakstukken’ uit het prentenboek Madame Poubelle. Daarbij is de naam ‘Madame Poubelle’ ook niet willekeurig gekozen. Immers, ‘la poubelle’ betekent in het Frans ‘de vuilnisbak’ En zoals ook in bovenstaande fragment, Madame Poubelle is altijd bezig met vuilnisbakken. Madame Poubelle doet iets met de spulletjes die ze in de vuilnisbak vindt. Want voor Madame Poubelle hebben alle dingen waarde, ook als ze kapot zijn.
Prentenboek
Het prentenboek bevat 52 korte verhaaltjes, met bij elk verhaaltje drie tekeningen. De verhaaltjes zijn geschreven voor jonge kinderen, voor hun ouders, voor hun leerkrachten maar ook voor iedereen die Madame Poubelle gewoon leuk of inspirerend vindt. Want in elk verhaaltje zit iets onverwachts, soms iets grappigs, maar altijd iets om over na te denken. De boodschap die Madame Poubelle heeft is, dat de wereld een beetje leuker wordt als …
… je zelf meehelpt de wereld leuker te maken (verhaal 1) … je goed vindt, dat jij en de andere niet altijd hetzelfde denken (verhaal 6) … je hem zelf leuker maakt (verhaal 42) … je spelletjes bedenkt (verhaal 45, Schaakstukken) … je iets leuks verzint (verhaal 52)
Lesboek en toneelspel
Het eerste exemplaar van het prentenboek Madame Poubelle werd op 18 juli jongstleden door Joris Leijten (uitgever Joleijt) uitgereikt aan de auteur en tekenaar Clémence Leijten. In de week daarop zijn ook het bijbehorende lesboek “De Boodschap van Madame Poubelle” verschenen. Dit lesboek geeft voor leerkrachten en ouders aanknopingspunten voor een wat dieper gesprek over haar doen en laten. Steeds met de insteek: hoe ook jij en ik, wij samen, de wereld een beetje leuker kunnen maken. Daarnaast is er het toneelspel “Ken jij Madame Poubelle…” verschenen.
Meer informatie is te vinden op de bijbehorende site http://www.madamepoubelle.nl
En de wereld wordt een beetje leuker als … je met mensen samen bent (verhaal 4); dus kom naar de contactdag op 12 november! Daar zal Joris Leijten het prentenboek laten zien, er iets over vertellen en uiteraard is het daar ook voor eenieder te koop.
De aanleiding voor deze special was dat ik een originele persfoto op een veiling kocht van deelnemers aan het Ritmeester schaaktournooi.
Een eerste quick ‘google’ leverde weinig aanvullende informatie op en er moest duidelijk dieper gegraven worden.
Daarbij heb ik veel interessante mensen ontmoet die ik dankbaar ben, want zonder hun bijdrage was het er nooit van gekomen en dat zou jammer zijn. Een speciaal woord van dank voor Gert Groenleer die het gemeentearchief voor me ontsloot, voor Ron de Haas die de toegang naar tot dan toe onbekende partijen wist te vinden, voor Ferry Meulenbroek (zoon van de toenmalige voorzitter).
Gaandeweg het onderzoek en het schrijven beleefde ik momenten die de minder jongeren onder ons ook herkennen?; toen was roken nog heel gewoon en de herkenning van de commotie rond arbitreren van partijen; We claimen dit en als ze dat niet willen moet hij/zij nog een keer terugkomen, het na afloop analyseren, de mooie anecdotes enz. enz.
Het heeft naast m’n werk en andere activiteiten voor de Motiefgroep langer geduurd dan ik vooraf voorzien had. Achteraf had ik dat niet willen missen.
Ik voelde de sfeer van vroeger, de asbakken naast het schaakbord, de avonden bij Menashe Goldberg in zijn schaakcafe in Amsterdam, maar ook dat ik met Engelsen zat te schaken boven een kroeg die stijf stond van de hashlucht onder de dreunende geluiden van de Stones en ze me vragend aankeken…wanneer wordt het stil?………Niet dus..!!
Ik beleefde vroeger ………en met dit artikel hoop ik dat u ook deze beleving meemaakt van uw eigen vroeger, maar ook dat we met dit artikel bereiken dat deze toernooien niet verdwijnen omdat in het bedrijfsarchief de wettelijke bewaartermijn is overschreden.
Ze zijn er te waardevol voor, ze geven een tijdsmomentum aan hoe er geleefd en gedacht werd in de schaakwereld van die tijd en dat gaat verder dan 6 miljoen partijen nazoeken in een database van Fritz of een variantje al een keer gespeeld is.
Schaken is emotie……playing the man or the board…..en ik ben blij dat mn Opa in Amsterdam aan de Postjesweg me dit spelletje leerde toen het Ritmeester toernooi in z’n laatste jaren was. Naast alle anderen …..Opa ………..bedankt!!
Nico van der Plas
Deze Schaakkoerier Special is 40 pagina’s dik en rijkelijk geïllustreerd met foto’s van 13 mooie jaren Ritmeester schaaktoernooi.
