In nummer 129 van de Schaakkoerier onder meer de volgende onderwerpen:
Het huidige Groninger Museum is in 1994 gebouwd op en rondom een nieuw gebouwde brug in de gracht voor het NS station Groningen. Aldus ontstond er een directe looproute van het station naar de Groninger binnenstad. Het destijds controversiële gebouw werd ontworpen door de Italiaanse architect Allessandro Mendini. In 2010 werd het Museumgebouw verbeterd en uitgebreid met nieuwe ruimtes. De Spaanse designer Jaime Hayon ontwierp toen het nieuwe informatiecentrum van het museum.
Het Groninger Museum is Jaime Hayon de jaren daarna blijven volgen en kocht in die periode af en toe werk van hem aan. Nu heeft het museum een levensgroot keramiek schaakspel ‘THE TOURNAMENT’ van Jaime Hayon aangekocht. Dit schaakspel is onderdeel van de overzichtstentoonstelling FUNTASTICO, welke gaat over het werk van Jaime Hayon in de afgelopen 10 jaar.
Want de Spaanse ontwerper Jaime Hayon (Madrid, 1974) is één van de opvallendste ontwerpers van zijn generatie. Hayon werkte eerder bij een research center van het Italiaanse kledingmerk Benetton. Maar in 2000 begon hij voor zichzelf. Hij heeft een aantal jaren in Londen gewoond, maar op dit moment woont hij met zijn vrouw, de Nederlandse fotografe Nienke Klunder, in het Spaanse Valencia.
Het werk van Jaime Hayon lijkt voort te komen uit de onstuitbare drang tot het scheppen van een eigen wereld. Met zijn werk manifesteert hij zich op verschillende terreinen zoals keramiek, meubels en interieurontwerp. Zijn werk combineert fantastische / humoristische elementen met een groot oog voor detail en afwerking. Daarbij lijkt het werk dat hij maakt te moeten glimmen, glanzen en schitteren. En het moet groot zijn, megalomaan groot. Blikvangers op de tentoonstelling zijn dan ook een megalomaan grote groene kip en een overdimensionaal paars worstje.
Maar het opvallendste werk op de tentoonstelling blijft THE TOURNAMENT, dat bestaat uit een levensgroot schaakspel van gedraaid hout en handbeschilderd keramiek. Het zijn manshoge keramieken stukken en pionnen met allemaal verschillende gezichtjes.
Hayon maakte dit schaakspel in 2009 in opdracht van het Design Festival Londen. Het schaakspel stond dat jaar op (het plein) Trafalgar Square in Londen. De schaakstukken zijn volgens de kunstenaar geïnspireerd op de slag bij Trafalgar. De Slag bij Trafalgar (21 oktober 1805) was de belangrijkste zeeslag tussen Groot Brittannië en een Frans / Spaanse vloot, waarbij de laatste vernietigend werd verslagen en Groot Brittannië de heerschappij over de wereldzeeën veroverde.
Op zaterdag 12 oktober woonden zo’n 250 genodigden de opening van de tentoonstelling FUNTASTICO bij. De tentoonstelling werd geopend met een partij tussen Jan Werle, Europees Kampioen, en zijn vriendin Iosefina Paulet, Roemeens vrouwengrootmeester. De partij werd van deskundig commentaar voorzien door Hans Böhm. Het verzetten van de stukken gebeurde daarbij door twee dames met handschoenen en op kousenvoeten die voorzichtig de stukken heen en weer rolden.
Het museum is van plan om van tijd tot tijd schaakpartijen met dit bijzondere schaakspel THE TOURNAMENT te organiseren. Zie hiervoor de site van het Groninger museum. De tentoonstelling FUNTASTICO is van 12 oktober 2013 tot en met 30 maart 2014 in het Groninger museum te zien.
door Henk Alberts
Van 10 t/m 27 november 2013 vond er in het Cultureel Centrum D’n Bogerd in Druten een Schaakkunstexpositie plaats. Alle deelnemende kunstenaars hadden zich laten inspireren door het schaakspel, hetgeen leidde tot schaakschilderijen, schaakspellen, schaaktafels en andere kunstwerken. Dit met de deelnemende kunstenaars Berry, Henk Boon,,Jan Langendam, Peter de Leeuwe, Karin Miedema, Govert Muijs, Anna Troost, Henryette Weijmar Schultz, Bram de Winter en Tjerk Zijlstra.
Op 10 november vond de opening van deze Schaakkunstexpositie plaats. Deze
opening kon zich verheugen in de aanwezigheid van een behoorlijk aantal leden van onze Motiefgroep. De opening werd verder opgeluisterd door Hans Böhm die iets vertelde over schaakkunst, over de geschiedenis van het schaakspel, en vooral over de pion in het schaakspel. Daarna vertelde wethouder Lepoutre iets over de relatie tussen schaken en politiek, waarna het lint dat de toegang tot de expositie afsloot door de wethouder samen met organisator Margreet Wevers doorgeknipt werd. Hierna konden de aanwezige belangstellenden de tentoongestelde kunstwerken gaan bekijken. Daarbij waren ook veel van de kunstenaars op de openingsdag aanwezig, hetgeen de unieke mogelijkheid gaf om van hun een toelichting op hun tentoongestelde werk te krijgen. Daarbij was er ook de gelegenheid om de tentoongestelde kunstwerken te kopen. Iets waar al op de openingsdag veelvuldig gebruik van werd gemaakt.
Verder vond er op dezelfde locatie het Eerste Schaakkunst schaaktoernooi plaats.
Een rapidtoernooi, waarbij ook nog eens de nodige schaakkunstprijzen te winnen waren. Een toernooi met maar liefst 52 deelnemers, waaronder ook weer de nodige leden van de Motiefgroep Schaken (Gert van Tongeren, Joris Leijten, Leo Hovestadt, Marcel van Niftrik.)
door Henk Alberts
17e BeNeFraLux
Op 12 oktober vond in Deurne (bij Eindhoven) de 17e Benefralux plaats. Een gezellige en drukke bijeenkomst in een grote en voor dit doel zeer geschikte zaal (met dank aan Ger Dekker.) Een groot aantal bezoekers uit Nederland, België, Luxemburg en Duitsland waren op deze goed bezochte dag afgekomen. En er was zoveel te bekijken, te kopen, te ruilen en bij te praten, dat er bijna te weinig tijd was voor het officiële programma.
Filmprogramma
Om 11.00 was er een filmprogramma met (oude) schaakfilms. Rob Spaans vertoonde onder grote belangstelling achtereenvolgens ‘A chess dispute’ uit 1903, ‘Gambler’s choice’ uit 1909 en ‘Pat & Mat, Svetlo (Licht)’ uit 1979. Dit met als afsluiting het alom geroemde ‘Geri’s game’, 1997. Rob kreeg een welgemeend applaus voor de getoonde films. Voorwaar een idee om nogmaals te herhalen.
Veiling
Na de lunch was er de veiling met maar liefst 286 items, van postzegels van Bulgarije uit 1947 tot die van Bomans uit 2013, van het toernooibulletin Groningen 1946 tot schaakgedichten uit 2006 en van een Coca cola-schaakspel tot een toegangskaartje voor Spasski – Fischer 1972. Kortom een grote verscheidenheid aan artikelen en voor elk wat wils.
Bloemen
En na de veiling was er eerst een namens de vereniging welgemeend bloemetje voor Marja Bijpost, die als niet verenigingslid al jarenlang de guldenpostzegels voor de verzending van de Schaakkoerier sorteert en plakt.
Special Schaakkoerier 128 over ‘Schaakgeld’
En als laatste programmapunt de aangekondigde verrassing(en). Als geschenk voor de leden en andere aanwezigen bij deze Benefralux in Deurne een Schaakkoerier special over het thema schaakgeld. Een Schaakkoerier special met een overzicht en heel veel achtergronden van al het tot nu toe verschenen schaakgeld. En dit geschenk ging dan ook nog eens vergezeld van een speciaal voor deze gelegenheid ontworpen schaakbankbiljet. Het biljet symboliseert de vrede in schaakland. Daarbij is de voorzijde (achterzijde) een Amerikaans Dollar-biljet en de andere zijde een Russisch Roebel-biljet. Kortom: de Motiefgroep denkt in deze (crisis?)tijden aan de pecunia.
Themanummer ‘Schaakgeld´
De definitie van geld is dat het in tegenstelling tot een penning in een land een echt ‘wettelijk betaalmiddel’ is. En er is heel veel verschillend geld. Maar als ‘schaakgeld’, geld waarop een schaakbord, een schaker o.i.d. is afgebeeld kennen we slechts 2 bankbiljetten, 29 munten, 18 noodgeldbiljetten. Voor iemand die zijn verzameling compleet wil hebben een te overzien geheel.
Deze Schaakkoerier Special over het thema schaakgeld was een geschenk voor de leden en andere aanwezigen bij de Benefralux op 12 oktober in Deurne. En dit geschenk ging dan ook nog eens samen met een speciaal voor deze gelegenheid ontworpen schaakbankbiljet. Voor en achterzijde zijn op de voorzijde van deze Schaakkoerier Special afgedrukt. Zo is de voorzijde (achterzijde) een Amerikaans Dollarbiljet en de andere zijde een Russisch Roebelbiljet.
In veel oudere schaakkoeriers zijn artikelen over schaakgeld te vinden. Deze Schaakkoerier geeft een totaal overzicht, een catalogus en daarnaast zijn er nog de nodige nieuwe inzichten en ontdekkingen aan dit thema schaakgeld toegevoegd.
Inhoud:
afbeelding
In nummer 126 van de Schaakkoerier onder meer de volgende onderwerpen:
door Rob Spaans
Het Schaakspel is een bijzonder kunstwerk van de Belgische kunstenaar Vic Gentils (1919-1997). Tot 1 september 2013 is dit monumentale schaakspel te bewonderen in het Middelheimmuseum te Antwerpen. Daar maakt het deel uit van de Collectiepresentatie Vic Gentils en Rezsö Berczeller 1 + 1 = 33 in het Braempaviljoen. Hoe dat rekensommetje in elkaar steekt zult u als schaakliefhebber wel begrijpen. De andere kunstenaar kunt u gelijk weer vergeten, die heeft niets op schaakgebied gedaan…
Gentils maakte dit kunstwerk in 1966/67. Het begon ermee dat hem werd gevraagd een stoel als kunstvoorwerp te maken. Gentils besloot een stoel te vervaardigen die met de mens zou zijn versmolten, een mens-stoel. Hij nam een stoel, verwijderde de poten, zette er pianopoten onder, een klokkenkast op en zo nog het een en ander. Het resultaat deed hem denken aan de (zwarte) koningin van een schaakspel op haar troon.
Hij had er zo’n plezier in dat hij nog een tweede figuur, een zwarte koning, creëerde. Als materiaal gebruikte hij voornamelijk afgedankte meubelstukken en piano’s. Gentils ging vrolijk verder manshoge schaakstukken te assembleren, maar wat begonnen was als een spel werd steeds meer een gevecht en zelfs, in zijn eigen woorden, een nachtmerrie. De 32 stukken zijn uiteindelijk wel tot stand gekomen. Als hij al een schaker was, zal hij na dit project, dat dus twee jaar heeft geduurd, het schaken wel een tijdje zat zijn geweest.
Voor Gentils was kleur van nog groter belang dan de vorm. De zwarte stukken heeft hij met een brander hun donkere kleur gegeven, de witte stukken danken hun kleur aan de techniek van het zandstralen. De stukken zijn tot ruim twee meter groot, zodat de toeschouwer zich snel in het strijdtoneel voelt opgenomen. Elk stuk heeft zijn eigen unieke dynamiek en expressie.
Koning en koningin van zwart (foto hiernaast) staan symbool voor de oude orde. Gentils heeft hen van bepaalde attributen voorzien zoals een ijzeren duikershelm en een schermmasker om hun zwakte te benadrukken. In Gentils symboliek wordt kracht namelijk onder meer uitgebeeld door eenheid van materiaal.
Het witte leger dat uitsluitend uit hout bestaat heeft dan ook een agressievere en krachtigere uitstraling. Zowel het witte koningspaar als de witte torens staan op wielen, hetgeen hen een veel grotere dynamiek geeft dan hun zwarte tegenstrevers.
De zwarte lopers zijn potsenmakers die op hun handen staan, terwijl de witte lopers ijdel (spiegel) en muzikaal (harp) overkomen. De zwarte torens lijken op pilaren en de witte torens (foto onder) hebben meer weg van de primitieve tanks zoals die in de Eerste Wereldoorlog hun entree deden. De zwarte paarden lijken op Mesopotamische dieren, voor de witte paarden werden oude carrouselpaarden gebruikt. En zelfs de pionnen zijn allemaal verschillend vormgegeven. Het is een fantastisch werk!
Van de stelling wordt geschreven in het tentoonstellingsboekje dat het uit een partij van Genna Sosonko zou zijn. Dat lijkt me niet geheel correct want er valt eenvoudig te reconstrueren dat wit in deze stelling aan zet is en met Pxf7 de partij wel heel erg simpel wint.
Op de IXe Biënnale van Sao Paolo (Brazilië) in 1967 werd Het Schaakspel voor het eerst als geheel tentoongesteld. Gentils kreeg voor zijn creatie (o schande, slechts) de 2e prijs toegekend.
Het themanummer is een jaarlijks uitkomend product van de Motiefgroep Schaken.
Dit themanummer is samengesteld en geschreven door Hans en Klaus Bodlaender. Het heeft als thema de Historische Schaakvarianten. Daarbij ligt de nadruk dus niet zozeer op hedendaagse schaakvarianten, maar meer op varianten van het schaakspel die in de geschiedenis zijn voorgekomen en daarmee hebben bijgedragen tot de ontwikkeling van het hedendaagse schaakspel.
Dit themanummer kon bovendien voor een belangrijk deel in kleur uitkomen, waarmee de afbeeldingen van de diverse schaakvarianten nog beter uitkomen.
De leden van de Motiefgroep Schaken krijgen dit themanummer automatisch toegestuurd, als een extraatje om de zomer door te komen. Voor niet leden is er beperkt de mogelijkheid om dit nummer aan te kopen.
In special 125 van de Schaakkoerier de volgende schaakvarianten:
door Bas de Haas
Zoals de meeste lezers bekend zal zijn wordt dit jaar herdacht dat de Vrede van Utrecht 300 jaar geleden werd gesloten, om precies te zijn op 11 april 1713. Deze Vrede was het resultaat van anderhalf jaar durende onderhandelingen tussen de verschillende Europese grootmachten om te komen tot een permanente staat van vrede in Europa en is daarmee te beschouwen als het begin van de moderne diplomatie.
In het Slot Zeist is in dit kader een bijzondere expositie te zien van 30 kunstenaars uit Zeist en omgeving die het thema van de Vrede van Utrecht hebben uitgebeeld. Naast schilderijen zijn ook andere kunstvormen op deze expositie te bewonderen.
De Zeister kunstenares Debby Frigge – van Zon heeft het schaakspel als vorm voor haar schilderij gekozen, waarbij de schaakstukken de verschillende landen symboliseren die bij de Vrede betrokken waren.
Bij het schilderij, evenals bij de andere objecten, is een gedicht van een dichter uit de regio Utrecht afgedrukt. Bij het doek van Debby Frigge is dit van de hand van Henjo Hekman. Het eerste couplet van dit gedicht, dat de titel “Aan het Vredesberaad” draagt, luidt:
Loper, Pion, Koning, Dame, Toren, Paard,
welkom in ons stadsjie, dat er wèl bij vaart!
Want met zes partijen op één bord duurt het even voor het vrede wordt.
De expositie duurt t/m 1 september 2013 en is te bezichtigen gedurende dinsdag t/m vrijdag van 11 – 17 uur en op zaterdag en zondag van 13 – 17 uur. ’s maandags gesloten.