Van 7 september 2019 tot en met 28 juni 2020 presenteert het Princessehof de tentoonstelling ‘Gezonken Schatten: geheimen van de Maritieme Zijderoute’
De tentoonstelling laat keramiek en andere voorwerpen zien die gevonden zijn aan boord van acht scheepswrakken uit de negende tot en met de negentiende eeuw. In het museum wordt van ieder schip waarvan keramiek tentoongesteld wordt tevens de achtergronden geschetst: waar is het schip aangetroffen, waar in het schip bevond de keramiek zich, hoe kon het geconserveerd worden, voor wie was het bestemd, enzovoorts. Ook wordt een inkijkje gegeven in de maritieme archeologie in zowel Azië als Nederland. Daarmee gaat een verborgen wereld open van internationale handel, strijd op zee, mensensmokkel en schatgravers.
Onder de acht opgegraven scheepswrakken is ook het in 1323 gezonken Chinese handelsschip Sinan. Een Chinees schip dat in 1323 op weg naar Japan verging. Dat blijkt uit de houten etiketten waar veel pakketten aan boord van zijn voorzien. Voor archeologen is deze informatie een waardevolle ontdekking. Verder wordt exclusieve keramiek voor de rijke elite gevonden maar ook wierrookbranders en beelden van heiligen voor Japanse tempels.
En uit dit schip zijn ook een vijftal 14e eeuwse houten Japanse schaakstukken geborgen. In de bijbehorende catalogus lezen we: “Naast het harde werken aan boord van de Sinan was er ook tijd om te ontspannen, bijvoorbeeld met een potje schaak. Het spel wordt in Azië al honderden jaren gespeeld. Deze stukken horen bij een Japans schaakspel. Waarschijnlijk zijn er dus ook Japanners aan boord van dit Chinese schip.”
Helaas zijn de 5 tentoongestelde stukken replica’s van de originele schaakstukken. De originele schaakstukken zijn te bewonderen in het Nationaal Museum of Korea in Seoul.
Op 14 november 2019 rond half elf ‘s ochtends brak er brand uit in het schaakmuseum in Ströbeck. De brandweer van Ströbeck was in enkele minuten ter plaatsen en met hulp van de brandweer van Halberstadt, Athenstedt, Aspenstedt en Langenstein, in totaal zo’n 50 man, werd de brand bestreden.
Het grootste deel van de collectie kon worden gered, het gebouw werd zwaar beschadigd. Ongeveer 15 objecten uit de collectie, vooral op de 2e etage, gingen verloren, 6000 objecten liepen roet of waterschade op. De totale schade wordt op een half miljoen Euro geschat. Oorzaak van de brand waren onderhoudswerkzaamheden aan het dak van een van de bijgebouwen.
Het schaakmuseum is voorlopig tot nader order gesloten. Wanneer het museum weer geopend wordt en of dat op dezelfde locatie is, is nog onbekend.
Van 19 oktober 2019 tot en met 15 maart 2020 presenteert het Fries Museum in Leeuwarden de tentoonstelling ‘Wij Vikingen’
We kennen de Vikingen vooral als de piraten van de Noordzee. Moordend, plunderend en rovend maakten ze de Europese kusten onveilig. En inderdaad, de tentoonstelling begint met het klassieke beeld van de Friezen als slachtoffers van de woeste, wilde Vikingen uit het Noorden. Moordenaars op drakenschepen die onschuldige Friezen komen beroven, verkrachten, tot slaaf maken of gewoon doden. Je ziet hoe vanaf het jaar 810 mensen worden gedood, huizen worden platgebrand en dorpen verwoest.
Maar gaandeweg de tentoonstelling wordt duidelijk: de werkelijkheid in het Nederland van de negende en tiende eeuw was veel genuanceerder. Er was sprake van een gedeelde Noordzeecultuur. Tussen de aanvallen door werd er namelijk veel handel gedreven tussen de Nederlanders en de Scandinaviërs. De Friese samenleving was nauw verbonden met die in het Noorden, dat ging via handel ook via bijvoorbeeld importbruiden. Want in die tijd was je vanuit Friesland per schip sneller in Denemarken dan over land in Enschede. En echt niet alleen Scandinaviërs waren Vikingen, Maar er waren ook Friezen die zich bij hen aansloten. Vikingen waren namelijk geen volk, maar ‘op Viking gaan’ betekent op rooftocht gaan.
De tentoonstelling toont veel gebruiksvoorwerpen van ‘Vikingen en Friezen in het kustgebied van de Lage Landen’. Zes zalen vol oude teksten, schedels, weegschalen, potten, glazen, sieraden, kammen (de Vikingen waren erg bezig met hun uiterlijk), muntschatten, sleutels en speelstenen en natuurlijk zwaarden. De blikvanger van de tentoonstelling is de replica van een levensgroot Vikingschip, dat op basis van bouwtekeningen van het Vikingschip Skudelev V (de restanten van dit Vikingschip bevinden zich in het Vikingeskib Museet in Roskilde) door scheepsbouwer Bein Brandsma samen met studenten van de opleiding Maritieme Techniek van ROC Friese Poort gebouwd werd. Het vijftien meter lange schip is in de tentoonstelling te zien en na de tentoonstelling wordt het schip vaarklaar gemaakt en zal er voor het eerst in eeuwen weer een Vikingschip door Friesland gaan varen.
De laatste zaal staat vol met teruggevonden zilverschatten. Twee schatten van Vikingen die in de tweede helft van de negende eeuw bivakkeerden op het eiland Wieringen, met vooral Scandinavische munten en sieraden, de rest waarschijnlijk van lokale Friezen die in dezelfde tijd hun rijkdom aan vooral Frankische en Friese munten verborgen in hun terpen. Er ligt ook een zeldzame ijzeren slavenhalsband die de Vikingen gebruikten om hun gevangenen af te voeren.
Maar voor ons schaakliefhebbers is de grootste schat op de tentoonstelling ongetwijfeld de (weer eens) tentoon gestelde Friese schaakkoning. Volgens het bijschrift:
Koning uit het schaakspel
12e eeuw, gevonden in Leeuwarden, Friesland, been
Fries Museum, Leeuwarden
Collectie Koninklijk Fries Genootschap
Tot ergens eind vorige eeuw was deze Friese schaakkoning samen met bijvoorbeeld het (vermoedelijke) zwaard van Grote Pier, één van de topstukken van het Fries Museum in Leeuwarden. Daarna ging het Fries Museum een andere koers varen en is het schaakstuk in depot en uit beeld verdwenen. Nu is dit unieke stuk weer (tijdelijk) voor het publiek zichtbaar / toegankelijk.
Vanaf het begin werd deze Friese schaakkoning vergeleken met de in 1831 gevonden Lewis Chessmen. Daarbij vond men zoveel overeenkomsten, dat men vermoedt dat deze in Leeuwarden gevonden schaakkoning eveneens van Scandinavische oorsprong is. Als deze datering klopt is dit schaakstuk mogelijk het oudste in Nederland gevonden schaakstuk.
Traditioneel vindt er in het schaakstukkenmuseum op nieuwjaarsdag de prijs-uitreiking van de jaarlijkse schaakstukkenontwerpwedstrijd plaats. Een gezellig evenement met gratis frisdrank, hapjes en ook nog eens de livemuziek van De Balcony Players.
Om circa 14.00 uur begon de prijsuitreiking van de Schaakstukkenontwerpwedstrijd door de jarige museumdirecteur Ridder Dijkshoorn. En zoals altijd weet hij daar een spannend verhaal van te maken.
Afgelopen jaar konden de bezoekers van het Schaakstukkenmuseum uit maar liefst negen inzendingen de mooiste kiezen. En afgelopen jaar brachten in totaal 775 mensen een stem uit. Dat was een behoorlijk stuk meer dan in 2018, toen 495 mensen een stem uitbrachten. Traditioneel zijn er 6 prijzen, waarbij elke prijswinnaar 200x een Euromunt krijgt. Zo krijgt de 1e prijs 200x een 2 Euromunt (1000 Euro), krijgt de 2e prijs 200x een 1 Euromunt (200 Euro), de 3e prijs 200x een munt van 50,Eurocent enz. “Ik vond echter dit keer alle ontwerpen zo mooi en creatief,” aldus Ridder Dijkshoorn, “dat ik vond dat elke inzending een prijs verdiende. Ik heb dus maar drie extra troostprijzen aan de prijzenpot toegevoegd.”
De 9e prijs kreeg het schaakspel ‘Blokken’ van F. Mellink met 12 stemmen (1,5%). 8e eindigde Reini Lap, met haar schaakspel ‘Tegenpolen’. Een schaakspel met rode en groene schaakstukken. Zij kreeg 17 stemmen (2%). 7e werd de winnaar van vorig jaar, Jan de Visser, onder het thema ‘Stop thinking black and white’ maakte hij eveneens een schaakspel in rode en groene kleuren. Hij kreeg hiervoor 25 stemmen (3%). De 6e plek was voor Bob Roes, met zijn ‘Ode aan René Daniels’. Voor dit schaakspel kreeg hij 49 stemmen (6%). 5e werd het schaakspel ‘Utrecht Schaak’ van André van Schie. Dit in 3D geprinte schaakspel in de Utrechtse kleuren rood en wit en met stukken als Nijntje en De Dom als Koning kreeg van de bezoekers 61 stemmen (8%). 4e werd het schaakspel ‘Zeemeerminnen’ van de winnares van 2015 Ivanka Kovacs. Dit schaakspel met stukken van epoxyhars kreeg 103 stemmen (13%). 3e werd het schaakspel ‘Studentenschaak’ van Rieneke Janssen gemaakt van (hoe kan het ook anders bij zo’n naam) gebruikte bierdoppen. Dit spel kreeg 125 stemmen (16%). En de 2e plaats was voor het schaakspel ‘Gevecht in de heuvels’ van Adrie Kolsteren met 181 stemmen (23%). Dit bijzondere schaakspel heeft een schaakbord gemaakt van houten blokken, waarbij elk veld een andere hoogte heeft dan de omringende velden.
En het winnende schaakspel was het schaakspel ‘Zebra’s tegen Giraffen’ van keramist Tigone van Overbeek. Dit winnende schaakspel kreeg 202 van de 775 stemmen (26%).
Tigone van Overbeek vertelde dat ze zeker honderd uur in het maken van dit enorme spel gestoken had.” “Daarbij zit de meeste tijd in het gla-zuren, want bij dit ontwerp moest dat wel zo’n drie keer”, aldus de winnares.
Het winnende schaakspel krijgt een plaatsje in het schaakstukkenmuseum, zodat het daar naast de eerdere winnaars van de schaakstukkenontwerpwedstrijd te bewonderen zal zijn. Wel een tegenvaller voor directeur Ridder Dijkshoorn, want het winnende ontwerp was verreweg het grootste schaakspel en er is al zo weinig ruimte in het museum.
Ook in 2020 is er een schaakstukkenontwerpwedstrijd, dan ook weer met een eerste prijs van € 1000,- De zelfgemaakte schaakspellen kunnen nog tot 1 maart 2020 bij het schaakstukkenmuseum afgeleverd worden. Op zaterdag 7 maart, tijdens de Rotterdamse Museumnacht, zullen alle inzendingen dan voor het eerst te zien zijn. En vanaf de museumnacht tot eind 2020 kunnen de bezoekers dan op hun favoriete ontwerp stemmen. En schrijf maar alvast in uw agenda: 1 januari 2021 is de prijsuitreiking van de schaakstukken-ontwerpwedstrijd 2019. Zie voor meer informatie de site van het schaakstukkenmuseum op www.schaakstukkenmuseum.nl
