In het februarinummer 2004 van Schaakmagazine heeft een artikeltje gestaan over de Venlose kunstenares Iris Slock. Zij heeft naast ander werk een viertal schaakwerken met gemengde techniek gemaakt, die te bewonderen zijn op haar internetadres:
Toen dit artikel verscheen heb ik haar geschreven of er ook ansichtkaarten van haar werk bestonden. Ze antwoordde mij dat die er wel waren maar niet van haar schaakkunst. Kennelijk heeft mijn vraag haar gestimuleerd, want vandaag kreeg ik weer een brief van haar, vergezeld van twee schaakkaarten, waarin ze aangaf dat er nu inderdaad kaarten waren gedrukt en bovendien prints van haar werk (à 15 euro). Dus voor onze leden die kaarten verzamelen een goed bericht.
De op de pagina “Laatste Nieuws” (oude website van euwe.nl) gebruikte afbeelding van een schaakansichtkaart is niet zomaar een kaart.
Van horen zeggen was de oudste uitvoering van deze kaart van 1939; in ieder geval is er een versie uit 1941 bekend.
Van voor 1960 waren er in ieder geval ook nog de volgende versies / uitgaven van deze kaart bekend (in kleur);
een Zweedse 1959 (1001, rood SA rechts),
een Tsjechische 1950 (400, SA 1102, blauw SA, rechts),
een Tsjechische 1946 (SA 1000-1, rood SA, links),
een Tsjechische 1941 (935-1, rood rechts);
een Duitse met de tekst: “Wird der Klügere nachgeben?” z.j. (CP Nr. 933/1, zonder)
èn … een Duitse 1949 (CP Nr. 935-1 C. Pahl & Co., Hamburg 11, rood ♂ maar i.p.v. het pijltje een ‘p’, rechts ).
En wat meer ‘moderne’ uitvoeringen een Deense in zwartwit met de tekst “Slutspilstudier”
en “End Game Studies” (Skakhus-Forlaget, København, SA zwart),
en nog Franse,
Tsjechische
en Duitse uitgaven.
Maar in Schaakkoerier 66 beschrijft Sjoerd van Ketel een nog ouder exemplaar:
” Deze is kennelijk ingeplakt geweest en dat is jammer, want nu is niet absolute zekerheid te zeggen van welke drukker/uitgever zij afkomstig is. Maar linksonder op de achterzijde is nog “…mburg-11” zichtbaar en dus ga ik ervan uit, dat destijds bij de firma C. Pahl (cf. eind tweede alinea hierboven) in Hamburg gedrukt is. De grootste verrassing komt echter nog en dit is de reden van de bijzonderheid van deze kaart. Zij is in Hongarije in het jaar … 1921 (sic!) om precies te zijn op 13 April om 18 uur gestempeld.Van horen zeggen was de oudste uitvoering van deze kaart van 1939; maar over 1921 heb ik nooit iemand horen spreken. Er zitten twee tamelijk bekende groene Hongaarse postzegels op met het (scheve) Staphanuskruis op een kroon met daarom-heen de woorden “sacra corona” van 6 f(iller = 1,00 forint). Stefanus I de heilige, koning van Hongarije (969-1038), genoemd naar de bijbelse Stefanus één van de zeven armenverzorgers in de gemeente te Jeruzalem. De Stefanskroon, die hij bij zijn kroning van paus Silvester II ontving, bleef een Hongaars nationaal symbool.”
Wie onder de medeverzamelaars vermeldt ons een nòg oudere versie van de(ze) kaart?
In 1935 gaf de uitgeverij en boekhandelaar W. ten Have ter gelegenheid van de match Euwe – Aljechin deze (en drie van de onderstaande; in de ‘galerij’ opgenomen afbeeldingen van pretnbriefkaarten) kaart uit in een serie van vier prentbriefkaarten (de nummers 187 t/m 190).
Uitgave van twee schaakansichtkaarten t.g.v. het 15-jarige jubileum van de Motiefgroep Schaken in 1999. De eerste kaart betreft ‘Schaken in hoger sferen’ door Kunstenares Marijke Bodlaender.
Schaken in hoger sferen
De eerste Ansichtkaart laat een groep (plafond) engeltjes zien rond een schaakbord. Engeltjes spelen kennelijk ook al schaak!
Op het schaakbord is echter niet zomaar een stelling geschapen! Het betreft hier een oud Perzisch schaakprobleem, waarvan helaas de componist onbekend is.
De opdracht: wit geeft mat in vijf zetten. Wel geeft het ene engeltje reeds een aardige tip, door de te spelen witte toren in de hand te nemen. De oplossing luidt:
De tweede kaart, ‘Schaakgek‘, van Kunstenares Joyce op ’t Eijnde die haar creatie als volgt verwoordt:
“Zoals de Schaakspeler gek is op zijn spel zo is ook de schaakcollectioneur verslaafd aan zijn verzameldrift. Een beetje gek moet je dan wel zijn … Met die gedachte in mijn achterhoofd is de collage ‘schaakgek’ ontstaan.
Ik heb gekozen voor gemengde techniek, d.w.z. voor een combinatie van fotocollage en tekening. De schaakgek heet hierdoor mijn gezicht gekregen. Daar hoort een zwevend schaakbord bij. Gek ja.”
De oplage van beide ansichtkaarten is elk 500 stuks.
Het origineel van de ansichtkaart “Schaken in hoger sferen,” een gouache ter grootte van 30 x 42 werd op de veiling van de Motiefgroep Schaken in april 2000 geveild.
Niet door de Motiefgroep Schaken uitgegeven, horen er bij deze beide ansichtkaarten nog een vijftal andere kaarten; ‘Matkat’, ‘Vrijpion’, ‘Seviliaans’, ‘Sevilla’, allen van de hand van Joyce op ’t Eynde, alsmede ‘Dame schaakt Koning’, van de hand van Rachel Snijders.
(Bovenstaande artikel naar eerdere teksten van Sjoerd van Ketel en Henk Alberts)
Kaart uitgegeven door de Motiefgroep Schaken in 1997. Dit ter gelegenheid van de BENEFRA(LUX) van 24 t/m 26 november 1997 gehouden in Nederland in Roosendaal.
De kaart toont achter een schaakbord gezeten rechts een portret van Dr. Max Euwe en links een geblokt paard, het Logo van de Motiefgroep Schaken.
In 1996 werd op initiatief van de toenmalige voorzitter van de Motiefgroep Schaken Bas de Haas de hierbij afgebeelde ansichtkaart uitgegeven.
De kaart vertoont een schaakprobleem, opgebouwd uit de letter ‘S’ (de zwarte stukken) en de letter ‘F’ (de witte stukken), hetgeen samen staat voor Schaak Filatelie.
Mijn belangstelling werd nog meer geprikkeld toen Bas de Haas mij vertelde dat er bij de aanmaak van deze ansichtkaart nog het één en ander mis was gegaan ook; één van de pionnen of het paard hoorde op a3. Precies wist hij het zo gauw ook niet meer. Gelukkig was er wonder boven wonder na deze vergissing / fout nog wel een correct matprobleem over gebleven!
Eerst maar eens de stelling die nu op de ansichtkaart staat. Zie diagram hierboven.
De oplossing:
1. La5 en tegen elke willekeurige zwarte verdediging
2. Pd2 mat
En na enig puzzelen construeerde ik ook de maar mijn mening “oorspronkelijk bedoelde stelling”. Het zwarte paard van a4 is hierbij naar a3 verhuisd. Zie het tweede diagram.
Merk op dat 1. La5 nu niet werkt en faalt op 1. … Pa3-b1.
Nu is de oplossing:
1. g7 met de dreiging 2. g8D mat
op 1. … Pa6-b4 volgt 2. Pd2 mat
en op 1. … Pa6-c5 volgt 2. Pe5 mat
Lang heb ik gedacht, dat 1. Pc1, dreigt 2. Ld3, de sleutelzet van dit probleem was. Bas de Haas hielp me hier echter uit de droom, want 1. Pc1 is weliswaar een fraaie verleiding, doch faalt op 1. … Pa6-b4 en er is geen mat.
Merk ook nog op dat in de stelling op de ansichtkaart (dus met het paard op a4 in plaats van op a3)
de zet 1. g7 faalt op 1. … Pa4-c3,
waarna 2. g8D faalt op 2. … Pc3-d5 en
waarna 2. Pd2 geen mat is wegens 2. … Kb4
Persoonlijk vind ik dat door bovenstaande “gelukkige vergissing”, waardoor er een soort duo-mat kon ontstaan, deze kaart uit 1996 alleen maar waardevoller geworden is.
(Bewerkt artikel uit de Schaakkoerier door Henk Alberts)
