Eerdere artikelen
In twee eerdere artikelen op onze site is aandacht besteed aan kunstenaar Guido van der Werve. In zijn film Nummer Twaalf speelt het schaakspel een belangrijke rol. In de door Guido gecomponeerde muziek zitten schaakzetten verweven die op de schaakpiano worden uitgevoerd. Zo draagt elke gespeelde schaakzet bij aan de compositie.
Ik werd getriggerd door het zinnetje van Rob Spaans dat hij tot op heden de zetten van de betreffende partij nog niet had kunnen achterhalen. Die constatering was weliswaar al weer een lange tijd geleden, maar omdat ik op de site daar verder niets meer over kon vinden en ook een korte zoektocht in De Schaakkoeriers niet tot een resultaat leidde besloot ik op internet verder te zoeken.
YouTube
Op YouTube kwam ik een video tegen waarin Guido van der Werve wordt geïnterviewd voorafgaande aan een integrale performance waar de door hem gecomponeerde muziek wordt uitgevoerd en hij zelf de witte stukken beroerd in de door Yudasin gecomponeerde partij als onderdeel van de muziek compositie uitgevoerd op de schaakpiano.
Zetten transcript op basis van video
Dit was een mooie gelegenheid om de zetten van de partij te achterhalen. In de ‘video still’ die als foto is opgenomen bij dit artikel zie je de negende zet van zwart bovenaan de linker pagina van de op dat moment geopende partituur staan. Tot ongeveer zet veertig is alles goed te volgen. Daarna treden er wat haperingen op in het spel. Van de schakers wordt verwacht dat zij noten kunnen lezen zodat zij op het juiste moment het stuk op het bestemmingsveld kunnen laten neerdalen om de muzieknoot te laten klinken. Dat kunnen ze; maar toch ontstaat er onnauwkeurigheid.
Overzicht uitgevoerde foutieve zetten
Hier een overzicht van de momenten waar het niet meer zo gladjes verloopt. Misschien heeft het met de losbladige partituur te maken (een verwijzing naar het iconische ‘de losbladige’!?) die op het juiste moment moet worden afgenomen om naar links te verplaatsen.
- zet 41 van wit; wit speelt h4+ om die zet vervolgens terug te nemen gevolgd door de zet Ph1 [45.51]
- na 41. Ph1 is het oog van de tegenstander zo lijkt het, ook van de partituur gedwaald; er wordt f5 gespeeld – de zwarte loper op f2 staat ‘en prise’. In de partij hieronder heb ik die zet vervangen door Lc5
- wit houdt zich keurig aan wat aan het papier is toevertrouwd en speelt het moedige Kg3 en trotseert zomaar een ‘schaak’ van de loper op f2 [45.58]
- zwart ziet dat de loper door de koning en het paard wordt ‘aangevallen’ en trekt het ongedekte stuk terug naar c5 (het veld dat ik ook gebruik om de partij te herstellen) [46.03]
- in de herstelde partij laat ik de witte koning na 42. … h4+ naar f3 stappen
- na h4 in de video; de zet zonder schaak, maakt de witte koning een sprongetje op f3 om daar keurig op terug te belanden – een mooi ’tempo’ zetje die ik in een partij ook wel een keer zou willen kunnen spelen. Het voordeel van dit zetje is wel dat alles (bijna) weer in het gareel loopt. Guido heeft dit keurig gezien. [46.17]
- in de video wordt rond zet 50. … Ke6 gespeeld met een loper op d7 – in de herstelde partij heb ik de loper eerder op c6 (zet 44.) geplaatst [47.11]
- Na 63. Kg2 speelt wit, zonder de zet van zwart af te wachten, Ph3 [49.03]
- de spelers bestuderen de partituur – na de onverwachte paardzet van wit denkt zwart ‘maar wacht eens ik heb ook nog wat in petto’. Vertwijfeld, dat wel, wordt de zwarte koning op het veld geplaatst waarop de loper staat (f4) en de loper wordt diagonaal een veld naar achteren geschoven (e5) (Guido wijst met zijn vinger naar de bladzijde rechtsboven – daar zijn we) – OK; geen probleem – we spelen verder – wel wordt de zwarte koning nog even uit het schaak gehaald door de zet Ke3. Het netto resultaat is de zet Le5. [49.13]
- ook zwart wil graag een tempozetje spelen en wipt op en neer met de loper op b3; wat wit kan kan zwart ook [49.29]
- nadat de loper de pion op h6 heeft geslagen; wit loper b3 heeft gespeeld gevolgd door loper f8 van zwart wordt met de vinger veld h6 ingedrukt – de partituur voor alles! [51.03]
- dan volgt kort daarop het onverwachte Lc6xf3 – zwart mept een eigen pion van het bord – bijzonder – er wordt stoïcijns doorgespeeld [51.16]
- wit laat zich niet onbetuigd en laat op dit gesnaai het niet alledaagse Ld1-d7 volgen [51.21]
- zwart speelt nog zijn loper naar e4 – ondertussen klinkt de A-klank, grondtoon door de violist in het orkest, de spelers beseffen dat het spel is afgelopen – in trance verzonken zo lijkt het, komen ze weer bij zinnen [51.24] – beide met de handpalmen naar boven – nog zen – op zoek naar de patstelling – beide beseffen dat er iets mis is gegaan maar kunnen nog wel een glimlach op het gezicht toveren
- ik heb de partij hersteld zoals ik mij zou kunnen voorstellen dat het gespeeld had kunnen worden – leidend tot een patstelling. Ongetwijfeld is dit niet precies de partij die Yudasin heeft gecomponeerd. totdat de zetten boven tafel komen moet u het met deze ‘replica’ doen.
De partij zoals ik hem heb hersteld
Kort na publicatie van dit artikel kreeg ik een e-mail van onze voorzitter en redacteur, Henk Alberts. Hij heeft in 2022 tijdens een filmverslag van de uitvoering van de compositie van Guido van der Werve de partijzetten genoteerd zoals ze tijdens de partij in de film waren opgenomen en gepresenteerd werden aan de kijkers (rechts onderin het filmbeeld).
Op basis daarvan heb ik de laatste 15 zetten gereconstrueerd. Het patbeeld is natuurlijk fraaier dan in de versie hierboven. Het is wel zo dat zwart onderweg een paar kansen op groot voordeel heeft laten liggen.