In 1993 introduceerde de Armeense centrale bank ter vervanging van de Russische roebel. de munteenheid de Dram. Deze naam “dram” verwijst naar de oude Griekse munteenheid de “drachme”.
In de eerste serie drambankbiljetten (1993-1995) werden er belangrijke architecturale monumenten op de bankbiljetten afgebeeld. In de tweede reeks bankbiljetten, vanaf 1998, werden dat afbeeldingen van beroemde Armeense persoonlijkheden.
In de gloednieuwe ‘derde reeks’ van Armeense bankbiljetten die vanaf september 2018 in omloop zullen komen, zal de 9e wereldkampioen schaken, Tigran Petrosian op een Armeens bankbiljet van 2000 Dram afgebeeld worden.
De Armeen Tigran Vartanovitsj Petrosjan (Tbilisi, 17 juni 1929 – Moskou, 13 augustus 1984) was van 1963 tot 1969 de negende wereldkampioen schaken. In 1962 won hij het kandidatentoernooi van Curaçao en in 1963 won hij met 12½-9½ de match om het wereldkampioenschap van Michail Botwinnik. In 1966 verdedigde hij zijn titel met succes tegen Boris Spasski (12½-11½). In 1969 moest hij wederom tegen Spasski aantreden en deze keer verloor Petrosjan met 10½-12½. In de volgende kandidatencyclus won Petrosjan van Robert Hübner en Victor Korchnoi en wist in de finale enig weerwerk aan Bobby Fischer te leveren, alvorens met 2½-6½ ten onder te gaan. Ook in de kandidatenmatches van 1974, 1977 en 1980 was hij steeds van de partij, maar hij verloor telkenmale van Victor Korchnoi. Verder was hij kampioen van de Sovjet-Unie in 1959, 1961, 1969 en 1975 en deelnemer van het team van de Sovjetunie bij de schaakolympiades van 1958 tot 1978.
Petrosjan stond bekend om zijn sterk positionele stijl. Hij was een grootmeester in het vasthouden van kleine voordeeltjes en het voorkomen van tegenspel van de tegenstander. “IJzeren Tigran”, zoals hij wel werd genoemd, verloor zelden een partij.
Op de voorzijde van het 2000 Dram bankbiljet zien we een afbeelding van Tigran Petrosian met achter hem een aantal fragmenten van schaakstellingen. (Waarvan ik nog niet heb kunnen ontdekken welke partijen het betreft. Het lijkt niet de Petrosianvariant 1.d4 Pf6 2.c4 e6 3.Pf3 b6 4.a3 te zijn, maar mogelijk zijn het delen van beroemde partijen van Tigran Petrosian.)
Op de achterzijde van het 2000 Dram bankbiljet staan onder andere het Schaakspelerspaleis in Yerevan en het standbeeld van Tigran Petrosian afgebeeld.
het Schaakspelerspaleis werd in 1971 in één van de hoofdstraten in het in het centrum van de hoofdstad Yerevan gebouwd en is sindsdien het centrum van schaakactiviteiten in Armenië. Na de dood van Tigran Petrosian kreeg het gebouw ter zijner nagedachtenis zijn naam. Overigens was Petrosian zelf ook degene die in 1966 de eerste steen voor dit gebouw gelegd heeft. Het standbeeld voor Tigran Petrosian staat sinds 2004 (door de FIDE, ter eren van het 75e geboortejaar van Tigran Petrosian uitgeroepen tot het Petrosian-jaar) naast het Schaakspelerspaleis in Yerevan.
Overigens is de waarde van dit 2000 dram bankbiljet gelijk aan ongeveer 3,33 euro.
De invoering van de Euro was destijds heel slecht voor de schaakbankbiljetten in de wereld. Voor de invoering van de Euro kende Europa 2 bankbiljetten met schaken daarop. In Estland een 5 Kroonibiljet ter gelegenheid van de 75jarige geboortedag van Paul Keres en in Oostenrijk een 500 shillingbiljet ter herinnering aan de Oostenrijkse feministe Rosa Mayreder. Oostenrijk ging (net als Nederland en andere Europese landen) per 1 januari 2002 over op de Euro, Estland per 1 januari 2011. Daarna waren er in de hele wereld geen schaakbankbiljetten meer in omloop.
Het 5 Krooni-biljet werd in Estland in 1991 uitgegeven ter gelegenheid van de 75jarige geboortedag van Paul Keres.
Munt Paul Keres Nu in 2016 is het 100 jaar geleden dat Paul Keres is geboren. Reden voor de bank van Estland om met een herdenkingsmunt voor Paul Keres te komen. Paul Keres is terug! Dit keer op een 2 Euromunt.
Beschrijving van de munt Op de munt is een portret van Paul Keres afgebeeld met daaronder een aantal schaakstukken en de contouren van een schaakbord. Links bovenaan bevindt zich de inscriptie „PAUL KERES”, alsmede de naam van het uitgevende land „EESTI” en daaronder het jaar van uitgifte „2016”.
Op de buitenrand van de munt zijn de twaalf sterren van de Europese vlag afgebeeld. Uitgiftedatum is 1 Januari 2016, geplande uitgifte 500.000 stuks.
Eerste nationale Estlandse herdenkingsmunt Estland is lid van de Europese Unie sinds 2004, de Euro is betaalmiddel in Estland sinds 2011. Het betreft hier voor Estland de eerste nationale 2 euro herdenkingsmunt. Estland deed eerder al wel mee met een tweetal gemeenschappelijk uitgegeven 2 Euro-munten, namelijk in 2012 (herdenkingsmunt 10 jaar chartale Euro) en in 2015 (herdenkingsmunt 30 jaar Europese vlag.
Paul Keres Paul Keres (Narva, 7 januari 1916 – Helsinki, 5 juni 1975) was schaakkampioen van Estland in 1934/1935, 1942, 1943, 1945 en 1953.
Daarnaast was hij kampioen van de USSR in 1947, 1950 en 1951.
Paul Keres is in Estland een nationale held. In 2002, 27 jaar na zijn dood, werd Paul Keres in Estland nog steeds met grote voorsprong tot de grootste sporter van zijn land gekozen. Verder is er in de hoofdstad van Estland, Tallinn, een Paul Keres-standbeeld en een Paul Keres-museum (tevens locatie van de Tallinner Schaakclub) met een Paul Keres-bibliotheek. In Estland zijn er in diverse steden straten naar hem vernoemd.
postzegelnumismatische brief Coincard
Overige verzamelitems Bij de munt zijn ook nog een aantal andere verzamelitems uitgegeven. Zo is er een 2 Euro muntkaart (coincard) zie afbeeldingen hiernaast. Prijs: 10.00 EUR, Oplage: 5000.
En er is een numismatische brief (afbeelding rechtsboven), die de 2 Euromunt verbindt met de ook op 7 januari uitgegeven nieuwe schaakpostzegel. Over de numismatische brief zijn mij op dit moment geen nadere gegevens bekend.
En tenslotte dus de schaakpostzegel ter gelegenheid van de 100jarige geboortedag van Paul Keres. Nominale waarde: 0.65, Uitgiftedatum: 07-01-2016, Oplage: 60 000, Ontwerper: Riho Luuse
De definitie van geld is dat het in tegenstelling tot een penning in een land een echt ‘wettelijk betaalmiddel’ is. En er is heel veel verschillend geld. Maar als ‘schaakgeld’, geld waarop een schaakbord, een schaker o.i.d. is afgebeeld kennen we slechts 2 bankbiljetten, 29 munten, 18 noodgeldbiljetten. Voor iemand die zijn verzameling compleet wil hebben een te overzien geheel.
Deze Schaakkoerier Special over het thema schaakgeld was een geschenk voor de leden en andere aanwezigen bij de Benefralux op 12 oktober in Deurne. En dit geschenk ging dan ook nog eens samen met een speciaal voor deze gelegenheid ontworpen schaakbankbiljet. Voor en achterzijde zijn op de voorzijde van deze Schaakkoerier Special afgedrukt. Zo is de voorzijde (achterzijde) een Amerikaans Dollarbiljet en de andere zijde een Russisch Roebelbiljet.
In veel oudere schaakkoeriers zijn artikelen over schaakgeld te vinden. Deze Schaakkoerier geeft een totaal overzicht, een catalogus en daarnaast zijn er nog de nodige nieuwe inzichten en ontdekkingen aan dit thema schaakgeld toegevoegd.
De definitie van geld is dat het in tegenstelling tot een penning in een land een echt ‘wettelijk betaalmiddel’ is. En er is heel veel verschillend geld. Maar als ‘schaakgeld’, geld waarop een schaakbord, een schaker o.i.d. is afgebeeld kennen we slechts 2 bankbiljetten, 29 munten, 18 noodgeldbiljetten. Voor iemand die zijn verzameling compleet wil hebben een te overzien geheel.
Deze Schaakkoerier Special over het thema schaakgeld was een geschenk voor de leden en andere aanwezigen bij de Benefralux op 12 oktober in Deurne. En dit geschenk ging dan ook nog eens samen met een speciaal voor deze gelegenheid ontworpen schaakbankbiljet. Voor en achterzijde zijn op de voorzijde van deze Schaakkoerier Special afgedrukt. Zo is de voorzijde (achterzijde) een Amerikaans Dollar-biljet en de andere zijde een Russisch Roebel-biljet.
In veel oudere schaakkoeriers zijn artikelen over schaakgeld te vinden. Deze Schaakkoerier geeft een totaal overzicht, een catalogus en daarnaast zijn er nog de nodige nieuwe inzichten en ontdekkingen aan dit thema schaakgeld toegevoegd.
Muntgeld (dus wettig betaalmiddel) met schaakmotieven is alleen uitgegeven bij speciale gelegenheden. De afbeeldingen laten vaak alleen een verwijzing zien naar de gelegenheid en verder is uit de munt niets af te leiden. Redelijk saai derhalve wanneer we dat vergelijken met het kleurrijke Duitse noodgeld.
Het oudste muntje is uit 1986 van de Verenigde Arabische emiraten en werd uitgegeven ter ere van de 27e schaakolympiade (een soort olympische spelen voor de schakers) in Dubai. De landen kunnen dan schaakteams afvaardigen die zich gaan meten met elkaar. Na een paar weken is dan het kampioensteam bekend.
Het oudste muntje is uit 1986 van de Verenigde Arabische emiraten en werd uitgegeven ter ere van de 27e schaakolympiade (een soort olympische spelen voor de schakers) in Dubai. De landen kunnen dan schaakteams afvaardigen die zich gaan meten met elkaar. Na een paar weken is dan het kampioensteam bekend.
Zo had Cuba een wereldkampioen in Jose-Raoul Capablanca en herdacht hem in 1988 (zijn 100e geboortedag met een viertal munten. Jammer genoeg was men daarbij weinig origineel, want zijn beeltenis terwijl hij een schaakzet doet is gewoon overgenomen van de postzegelserie uit 1951. En de afbeelding van een paar stukken tegen elkaar is ook niet iets waar een schaker een natte droom van krijgt. Op de achterkant van de muntjes staat overigens het standaardwapen van Cuba.
In 1988 gaf Griekenland ter herinnering aan de 28e schaakolympiade, die in Thessaloniki werd gehouden, munten uit. In tegenstelling tot de Olympische spelen is er elke twee jaar een schaakolympiade. Op de voorkant van de 500 Drachme munt zijn Ajax en Achilles te zien die een bordspel spelen. Op de achterzijde een mooi ontwerp met delen van een schaakbord, de Uil als teken van wijsheid samen met de tekst en symbool van deze olympiade.
De voorkant van de 100 Drachme laat een symbolische schaaktoren zien, met een ‘waaiend’ schaakbord en stukken, als teken van de beweeglijkheid van het spel.
Weer 2 jaar (1990) later maakten de Joego-Slaven in Novi-Sad het helemaal bont, wat muntjes en andere spullen in een cassette en voor zo’n 650 gulden kon u zich eigenaar noemen van een setje. Alhoewel het officieel een wettig betaalmiddel was zijn de hogere waarden (100 D zilver, 150 D zilver en 1000 dinar goud) nooit echt in omloop geweest (daar waren ze te duur voor) en heeft alleen de 5 dinar in beperkte mate gecirculeerd.
De afbeeldingen lieten zien dat het om de 29e schaakolympiade ging, de wereldbol symboliseert de deelnemers. Op het middelste muntje nog de toren van Novi-Sad en uiterst rechts het symbool van de olympiade.
De Filippijnen deden het in 1992 op de 30e olympiade te Manilla rustig aan. Ze gaven er zelfs geen ruchtbaarheid aan, maar toch verscheen er een muntje van 5 piso……
Tot slot nog een laatste stuiptrekking van Armenie tijdens de 32e schaakolympiade in Yerewan, met een brildragende ooievaar????? en daarna werd het stil……….
Dat was moeilijker dan schaakpostzegels, want om te beginnen is er geen catalogus van. De vraag die al snel opkwam: en wat verzamel ik dan? Simpel muntjes en papiergeld in een doosje doen, of steeds meer te weten proberen te komen over de achtergronden en andere informatie die niet direct voorhanden is in de numismatische catalogi.
Het eerste dat ik tegenkwam was zogenaamd Duits noodgeld en ik had geen flauw idee wat dat was, dus de eerste zoektocht begon;
DUITS NOODGELD
Gedurende WO1 was er in Duitsland een grote inflatie en als gevolg daarvan ook een tekort aan kleingeld. Soms wordt ook beweerd dat dit kleingeld omgesmolten werd voor de oorlogsindustrie, maar daar kon ik geen harde bewijzen voor vinden. Om voor het tekort een oplossing te vinden gaven ambtelijke instanties zogenaamd noodgeld uit. Dit „tussen-geld‟ zou dan alleen voor een korte tijd en binnen een beperkt gebied geldig zijn. Het bekendste uit die periode is het soldaten-noodgeld, maar daar zat geen schaken tussen.
Na WO1 begonnen veel mensen het noodgeld te verzamelen, deels vanuit de hoop dat dit geld waardevaster zou zijn dan de torenhoge inflatie van het officiele geld en ook deels voor het verzamelen op zich. Het gevolg daarvan was dat ook niet-ambtelijke instanties noodgeld gingen uitgeven. Op een paar uitgiften na eigenlijk alleen om de verzamelaarshonger te stillen. Voor de uitgevende instantie een winstgevende zaak omdat de meeste biljetten nooit meer omgewisseld werden voor echt geld. (schattingen zeggen dat er ongeveer 10.000 verschillende soorten noodgeld bestaan).
En daartussen zaten ook enkele series met schaken; sommige zelfs met een hele leuke achtergrond en wat ik daarvan gevonden heb wil ik U niet onthouden.
Sörup Angeln 1919 (geen datum)
Het biljet is niet zo bijzonder; qua schaken is er slechts een schaaktafeltje te zien met dame en heer en het biljet is meer propaganda om Angeln (Sleeswijk-Holstein) Duits te laten blijven.
Gross Flottbeck (geldig van 1-8 t/m 1-9 1921)
Het biljet is niet zo bijzonder, qua schaken ook hier weer een schaaktafeltje met dame en heer en Klopstock en Staudinger bij het schaakspel.
Wellicht leuk om te weten is dat in die tijd het niet ongebruikelijk was om een dame en heer bij het schaakspel af te beelden. Het verhaal er achter was dan dat de heer weliswaar met het spel van de dame verloor, maar daardoor wel „haar hand‟ won.
Ströbeck (geldig tot 31/12-1921)
Leuker wordt het al met een serie van 3 biljetjes van Ströbeck (in de middeleeuwen heette het overigens Ströpcke). Want Ströbeck is een echt schaakdorp! Von Halberstadt im Westen, und zwischen Harz und Huy, da liegt das Dorfchen Strobeck, mit seine Schachpartie En dat al meer dan 1000 jaar! Ook daar werd vroeger eerst geschaakt (op een bord met stukken en niet die andere betekenis uit de dikke van Dale) en dan pas getrouwd.
Verder zijn er drie verschillende series; het eenvoudigst herkenbaar aan de verschillende vormen en kleuren in de drukkers-naam onderaan het biljet.
De drie biljetten hebben een waarde van resp. 25, 50 en 75 pfennig.
Vrij vertaalt luidt de tekst: Graaf Guncelin, gevangene van Bisschop Arnulf van Halberstadt leert anno 1011 in de toren van Ströbeck zijn bewakers het schaakspel.
Naast het schaakbord zijn stukken tekst te lezen waarin de kerkvorst van Brandenburg en de vorst van Halberstadt Friedrich Wilhem etc. etc. het in het midden afgebeelde schaak- en koerierspel op 13 mei 1651 aan Ströbeck heeft geschonken, waarop Ströbeck toezegt natuurlijk goed voor dat bord te zorgen.
Hertog Ludwig Rudolf van Braunschweig speelt een partij met de burgemeester van Ströbeck op kasteel Brandenburg in de Harz. Als de burgemeester een bedenkelijke zet wil doen roept zijn 8-jarige zoon “Vadder mit Rat”, daarmee een hint gevend dat zijn vader op het punt staat een foute zet te doen. De burgemeester bezon zich en won, maar de Hertog liet het er niet bij zitten en liet de jongen door een strenge geestelijke verder opvoeden.
Biljet type 1; Himmer zwart in kastje
Biljet type 2; Himmer Gotisch in biljetkleur
Biljet type 3; Himmer bruin in kastje
Ströbeck (geldig van 1/10-1921 tot 31/3-1922)
Deze serie van 6 biljetten ademt de (politieke) geest van die tijd uit. Het schaken wordt hier gebruikt als politiek middel. Alle biljetten hebben dezelfde voorzijde; nl.
Op de „schaakaardbol‟ zit een hofnar met in beide handen schaaksymbolen. Het draait bij deze serie om beinvloeding „pur sang‟; regelmatig komt de tekst voor: in-Schach-gehalten, wat zoveel betekent als in het nauw gedreven, niet veel kanten meer uit kunnen, etc.
De achterkant vertelt het verhaal en we beginnen rustig met Ströpcke in 1651 en zijn omgeving “een schaakbord in de natuur”
Ook een schaakpartij: linksonder is de Duitse adelaar te zien die alle anderen “in-Schach-halt”.
Der Weltschachmeister Bismarck heeft Frankrijk “in-Schach-gehalten”.
Het Narrenmat is een mat in twee zetten, in schaken zo‟n beetje het stomste wat je kan overkomen. De dreigende Dame is USA president Wilson en de Nar is Duitsland. Politieke achtergrond is dat Wilson bij het vredesverdrag van Versailles 14 eisen moest laten vallen.
Schaak de koning! In Frankrijk heet de schaakloper fou (= nar). In deze afbeelding zet de Franse loper de Duitse keizer schaak. In het narrengewaad is kopstaand Clemenceau te ontdekken. Clemenceau wilde bij de vredesonderhandelingen in Versailles het Duitse Rijk zoveel mogelijk verzwakken door de Rijn tot militaire grens met Frankrijk te maken.
En tot slot is op dit biljetje te zien hoe Duitsland vond dat je moest denken over de verschillende landen. Engeland; slap, quai-voornaam en ingetogen met als symbool een tabakspijprokende persoon. USA; een dikke volgegeten amerikaan bovenop een zak met dollars Frankrijk; in het midden afgebeeld als (halfnaakte semeuse?) de gifspugende vijand. Verder nog wat landenkarikaturen, maar leuk is dat de titel “Pat‟ is. In het schaken een stand waarbij de een niet meer een geldige zet kan doen en de ander toch niet gewonnen heeft.
Konigsaue (10/6-1921?)
Weer een andere variant is het noodgeld van Königsaue. Het biljet bestaat uit 4 afzonderlijke 10 pfennig delen die samen 40 pfennig zijn. De achterkant laat zien dat er een mooie schaakstelling op staat die verdwijnt wanneer het biljet opgedeeld wordt in 4 delen. De stelling is een zogenaamde mat-combinatie en in het leven gaan we allemaal „mat‟, want: Ein Schachbrett ist das ganze leben, auf dem wir nur geschoben werden, mit lichter hoffnung geht‟s uns Spiel, ein Stärkrer lenkt‟s Schachmatt in‟s Ziel.
Kahla (geldig van 9/7 tot en met 12/7-1921)
De voorkant van alle 6 de biljetten is gelijk en geeft aan dat het een „Gutschein‟ betreft van de Schaakclub Kahla, tijdens het XXIXe congres van de Thüringer Schaakbond.
Kahla is van oudsher een Porselein stad in Sachsen-Altenburg. Naast Waldenburg is Kahla zo‟n beetje de stad waar de meeste Noodgeldbiljetten uitgegeven zijn. De serie bestaat uit 6 biljetten die, in tegenstelling tot soms kleurrijke andere varianten, in bescheiden bruin-grauw zijn gedrukt.
Op het eerste biljet staat de beroemde Duitse Schaakmeester Anderssen afgebeeld, samen met een stukje tekst over wie hij was en waar hij geboren was. (ja, ja in 1818 was Breslau nog echt Duits!). Hij werd in die tijd gerekend tot een van de sterkste schakers ter wereld.
Hierbnaast het tweede biljet met daarop een stelling uit een schaakpartij van Anderssen tegen Kieseritzky in Londen 1851. Deze partij ging de geschiedenis in als de „mooiste‟ ooit gespeeld. Daarbij moet je bedenken dat het reizen in die tijd iets anders ging dan in de huidige tijd. Van Breslau naar Londen…..dat was een wereldreis. Grote schaaktoernooien waar alle wereldsterren aanwezig waren werden in die jaren om die reden niet veel gehouden. Londen 1851…..daar was de hele wereldtop wel aanwezig.
Schaaknoodgeld is ook leuk om de geschiedenis van het schaken te leren. Dacht men vroeger dat het schaken voor het eerst in het Griekse Rijk werd gespeeld, tegenwoordig is men van mening dat het ontstaan is uit een bordspel dat gespeeld werd in het Groot-Perzische Rijk dat zich toen uitstrekte tot voorbij het huidige India. Uit dat Indiase deel van Perzie is bovenstaand diagram, een zgn. Schaakprobleem. De opgave is dat wit begint en in 4 zetten zwart schaakmat zet. Ook leuk is dat Shagird bij ons Shigurd heet en dat de Fransen deze Perzische schaakspeler weer anders noemen.
Ken uw klassiekers…….op dit biljetje staat een ca. 900 jaar oud citaat van de perzische filosoof Omar Chriyam. Welt ist ein Schachbrett, Tag- und Nachtbeschrãgt. Wo Schicksal Menschen hin und her bewegt, sie durch einander schiebt, Schach bietet, schlãgt und nach einander in die Schachtel legt.
En die tekst is ca. 900 jaar later nog steeds van toepassing.
De 1e wereldoorlog als „schaakpartij‟. De witte stukken stellen Duitsland voor en de zwarte stukken “die Entente” (ofwel Frankrijk en Engeland). De witte stukken stellen het leger, de vloot, de kolonien en het Duitse Rijk voor. In de linkerbovenhoek is een Wilson-vredes-zonnetje te zien. Hiermee wordt symbolisch de 28e president van de USA bedoeld die op 8 januari 1918 zijn vredesvoorstel afkondigde. Een zonnetje aan het eind van een slachting die alleen maar verliezers kende.
Geheel in tegenstelling daarmee is het laatste biljetje uit de serie. Dit laat een aantal amusante dingen zien, zoals die Korkser (letterlijk: de knoeiers), die Kibitze (letterlijk: kieviten, of toeschouwers die zich met de zaak bemoeien), die Blitzspieler (de snelschaker waarbij de stukken wel erg letterlijk over het bord „blitzen‟ en Schach dem Kõnig (waar de dronken? Man letterlijk op zijn falie krijgt, terwijl zijn kameraad in de verte wegrent).
Meer schaaknoodgeld heb ik niet kunnen ontdekken de afgelopen jaren en ofschoon de zoektocht naar informatie verschrikkelijk veel tijd vrat, zijn dit toch de leukste biljetten.
PAUL KERES
Voor echt papiergeld, dat in Estland nog steeds wettig betaalmiddel is, moeten we naar 1991. Estland dat samen met Letland en litouwen na de eerste wereldoorlog onder Russische invloed kwam te staan, heeft namelijk ook een schaker van wereld-niveau, te weten Paul Keres. Hij is nooit officieel wereldkampioen geworden, maar had alles in zich om dat wel te halen. Hij werd soms de dupe van de Sovjet-doctrine (hij kwam niet uit het echte Rusland) en soms had hij gewoon pech door op de beslissende momenten een schaakpartij te verliezen.
Rechts naast zijn portret zijn schaakstukken te zien op dit in 1991 uitgegeven biljet. Bij toeval kwam ik er achter dat de biljetten daarna nog twee maal herdrukt zijn. De verschillende biljetten zijn het eenvoudigst te herkennen aan de jaartallen rechtsboven; n.l. 1991, 1992 en 1994.
