Motiefgroep Schaken

Categorie: Museum

  • Tentoonstelling ’Erwin Olaf Freedom’ in het Stedelijk museum Amsterdam

    Tentoonstelling ’Erwin Olaf Freedom’ in het Stedelijk museum Amsterdam

    door Henk Alberts

    Erwin Olaf, eigenlijk Erwin Olaf Springveld, (Hilversum, 2 juli 1959 – Groningen, 20 september 2023) is hot, zeker ook na zijn dood en daarom nu al weer de 3e grote tentoonstelling binnen 8 jaar. In Schaakkoerier 160 leest u over de dubbeltentoonstelling die van 16 februari 2018 t/m 12 mei 2019 t.g.v. zijn 60e verjaardag in het Gemeente-museum Den Haag en het naastgelegen Fotomuseum plaatsvond. En in Schaakkoerier 189 leest u over een kleine tentoonstelling ‘ter ere en herinnering’ die van 24 oktober 2023 t/m 10 maart 2024 in het Groninger Museum plaatsvond. En nu is er de tentoonstelling ’Erwin Olaf Freedom’ van 11 oktober 2025 t/m 1 maart 2026 in het Stedelijk museum in Amsterdam.

    Wat valt er nog aan nieuws over Erwin Olaf te zeggen? Hij had tentoonstellingen in binnen- en buitenland, deed prestigieuze opdrachten als een portretreeks voor het Nederlands koningshuis. Een ‘kerncollectie’ van zijn werk, bijna 500 afdrukken, portfolio’s, video’s, magazines, boeken en posters is sinds mei 2018 – als zijnde nationaal erfgoed – in de collectie van het Rijksmuseum opgenomen.

    Voor ons is belangrijk om te vermelden (herhalen) dat zijn internationale doorbraak zijn fotoserie Chessmen was, welke in 1987 voor het eerst in het in het Groninger museum te zien was. Het betreft een serie van vervreemdende zwart/wit foto’s waarin Erwin Olaf de 32 schaakstukken op zijn manier weergeeft middels fier poserende naaktmodellen met bizarre attributen. 6 van de 32 schaakstukken zijn nu in Amsterdam te zien.

    Opvallend was ook dat er een rij stond voor het kunnen bezoeken van de tentoon-stelling. Mogelijk komt dat ook omdat de focus – meer dan in eerdere tentoonstellingen – ligt op zijn beginperiode als fotograaf voor blootbladen als de Nieuwe Revue en zijn homo-erotische foto’s in zijn rol als voorvechter voor homo-emancipatie. Ik kan hier in een keurig blad als de Schaakkoerier geen foto’s van laten zien.

    Uiteraard bekeek ik ook de vaste collectie van het Stedelijk Museum. De ‘Minimum Chess Set’, zoals in 2017 door Rob Spaans in zijn boek beschreven is inmiddels niet meer te zien. Daarvoor in de plaats is er nu het schilderij ‘De Schaakspelers’ uit 1973 van de hand van Quintus Jan Telting. Olieverf op doek, verworven met de steun van de Vriendenloterij in 2020. Het werk hangt naast een ander werk van Quintus Jan Telting (Opus #1481 uit 1985) in een zaal met als thema Kunstenaars tussen culturen: ‘Veel kunstenaars hebben tijdelijk of langdurig op verschillende plekken in de wereld gewoond. Zij voelen zich verbonden met een mix aan culturen en dit is terug te zien in hun werk.’

    Quintus Jan Telting werd in 1931 in Curaçao geboren als zoon van de kunstschilder Govert Jan Telting. Quintus Jan verliet Suriname op 16-jarige leeftijd als verstekeling. Van 1947 tot 1956 reisde hij als zeeman de wereld rond met als tussenstop een reis van anderhalf jaar door India. Vanaf 1956 studeerde hij 3 jaar aan het Muzieklyceum in Amsterdam. Daarna emigreerde hij naar de Verenigde Staten. Hij vestigde zich in New York, waar hij ’s nachts werkte en overdag schilderde. In 1970 keerde Quintus Jan Telting terug naar Amsterdam waar hij woonde en werkte tot aan zijn dood in 2003.

  • Schaaktentoonstelling in museum Belvédère in Heerenveen

    Schaaktentoonstelling in museum Belvédère in Heerenveen

    door Henk Alberts

    Van half december 2025 t/m 8 februari 2026 heeft Museum Belvédère een kleine tentoonstelling met zes bijzondere schaakspellen uit de eigen collectie. Daaronder het hiernaast afgebeelde schaakspel van Vilmos Huszár. Deze Hongaars-Nederlandse kunstenaar was een van de oprichters van de Stijl. De tentoonstelling wordt aangevuld met het van het Max Euwe Centrum geleende schaakbord, waarop Euwe in 1935 wereldkampioen werd.

    Bij de tentoonstelling verschijnt een speciale schaakeditie van MB, het tijdschrift van het museum. Dit tijdschrift gaat over de relatie tussen kunst en denksport door de eeuwen heen. Daarnaast is er op zaterdag 20 december het eerste Belvédère Schaaktoernooi, waaraan 13 beeldende kunstenaars en één schrijver deelnemen. In de westvleugel van het museum strijden zij dan – tussen kunst en bezoekers – om de eerste, en wellicht enige, MB-Schaakbokaal.

    Museum Belvédère
    Oranje Nassaulaan 12
    Heerenveen-Oranjewoud

    Openingstijden: dinsdag t/m zondag 10.00 – 17.00 uur

  • Tentoonstelling ‘De geboorte van de stad – Op zoek naar middeleeuws Amsterdam’ in Gemeente Amsterdam Stadsarchief

    Tentoonstelling ‘De geboorte van de stad – Op zoek naar middeleeuws Amsterdam’ in Gemeente Amsterdam Stadsarchief

    door Henk Alberts

    Dit jaar viert Amsterdam haar 750-jarig bestaan. Het leidt tot veel extra activiteiten in de stad, waaronder van 7 maart t/m 6 juli de tentoonstelling ‘De geboorte van de stad. Op zoek naar middeleeuws Amsterdam’ in het Stadsarchief Amsterdam.
    Deze tentoonstelling vertelt aan de hand van archeologische vondsten de oudste geschiedenis van de stad, nog zelfs voor de officiële geboortedatum van de stad, het door graaf Floris V uitgevaardigde tolprivilege van 27 oktober 1275.

    In die tentoonstelling stond ook bijgaande schaakstuk, een Paard, gedateerd 1375-1425. “Dit schaakstuk, het paard, is gevonden tussen het afval van wachters van de Sint-Olofpoort, dat daar in de stadsgracht was gegooid, Been, 4 cm hoog.” Bij de tentoonstelling is ook een gelijknamig boek verschenen, waarin het schaakstuk ook is opgenomen.

    Oplettende lezers zullen gezien hebben dat de tentoonstelling (6 juli) inmiddels allang is afgelopen. Maar toch is een groot deel van de tentoonstelling – waaronder het schaakpaard – in de tentoonstellingszaal van het museum blijven staan (tot in ieder geval het einde van dit jaar?!)

    Gemeente Amsterdam Stadsarchief Adres: Vijzelstraat 32, Amsterdam
    Dinsdag t/m vrijdag van 10.00-17.00 uur, zaterdag en zondag van 12.00-17.00 uur.

  • Tentoonstelling ‘Johannes Esser – Bevlogen idealist’ in het Mondriaanmuseum in Amersfoort

    Tentoonstelling ‘Johannes Esser – Bevlogen idealist’ in het Mondriaanmuseum in Amersfoort

    door Henk Alberts

    Onder bovenstaande titel vindt er van 18 oktober 2025 t/m 22 februari 2026 een tentoonstelling plaats in het Mondriaanmuseum in Amersfoort. Als inleiding bij de tentoonstelling schrijft het museum: “Johannes Esser was een verwoed kunstverzamelaar. Maar wie was deze de man eigenlijk? Neem een kijkje in het leven van deze bijzondere persoonlijkheid, die ook naam maakte als plastisch chirurg, huisarts, ondernemer én Nederlands schaakkampioen.”

    Een aanleiding voor de tentoonstelling is het feit dat het Mondriaanhuis in Amersfoort in 2022 uit de voormalige kunstcollectie van Johannes Esser negen vroege werken van Piet Mondriaan kocht. En een (mede) aanleiding voor de tentoonstelling is ongetwijfeld de in maart 2024 verschenen biografie ‘Ik wil koning zijn: de lotgevallen van het genie Johannes Esser’ geschreven door David de Poel. Deze David de Poel is getrouwd met een kleindochter van Jan Esser en had daarmee voor dit boek ook onbeperkt toegang tot de familie-archieven. In de recensies van het boek lezen we onder andere: “Dit is het verhaal van een man die op onvermoeibare wijze zijn droom najaagt: een zelfstandig grondgebied om alle patiënten die plastische chirurgie nodig hebben, ongeacht hun afkomst, te laten opereren door de allerbeste chirurgen op aarde. Om zijn doel te bereiken is geen moeite hem te veel. Hij reist de halve wereld over om medestanders voor zijn instituut te vinden. Die zijn er. Tegenstand is er ook. Maar Johannes is eraan gewend om te denken als een schaker en weet: de aanval is de beste verdediging.”

    Maar wat waarschijnlijk heel weinig mensen zullen beseffen: dit is niet de eerste tentoonstelling over Esser. Want van 13 december 2005 t/m 28 april 2006 vond er in het Singermuseum in Laren de tentoonstelling “Mondriaan, Breitner, Sluijters e.a. De onstuitbare verzamelaar J.F.S. Esser” plaats. Wel typisch overigens dat de in 1946 overleden Esser in 2005 Jan Esser wordt genoemd, en nu 2025 Johannes Esser. Volgens diverse bronnen is het namelijk Johannes Fredericus Samuel Esser, roepnaam Jan.

    Jan Esser wordt dus door Hans Ree (in het boek Schitterend Schaak) “de vergeten kampioen” genoemd. Immers is Esser maar liefst 2x Nederlands Kampioen geweest. In 1908 won Jan Esser ex aequo met M.F.S. Pape de eerste prijs in de hoofdgroep van de Bondswedstrijden in Haarlem. Dit toernooi werd in die tijd, toen er nog geen officieel kampioenschap bestond, als het onofficiële Nederlands kampioenschap beschouwd. En officieel Nederlands kampioen werd hij in 1913 door Rudolf Loman, de kampioen van 1912 in een match over maximaal zes partijen met 3,5-0,5 te verslaan. Verder speelde Esser vooral veel korte matches. Zo wist hij bijvoorbeeld in 1910 Yanowsky met 2-1 te verslaan. (Dezelfde Yanowsky die in die jaren een match tegen Lasker gelijk wist te spelen.) Maar een wereldtopper was Esser zeker ook niet. In Londen 1899 scoorde hij bijvoorbeeld slechts 4 uit 11, ver achter echte toppers als Marshall, Marco en Mieses. Maar ook als schaakorganisator was Esser zeer actief. Al in 1893 richtte hij in Leiden samen met een paar klasgenoten de schaakclub Morphy op. Van 1898 tot 1915 zat hij in de redactie van het Tijdschrift, orgaan van de Nederlandse Schaakbond. Hij was in 1908/1909 enkele maanden voorzitter van de Nederlandse Schaakbond. En in 1910 richtte hij de Amsterdamse Schaakclub Parkwijk op. Van 1909 tot 1913 verzorgde hij tenslotte ook nog de zaterdagse schaakrubriek van het Algemeen Handelsblad.

    Na zijn studie medicijnen en tandheelkunde maakte Esser in de winter van 1903/1904 als schakend scheeps-arts een reis naar Zuid Amerika en de Verenigde Staten. Bijgaande foto is tijdens deze reis in 1904 in Caracas, Venezuela, genomen. De foto toont Esser als schakende scheepsarts. Deze foto was destijds in Laren en nu ook op de tentoonstelling in Amersfoort te zien.

    Na zijn studie medicijnen en tandheelkunde maakte Esser in de winter van 1903/1904 als schakend scheeps-arts een reis naar Zuid Amerika en de Verenigde Staten. Bijgaande foto is tijdens deze reis in 1904 in Caracas, Venezuela, genomen. De foto toont Esser als schakende scheepsarts. Deze foto was destijds in Laren en nu ook op de tentoonstelling in Amersfoort te zien.



    Esser werd terug in Nederland huisarts in Amsterdamse (1905-1913). Onder zijn patiënten telde hij mensen als Sluijters en Breitner, die hem zo weer introduceerden bij andere kunstenaars. In die periode bracht Esser meer dan 800 kunstwerken bij elkaar. ‘Uit de eerste hand’ kocht hij werken van jonge, nog onbekende ‘ultra-moderne’ kunstenaars als Jan Sluijters, Leo Gestel, Piet Mondriaan en Piet van der Hem. Esser steunde ze en zorgde ook voor naamsbekendheid. Hij wordt beschouwd als de eerste serieuze Mondriaan-verzamelaar.

    Later, na zijn werk bij het front in de eerste Wereldoorlog, had Esser als droom het realiseren van een onafhankelijke chirurgische vrijstaat waar plastische chirurgie voor iedereen beschikbaar zou zijn. Daartoe reisde hij vrijwel onafgebroken heel Europa door en kreeg hij steunbetuigingen van onafzienbare reeks invloedrijke personen, zoals Mussolini, Franco, Salazar, Koningin Wilhelmina en Koning George van Griekenland. Die vrijstaat was ook bijna een feit geworden toen Esser in 1937 een Grieks eiland ter beschikking werd gesteld. Door eigen toedoen werd de droom echter geen werkelijkheid daar Esser totale onafhankelijkheid eiste en niet toestond dat er twee Grieks politieagenten op het eiland werden gestationeerd voor de openbare orde.

    Verder info: Mondriaanhuis, Kortegracht 11 Amersfoort
    Open: dinsdag t/m zondag van 10 tot 17 uur en in schoolvakanties ook op de maandag

    Voor een aanvullend audiofragment uit met het oog op morgen luister naar.

  • Tentoonstelling Kandinsky in het H’ART Museum in Amsterdam

    Tentoonstelling Kandinsky in het H’ART Museum in Amsterdam

    De in Moskou geboren Wassily Kandinsky (16 december 1866 – 13 december 1944) was oorspronkelijk jurist aan de Universiteit van Moskou. In 1896 vertrok hij naar München waar hij kunstschilder en graficus werd, alsmede de medeoprichter van verschillende kunstenaarsgroepen. Na de Eerste Wereldoorlog werd hij in 1922 professor bij Bauhaus, eerst in Weimar, later in Dessau. In 1928 verkreeg hij de Duitse nationaliteit.

    Maar de Nazi’s hadden het niet zo op abstracte kunst en op het rebelse karakter van het Bauhaus. Daarom werd het Bauhaus in 1932 gedwongen om van Dessau naar Berlijn te verhuizen en werd het vervolgens in 1933 door de Gestapo gesloten. Prominente leden als Kandinsky en Paul Klee (waarvan we het schilderij Uberschach kennen) moesten het land verlaten. Kandinsky vertrok in 1933 met zijn 2e vrouw Nina naar Parijs, waar hij de Franse nationaliteit aannam en waar hij in 1944 in Neuilly-sur-Seine overleed.

    Een groot deel van Wassily Kandinsky zijn schilderijen kwamen uiteindelijk in het Centre Pompidou in Parijs terecht. Dit dankzij de weduwe van de kunstenaar, Nina Kandinsky (1896-1980). Zij was goed bevriend met Claude Pompidou, echtgenote van de Franse president. Al tijdens haar leven schonk zij een groot aantal kunstwerken aan de Franse staat. En na haar overlijden kwam daar nog een groot legaat bij, welke naast werken ook de inboedel van Kandinsky zijn atelier en zijn archief bevatte.

    Wij kennen Kandinsky vooral van een aantal (abstracte) schaakschilderijen, zoals:
    – Komposition mit Schachbrettstreifen, Aus der Folge Kleine Welten IV (1922)
    – Orange – Komposition mit Schachbrett (1923)
    – Trente (30) – Abstractes Schachbrett (1937)

    Van woensdag 19 juni t/m zondag 10 november 2024 zijn ruim 60 schilderijen, alsmede video’s en muziek, van het Centre Pompidou in het nieuwe H’ART Museum te zien.

    Koning Willem-Alexander opende deze eerste tentoonstelling van het nieuwe H’ART Museum Amsterdam (voorheen Hermitage Amsterdam). Na de Russische inval in Oekraïne in februari 2022 heeft Museum Hermitage Amsterdam de samenwerking met de Hermitage in St. Petersburg verbroken, alsmede heeft zij een nieuwe naam aangenomen. Het nieuwe H’ART Museum Amsterdam is na het verbreken van de banden met de Hermitage in Rusland een samenwerkingsverband aangegaan met het British Museum in Londen, met Centre Pompidou in Parijs en het Smithsonian American Art Museum (SAAM) in Washington D.C. De tentoonstelling over Kandinsky is een eerste resultaat van deze samenwerking.

    De Kandinsky tentoonstelling wordt gezien als een spetterende heropening van het H’ART Museum, omdat Wassily Kandinsky beschouwd wordt als een van de grootste pioniers van de abstracte kunst. En voor wie de indeling van de zalen van het H’ART Museum een beetje kent: de topwerken krijgen alle ruimte in de grote zaal van het museum. Maar daarnaast is er ook een abstracte compositie op de vloer uitgevoerd, welke vooral vanaf de balkons op de 1e verdieping mooi zichtbaar is. Een museumzaal als een canvas met kleurvlakken op de grond en muren als zwarte lijnen.

    De tentoonstelling is chronologisch ingedeeld. De schilderijen van Kandinsky tonen zijn liefde voor kleur. Maar in de laatste zalen worden de werken steeds geometrischer en krijgen lijnen een steeds prominentere rol. Daarnaast geeft kunstenaar Bink van Vollenhoven op verschillende momenten in de tentoonstelling Kandinsky via video’s een stem. En een van de absolute hoogtepunten in de tentoonstelling is een reproductie van de grote Salon. Deze Salon maakte Kandinsky 1922 samen met een groep Bauhaus-studenten. De oorspronkelijke versie ging in de Tweede Wereldoorlog verloren, maar onder toeziend oog van Nina Kandinsky, zijn tweede vrouw, werd door Franse studenten voor de opening van het Centre Pompidou in 1977 een tweede editie gemaakt. Deze is nu opgebouwd in Amsterdam.

    Kandinsky heeft in zijn abstracte werken heel veel met zwart-wit-geblokte vlakken gewerkt. Soms werd dit beschouwd als een schaakbord, soms ook niet en wat De kunstenaar zelf bedoeld heeft (als dat al de doorslaggevende factor is) weten we maar zelden. Wel helder is het als de kunstenaar in de naam van het schilderij een verwijzing naar het schaakspel opneemt (zoals bij de drie op de vorige pagina getoonde werken).

    Het is niet zeker of een van deze werken in het H’ART Museum getoond wordt. In ieder geval is het schilderij ‘Auf Weiss II’ (1923) met een aantal kleinere zwart-wit-geblokte vlakken in Amsterdam aanwezig.

  • Denken onder Stoom: Schaaktoernooi in de rijdende S.T.A.R.-trein

    Denken onder Stoom: Schaaktoernooi in de rijdende S.T.A.R.-trein

    Op woensdag 28 augustus 2024 kan het weer: Schaken in een rijdende stoomtrein van de museum-spoorlijn S.T.A.R.
    De S.T.A.R. (de Groningsch-Drenthsche Spoorweg-maatschappij ‘Stadskanaal-Ter Apel-Rijksgrens’) is de langste museumspoorlijn van Nederland en rijdt op een eigen traject tussen Veendam en Stadskanaal.

    Onder de titel ‘Denken onder Stoom’ worden er vier ronden gespeeld op de rails tussen Stadskanaal en Veendam. Er wordt gespeeld in één rijtuig, waardoor het aantal deelnemers moet worden beperkt tot 28. Het schaken in een trein is niet altijd makkelijk in de lawaaiige en schuddende trein. “Als je boven de wielen van de trein zit, dan trillen de schaakstukken. Af en toe moet je ze terugzetten in het goede veld”, aldus organisator Theo Mooijman. Maar bij de vijfde, tevens laatste ronde, zullen de stukken niet meer dansen op de wiegende en bonkende gang van de rijtuigen. Want die wordt gehouden in een rustiger ambiance: het museum-gebouw van de Museum-spoorlijn S.T.A.R. Het toernooi duurt van 10.00 uur tot circa 17.00 uur.

    Denken onder Stoom’ is één van de zeven ‘Goud Leven’ schaaktoernooien. ‘Goud Leven 55+’ staat voor een cyclus van schaaktoernooien door de hele provincie Groningen voor 55-plussers. 5 ronden schaken in een gemoedelijke sfeer, waar het spelplezier belangrijker is dan de uitslag. Er zijn noch geldprijzen, noch vaantjes, bekers of medailles. De doelstelling van de toernooicyclus is het stimuleren van ouderen om in beweging te blijven. Daarbij gaat het niet alleen om fysieke inspanning, maar ook om fit blijven, je energiek voelen en gezond oud worden. Daarbij is het ook een gelegenheid waarbij je met andere mensen in contact komt. Dit jaar bestaat de cyclus uit toernooien in Hoogekerk, Veendam, Zuidhorn, het Denksportcentrum in Groningen en dus Denken onder stoom.

    Denken onder Stoom’ is één van de zeven ‘Goud Leven’ schaaktoernooien. ‘Goud Leven 55+’ staat voor een cyclus van schaaktoernooien door de hele provincie Groningen voor 55-plussers. 5 ronden schaken in een gemoedelijke sfeer, waar het spelplezier belangrijker is dan de uitslag. Er zijn noch geldprijzen, noch vaantjes, bekers of medailles. De doelstelling van de toernooicyclus is het stimuleren van ouderen om in beweging te blijven. Daarbij gaat het niet alleen om fysieke inspanning, maar ook om fit blijven, je energiek voelen en gezond oud worden. Daarbij is het ook een gelegenheid waarbij je met andere mensen in contact komt. Dit jaar bestaat de cyclus uit toernooien in Hoogekerk, Veendam, Zuidhorn, het Denksportcentrum in Groningen en dus Denken onder stoom.

    De S.T.A.R rijdt de standaard (gele) dienstregeling met vertrek van de eerste trein uit Stadskanaal om 10.50 uur. Hiertoe dienen de vrijwilligers van S.T.A.R. in alle vroegte (je zou ook als midden in de nacht kunnen beschouwen) de ketel van de locomotief op te stoken. Dat duurt zo’n zes uur, dus reken maar uit: om 04.15 uur opkomen voor dienst.

    Het toernooi vangt aan om 10.30 uur in de dan nog stilstaande trein. Passagiers kunnen tijdens de wedstrijden een kijkje nemen in het voor het toernooi gereserveerde rijtuig en ook de slotronde in het museum is voor het publiek toegankelijk.

    De machinist en zijn bemanning zijn op de hoogte: zo geleidelijk mogelijk optrekken en remmen om te voorkomen dat de stukken van het bord af rollen. Daarbij is het een beetje krap maar het past allemaal net: bord, stukken en klok op de tafeltjes in de wagon, er is geen ruimte om een bekertje of kopje neer te zetten. De geslagen stukken gaan door het ruimtegebrek meteen in de doos. De stukken trillen tijdens het rijden en soms verlaat er eentje bijna het vak. De spelers malen er niet om. Zij genieten van de ambiance en het beoefenen van hun favoriete sport.

    Belangstellenden kunnen zich melden per e-mail bij de organisator Theo Mooijman, thcm@kabel.netvisit.nl onder opgave van leeftijd en speelsterkte. Bellen mag ook: naar nummer 0598 622536 (graag overdag).

    Let wel, bij het toewijzen van deelneming krijgen de ‘vaste’ deelnemers die al jaren meedoen voorrang boven ‘nieuwe’ aanmeldingen.

    Adres: Museumspoorlijn S.T.A.R., Stationsstraat 3, 9503 AD Stadskanaal.

  • Schaaktentoonstelling 90 jaar Schaakvereniging Oederan

    Schaaktentoonstelling 90 jaar Schaakvereniging Oederan

    Wat doe je als schaakvereniging als je een jubileum te vieren hebt? Je geeft een jubileumboek uit, je houdt een schaaktoernooi of een simultaan en je organiseert nog een jubileumbijeenkomst al dan niet met een goede maaltijd.
    Of; je organiseert een tentoonstelling in het plaatselijke museum, de bibliotheek, gemeenschapscentrum of andere locatie. SV Krimpen aan de IJssel deed dit in 2002 en Schaakmat uit Naaldwijk in 2003, maar daarna ken ik weinig voorbeelden van dergelijke tentoonstellingen (als ik de KNSB zelf – 2023 in Amersfoort – even niet meereken. Dus: het wordt weer eens tijd. Wie doet het? En natuurlijk kunnen we als Motiefgroep (weer) meehelpen. Dat levert ook nog een extra publiciteit (en wie weet nieuwe leden.)

    In Oederan, ver weg in Duitsland, loopt momenteel wel een dergelijke ten-toonstelling. Namelijk voor het 90-jarige jubileum van de ‘Schachverein Oederan 1934.’ De tentoonstelling wordt onder de naam ‘Acht Quadrat’ georganiseerd in het plaatselijk museum ‘die Weberei.’ (de weverij)

    De tentoonstelling gaat over diverse etages en begint met een in de hal van het museum opgesteld groot (grappig) schaakspel.

    Alle schaakstukken hebben een menselijk figuur. Pionnen zijn mannetjes met een bolhoed. De toren is een mannetje met kantelen op het hoofd, een paard is een mannetje met een paardenkop op zijn eigen hoofd. Etc.

    Op diverse etages wordt er een brug geslagen tussen het museum (stadsmuseum annex weverij-museum) en het schaakspel. Dit onder het motto ‘chess meets fashion.’ Hiertoe worden er een aantal mode-ontwerpen met schaakbordpatroon tentoongesteld, welke ontwerpen eerder op de schaakolympiade Dresden 2008 te zien waren.

    In de tentoonstelling op de bovenste etage wordt aandacht besteed aan de geschiedenis van de ‘Schachverein Oederan 1934. Er worden oude fotoboeken van clubavonden en eerdere jubilea getoond. Er is aandacht voor een simultaan in 1948 tegen de toenmalige sterkste DDR-speler Wolfgang Uhlmann, alsmede is er een oud indelingsbord, posters en nog enige andere zaken uit de geschiedenis van deze schaakclub. Dit alles inclusief de geschiedenis van de voorloper van de vereniging, de ‘Arbeiter-Schachklub Oederan’ die van 1928 tot en met 1933 bestaan heeft.

    Ook is er is aandacht voor de geschiedenis van het schaakspel in het algemeen. En er is – zeer gebruikelijk in dit gebied – aandacht voor de ‘beroemde’ schaakolympiade Leipzig 1960. En verder is er uitgebreid aandacht voor het nabijgelegen Schachdorf Borstendorf, waar sinds circa 1875 Schachbrettfabriken stonden en waar later circa 90% van alle – houten – schaakspelen in de DDR (borden en stukken) geproduceerd werden. Een industrie die na de val van de muur volledig verdwenen is, omdat men niet tegen de goedkopere (plastic) schaakstukken uit het Ruhrgebied kon concurreren.

    Er worden ook nog een aantal bijzondere schaakspelen uit het bezit van de leden van de schaakvereniging getoond. Hieronder bijzondere spelen uit Afghanistan, China, Israël en een aantal uit Borstendorf. Daarbij ook diverse in de tweede wereldoorlog in krijgs-gevangenschap gemaakt schaakspel. En tenslotte zien we Harry Potter en Hermelien met een legoschaakspel tegen elkaar spelen.

    Kortom, voor wie toevallig in de buurt is, kan ik aanraden om zeker even te gaan kijken:
    Museum die Weberei, Markt 6, Oederan
    Openingstijden: dinsdag t/m vrijdag 10.00-17.00 en op Themazondagen 14.00-17.00

    De tentoonstelling Acht Quadrat loopt nog t/m 20 oktober 2024

  • Schaaktentoonstelling Schach & PorzellanDie Welt auf 64 FeldernIn Porzellanikonin Hohenberg and der Eger

    Schaaktentoonstelling Schach & PorzellanDie Welt auf 64 FeldernIn Porzellanikonin Hohenberg and der Eger

    Porselein, het witte goud. Oorspronkelijk ontwikkeld in China en tussen 1271 en 1295 door Marco Polo voor het eerst als een luxe product naar Europa gebracht. Vanaf circa 1600 waren er veel Europese vorsten die zelf porselein (en goud) probeerde te maken. Dat lukte uiteindelijk in 1709 in Dresden bij August de Sterke (1670 – 1733), keurvorst van Saksen, koning van Polen en grootvorst van Litouwen. Die liet daarna in Meißen de eerste Europese porseleinfabriek liet oprichten.

    Slechts korte tijd wist men vanuit Meißen het productie- proces geheim te houden, maar daarna kwam op meerdere plaatsen in Europa de productie van porselein op gang. Zo ook in 1814 in Hohenberg an der Eger, dat zich snel wist te ontwikkelen tot een centrum van de Duitse porseleinindustrie met export naar heel Europa en de Verenigde Staten.
    In 1982 werd in de voormalige directeursvilla een museum, het Porzellanikon opgericht. Dit museum werd daarna in 1995 uitgebreid met een nieuwe glas- en staalaanbouw van 2.000 m² en werd daarmee een drie etages groot modern museum, waarin in de vaste collectie ongeveer 10.000 objecten aan de bezoekers getoond worden.

    En in dit Porzellanikon is nu van 16 maart t/m 13 oktober 2024 de schaaktentoonstelling ‘Schach & Porzellan – Die Welt auf 64 Feldern.‘ De schaaktentoonstelling van het jaar die je gezien moet hebben met maar liefst zo’n 35 complete (porseleinen) schaakspelen.

    Op 300 m2 zijn (volgens de flyer) ruim 100 complete schaakspelen en figuren verzameld, allemaal uitsluitend gemaakt van porselein. En men noemt de tentoonstelling is dan ook ‘zonder twijfel de grootste over dit onderwerp in Duitsland.’ De meeste bruiklenen zijn afkomstig van Dr. Thomas H. Thomsen, voorzitter van CCI (Chess Collectors International), die waarschijnlijk de grootste collectie antieke schaakspellen van Europa bezit. Andere bruiklenen zijn onder meer afkomstig van Reinhard Egert.

    De tentoonstelling begint met voor de niet schaakspelers de kenmerken en de loop van de individuele schaakstukken. Verder volgt er een stukje schaak-geschiedenis, en een soort schaakquiz. Dan zijn er levensgrote gezegdes over het schaakspel zoals ‘De pionnen zijn de ziel van het schaakspel‘ (Philidor) en ‘niet alle kunstenaars zijn schaakspelers, maar alle schaakspelers zijn wel kunstenaars’ (Marcel Duchamp). Maar ook een minder bekende uitspraak als ‘Eine Liebeserkärung ist wie die Eröffnung beim Schach: die Konsequenzen sind unabsehbar (Söhnker). En dan nog een aantal anonieme zoals ‘Sinds de vrouw van mijn schaakpartner het woord ‘Dameruil’ gehoord heeft, gaat ze mee naar al zijn partijen’ en ‘Wat is het verschil tussen de Dame op het schaakbord en alle andere vrouwen? Ze kan nooit weduwe worden.’.

    Maar de hoofdmoot van de tentoonstelling zijn de vele tentoongestelde (voornamelijk) porseleinen schaakspelen en schaakfigurengroepen. Daarbij is de tentoonstelling (alsmede mede het bijbehorende boek) opgedeeld in 7 themagebieden welke in de tentoonstelling allen van een eigen kleur voorzien zijn. Dit zijn achtereenvolgens:
    – Vreemde volkeren en culturen
    – Mythologie, moraal en fabelwezens
    – Versiering: vormen en ornamenten
    – Dieren op het schaakbord
    – Curieus en bijzonder
    – Bekende en historische personen
    – Erotiek, flirten en tijdverdrijf
    Zelf telde ik in de verschillende zalen 35 complete schaakspelen, 44 figurengroepen en dan nog allerlei gedeeltelijk opgestelde schaak-spellen en lossen unicaten.

    Adres: Porzellanikon Hohenberg, Schirndinger Straße 48, Hohenberg an der Eger
    En voor de verzamelaars is bij de tentoonstelling is ook nog een rijk geïllustreerd boek (Eur 35,90 ) verschenen.

    En wie na dit alles nog niet genoeg heeft (zoals ikzelf): zo’n 10 minuten rijden verderop is ook nog de tweede vestiging van het Porzellanikon. Daar waar men in Hohenberg an der Eger vooral (kunstzinnige) porseleinen voorwerpen door de eeuwen heen en vanuit de gehele wereld wil laten zien, wordt in Selb veel meer de technische kant, het maak-proces van het porselein getoond. En in Selb heeft men dan ook nog een porseleinen schaakspel in de collectie.
    Adres: Porzellanikon Selb, Werner-Schürer-Platz 1, Selb

  • Middeleeuwse schaakdag in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden

    Middeleeuwse schaakdag in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden

    In het kader van de tijdelijke tentoonstelling Het jaar 1000 organiseert het Rijksmuseum van Oudheden op zondag 18 februari een Middeleeuwse schaakdag voor kinderen met daarin een simultaan voor kinderen door de ChessQueens, een schrijfworkshop en een familielezing over schaken en andere spellen die in de Middeleeuwen werden gespeeld.

    De schaakdag kent het volgende programma:
    • 10.30 – 12.30 uur: simultaan schaken door de ChessQueens
    • 12.30 – 13.15 uur: familielezing door Annemarieke Willemsen
    Annemarieke Willemsen, RMO-conservator collectie Middeleeuwen, stelde de tentoonstelling Het jaar 1000 samen. Vandaag houdt ze een familielezing over schaken en andere spellen die in de Middeleeuwen werden gespeeld.
    • 13.30 – 15.30 uur: simultaan schaken door de ChessQueens
    • 14.30 – 15.30 uur: schrijfworkshop door Linda Dielemans
    Linda Dielemans schreef het boek Koningsspel. Het gaat over de beroemde middeleeuwse schaakstukken die zijn gevonden op het Schotse eiland Lewis. Ze zijn gemaakt van walrusivoor, evenals de middeleeuwse schaakstukken die je in de tentoonstelling kunt zien. Niemand weet hoe of waarom deze kostbare stukken juist op dit eiland werden begraven. Tijdens de schrijfworkshop ga je zelf een verhaal schrijven met de schaakstukken in de hoofdrol. Linda sluit de workshop af met voorlezen uit Koningsspel. Je kan dit boek alhier ook kopen en door haar laten signeren. Hieronder een tweetal illustraties uit dit boek:

    De schaakdag is gratis. Wel dient de toegang tot het museum betaald te worden. (kinderen t/m 18 jaar gratis entree)

    Voor het simultaan schaken hoef je je niet vooraf aan te melden.
    Voor de lezing en de workshop is vooraf aanmelden wel noodzakelijk.
    Dit aanmelden kan via de website van het Rijksmuseum van Oudheden, via https://www.rmo.nl/uw-bezoek/activiteiten/middeleeuwse-schaakdag/

    En voor wie de tentoonstelling Het jaar 1000 nog niet gezien heeft, is dit de meteen de gelegenheid om de schaakstukken in de tentoonstelling te gaan zien. Want het Rijksmuseum brengt in deze tentoonstelling een groot aantal van de oudste schaakstukken van Nederland bij elkaar : Tentoonstelling het jaar 1000 in Leiden.

  • Haags Historisch museum:Tentoonstelling klein, kleiner, groots. De poppenhuizen van jonkvrouw Lita de Ranitz

    Haags Historisch museum:Tentoonstelling klein, kleiner, groots. De poppenhuizen van jonkvrouw Lita de Ranitz

    In het Haags Historisch Museum is van 18 november 2023 t/m 1 september 2024 de tentoonstelling ‘Klein, kleiner, groots. De poppenhuizen van jonkvrouw Lita de Ranitz’ te zien.

    Het poppenhuis van jonkvrouw Lita de Ranitz stamt uit 1910 en is normaal op zolder te zien. Het staat dan ook reeds vermeld in het welbekende boek ‘ Reisgids voor Schaakliefhebbers’ van de hand van Rob Spaans. Maar nu staat het poppenhuis een etage lager en is er een tentoonstelling aan gewijd met onder andere een interactieve ‘box’ waarin je een reis door tijd, ruimte en perspectief kunt beleven. Je reist hier door de wereld van jonkvrouw Lita de Ranitz en haar dienstmeid, van het Den Haag van toen tot de huidige stad.

    Ook is er nu een ansichtkaart van het schaaktafeltje dat in het poppenhuis staat (en dat in werkelijkheid maar 7 bij 4 centimeter meet) uitgegeven.

    De tentoonstelling duurt nog t/m 1 september.
    Haags Historisch Museum,  Korte Vijverberg 7, Den Haag
    Dinsdag t/m vrijdag 10.00 – 17.00 uur
    Zaterdag en zondag 11.00 – 17.00 uur